Sức khỏe học đường: nền tảng của tương lai, không phải hoạt động phụ
Sức khỏe học đường là tổng thể các chính sách giáo dục sức khỏe, dịch vụ y tế trường học, dinh dưỡng, môi trường, truyền thông và phối hợp liên ngành được triển khai trong nhà trường, nhằm bảo đảm sức khỏe trẻ em cả thể chất lẫn tinh thần, phòng ngừa bệnh trẻ em sớm, đồng thời hỗ trợ quá trình học tập và phát triển nhân cách của các em. Ngày 11/8, dưới sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Học sinh, sinh viên phối hợp với cơ quan báo chí tổ chức Hội thảo “Đồng hành, kiến tạo tương lai: Vì một Việt Nam khỏe mạnh” với mục tiêu thúc đẩy truyền thông về sức khỏe học đường và kết nối nguồn lực xã hội để triển khai Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035. Việc tổ chức hội thảo tại trụ sở Bộ cho thấy thông điệp rõ ràng: sức khỏe trẻ em không còn là việc riêng của ngành y tế, mà là trục chính của chính sách giáo dục sức khỏe.
Từ nghị quyết đến lớp học: khi sức khỏe trở thành chính sách trung tâm
Điểm mạnh của hội thảo lần này là đặt sức khỏe học đường trong khung chính sách vĩ mô, chứ không dừng ở vài phong trào ngắn hạn. Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị xác định sức khỏe học đường là nền tảng cốt lõi để nâng cao thể chất, tầm vóc và chủ động phòng ngừa bệnh tật cho thế hệ trẻ, chuyển trọng tâm từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh và nâng cao sức khỏe" ngay trong nhà trường. Trên cơ sở đó, Quyết định 973/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035, cùng Kế hoạch thực hiện ban hành theo Quyết định 1991/QĐ-BGDĐT, yêu cầu triển khai bám sát tinh thần "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả. Đây là bước ngoặt: sức khỏe trẻ em được đặt vào hệ thống quản trị, thay vì phó mặc cho sự nhiệt tình của từng trường.
Chương trình sức khỏe học đường mới xác định sáu nhóm nhiệm vụ: hoàn thiện chính sách, pháp luật; ưu tiên nhân lực và đào tạo nhân viên y tế trường học; bổ sung, nâng cấp cơ sở vật chất, thiết bị; tăng cường truyền thông, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và xây dựng mô hình; ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý sức khỏe người học; và tăng cường phối hợp liên ngành, huy động nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, nếu các nhóm nhiệm vụ này không đi vào thực tiễn lớp học bằng những chuẩn mực rõ ràng và công cụ giám sát cụ thể, sức khỏe học đường vẫn có nguy cơ bị coi là "phụ đề" bên lề chương trình dạy học. Hội thảo vì thế nhấn mạnh yêu cầu đưa chính sách giáo dục sức khỏe vào thực tiễn, sử dụng dữ liệu để cải thiện chất lượng và bảo đảm sự tham gia của các bên liên quan trên nền tảng minh bạch, công bằng.
Những mắt xích quyết định: dinh dưỡng, nhân lực, liên ngành và niềm tin
Nếu xem sức khỏe trẻ em trong trường học là một chuỗi, thì hội thảo đã chỉ ra khá rõ các "mắt xích" đang yếu. Về dinh dưỡng, các chuyên gia nhấn mạnh giai đoạn 2–12 tuổi có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển thể chất và trí não của trẻ; việc bảo đảm dinh dưỡng hợp lý trong nhà trường tạo nền tảng cho tầm vóc thế hệ tương lai. Kết quả thí điểm "Mô hình điểm Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực" tại 10 tỉnh, thành phố đại diện 5 vùng sinh thái cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng và thừa cân giảm rõ rệt, khả năng tập trung và sự tự tin của học sinh được nâng cao. Đây là bằng chứng sống động rằng chính sách giáo dục sức khỏe nếu chạm đến bữa ăn, giờ vận động và điều kiện vệ sinh cụ thể, sẽ trực tiếp cải thiện sức khỏe học đường, thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Từ kết quả thực tiễn, các chuyên gia đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm: thiết lập định biên nhân sự dinh dưỡng tại trường học; bảo đảm cơ sở vật chất cho bữa ăn và vệ sinh; áp dụng cơ chế tài chính ưu tiên bậc mầm non, tiểu học; đấu thầu công khai sữa tươi học đường; tổ chức bữa ăn bán trú theo lợi thế nông nghiệp địa phương; và nghiên cứu xây dựng Luật Dinh dưỡng học đường. Song song, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang sửa đổi quy định về danh mục thiết bị y tế thiết yếu, định mức nhân sự y tế trường học, đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Đại diện UNESCO khuyến nghị phải coi sức khỏe học đường là ưu tiên trực tiếp của ngành giáo dục, thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành rõ vai trò, trách nhiệm giải trình và xây dựng kế hoạch tài chính, cơ chế giám sát bằng bộ chỉ số Trường học nâng cao sức khỏe. Rõ ràng, các mắt xích từ dinh dưỡng, nhân lực, cơ chế liên ngành đến hệ thống giám sát phải cùng được siết chặt.
Nhìn thẳng vào khoảng trống: miền núi, chính sách chưa đồng bộ và rào cản xã hội hóa
Điểm thẳng thắn của hội thảo nằm ở việc không tô hồng bức tranh sức khỏe trẻ em. Giai đoạn 2019–2025 ghi nhận nhiều cải thiện về nhân lực và cơ sở vật chất y tế trường học, nhưng điều kiện chăm sóc sức khỏe học sinh tại các khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa vẫn còn hạn chế. Hệ thống chính sách về dinh dưỡng học đường và kiểm soát bữa ăn bán trú chưa đồng bộ, sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong xây dựng thực đơn hợp lý ở một số cơ sở giáo dục chưa đạt hiệu quả cao. Khi các tiêu chuẩn dinh dưỡng, vệ sinh, giờ vận động không được bảo đảm đồng đều, khoảng cách về sức khỏe học đường giữa trẻ em thành thị và vùng khó khăn sẽ tiếp tục nới rộng, kéo theo chênh lệch cơ hội học tập và phát triển lâu dài.
Một mắt xích khác ít được nói tới nhưng lại được nêu rõ tại hội thảo là xã hội hóa nguồn lực cho y tế trường học. Năm rào cản được chỉ ra gồm: nhận thức, cơ chế pháp lý, năng lực cán bộ cơ sở, niềm tin vào sự minh bạch và cơ chế điều phối liên ngành. Nếu xã hội hóa chỉ dừng ở vài chương trình tài trợ thiếu dữ liệu, thiếu giám sát, xã hội sẽ khó tin và khó tham gia lâu dài. Vì vậy, ba nhóm kiến nghị được đưa ra: ban hành hướng dẫn thống nhất về xã hội hóa nguồn lực; thí điểm hệ thống dữ liệu nhu cầu sức khỏe học đường tại một số địa phương; đào tạo kỹ năng truyền thông và vận động nguồn lực cho đội ngũ cán bộ y tế trường học. Có thể nói, niềm tin và dữ liệu là hai điều kiện để mắt xích xã hội hóa không bị gãy giữa chừng.
Kết luận: đặt trẻ em ở trung tâm và biến cam kết thành hành động
Thông điệp quan trọng nhất của hội thảo là: sức khỏe học đường không phải "phụ kiện" của chương trình giáo dục, mà là nền tảng quyết định tương lai dân tộc. Theo Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên, sức khỏe của người học hôm nay chính là sức khỏe của dân tộc mai sau; nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn diện về thể chất và tinh thần cho người học sẽ góp phần nâng cao sức khỏe toàn dân, phát triển kinh tế – xã hội và quyết định tương lai dân tộc. Các đại biểu thống nhất quan điểm lấy trẻ em làm trung tâm, đưa chính sách vào thực tiễn nhà trường, sử dụng dữ liệu để cải thiện chất lượng và bảo đảm sự tham gia của các nguồn lực xã hội trên cơ sở chuyên môn, minh bạch, công bằng.
Tuy nhiên, hội thảo không thể là đích đến; nó chỉ là điểm khởi hành cho một giai đoạn hành động mới. Nếu các bộ, ngành, địa phương và từng nhà trường không coi sức khỏe trẻ em là tiêu chí đánh giá bắt buộc, thì mọi kế hoạch vẫn sẽ dừng ở văn bản. Cần chuyển nhanh từ tầm nhìn "phòng ngừa bệnh trẻ em" sang các chuẩn cụ thể về bữa ăn, vận động, nhân lực y tế, công nghệ quản lý hồ sơ sức khỏe và cơ chế phối hợp liên ngành trong từng trường. Khi mỗi mắt xích – chính sách, nhân lực, dinh dưỡng, truyền thông, xã hội hóa – đều được siết chặt bằng trách nhiệm và dữ liệu, sức khỏe học đường mới thực sự trở thành lợi thế, chứ không còn là khoảng trống mà trẻ em phải tự thích nghi.
