Dữ liệu mật và AI trong công vụ: ranh giới không thể xem nhẹ
Dữ liệu mật là thông tin được xếp diện bảo vệ theo quy định và không được tùy tiện đưa lên nền tảng AI, nhất là dịch vụ chưa đáp ứng yêu cầu bảo mật của cơ quan. Đây không phải lời khuyên thận trọng chung chung mà là nguyên tắc cần áp dụng mỗi khi cán bộ cân nhắc nhập thông tin công vụ vào một công cụ AI. Tại phiên chất vấn ngày 12/11, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định cán bộ, công chức, viên chức không được đưa dữ liệu mật lên AI để đặt câu hỏi. Cảnh báo này cần được hiểu rộng hơn một thao tác hỏi đáp: văn bản, hồ sơ hay chi tiết nội bộ đưa vào công cụ cũng có thể làm lộ thông tin ra ngoài phạm vi kiểm soát. Với AI trong công vụ, tiện lợi không thể thay thế việc kiểm tra dữ liệu và nền tảng trước khi sử dụng.
Rủi ro nằm ở chỗ người dùng có thể nghĩ mình chỉ đang nhờ AI tóm tắt hoặc soạn thảo, trong khi nội dung nhập vào vẫn là dữ liệu của cơ quan. Nếu chưa rõ công cụ xử lý dữ liệu ra sao và có được cơ quan chấp thuận hay không, đừng thử bằng hồ sơ thật. Bảo mật dữ liệu phải bắt đầu từ lựa chọn của từng cán bộ, không thể trông chờ vào việc xử lý sự cố sau khi thông tin đã được gửi đi.
Phân loại dữ liệu trước khi đặt câu hỏi
Không nên gom mọi nội dung công vụ vào cùng một nhóm. Quy định yêu cầu việc sử dụng dữ liệu phải tuân thủ mức độ bảo mật, phân loại dữ liệu và đánh giá rủi ro; Việt Nam hiện có ba cấp độ bảo mật. Vì vậy, trước khi nhập nội dung, cán bộ cần xác định thông tin thuộc diện mật, nhạy cảm hay có thể chia sẻ công khai theo quy định. Tên người dân, thông tin định danh, hồ sơ xử lý, tài liệu nội bộ hoặc dữ liệu chưa công bố cần được xem xét thận trọng, thay vì mặc định rằng chúng an toàn chỉ vì không mang nhãn “mật”.
Ngược lại, thông tin đã công khai hoặc dữ liệu phù hợp cho nghiên cứu có thể được sử dụng trong môi trường thử nghiệm theo quy định; điều đó không đồng nghĩa mọi dữ liệu nghiên cứu đều được đưa lên bất kỳ công cụ AI công khai nào. Ranh giới nằm ở mục đích, mức độ nhạy cảm và điều kiện của nền tảng. Khi còn phân vân, hãy dừng lại, hỏi đầu mối phụ trách an toàn thông tin hoặc quản lý dữ liệu của cơ quan, thay vì tự suy đoán rằng nội dung đã được lược bỏ vài chi tiết thì không còn rủi ro.
Các bước dùng AI an toàn trong công vụ
Cách dùng AI an toàn không bắt đầu bằng việc tìm một câu lệnh khéo léo, mà bằng việc kiểm tra dữ liệu và công cụ. Dữ liệu thuộc diện bảo mật tuyệt đối không được đưa lên nền tảng AI không đáp ứng yêu cầu. Cán bộ nên áp dụng các bước sau trước mỗi lần sử dụng:
- Xác định loại dữ liệu, mức độ bảo mật và mục đích sử dụng theo quy định của cơ quan.
- Kiểm tra danh sách nền tảng AI được cơ quan cho phép và điều kiện sử dụng của nền tảng.
- Không nhập dữ liệu mật hoặc thông tin nhạy cảm vào công cụ công khai khi chưa có căn cứ cho phép.
- Nếu cần thử nghiệm, chỉ sử dụng dữ liệu phù hợp, trong môi trường được phê duyệt và theo đúng quy định.
Các bước này không phải thủ tục phụ làm chậm công việc; chúng giúp tránh biến một yêu cầu tóm tắt hay soạn thảo thành sự cố bảo mật. Khi chưa xác nhận được nền tảng có đáp ứng yêu cầu hay không, lựa chọn đúng là không nhập dữ liệu.
Khung pháp lý có rồi, trách nhiệm thực thi vẫn ở từng cơ quan
Bộ trưởng cho biết Luật Trí tuệ nhân tạo cùng các nghị định và văn bản hướng dẫn đã tạo khuôn khổ để quản lý, kiểm soát việc ứng dụng AI; việc sử dụng dữ liệu phải gắn với yêu cầu bảo mật, phân loại và mức độ rủi ro. Nhưng có khung pháp lý không có nghĩa mọi công cụ AI đều phù hợp với công vụ. Cơ quan cần chuyển nguyên tắc thành hướng dẫn dễ làm theo: nền tảng nào được phép, loại dữ liệu nào có thể sử dụng, ai có thẩm quyền phê duyệt và phải làm gì khi chưa chắc chắn.
Kết luận cần rõ ràng: AI có thể hỗ trợ xử lý công việc, nhưng dữ liệu mật không phải nguyên liệu để thử nghiệm trên dịch vụ chưa được kiểm tra. Cán bộ nên phân loại thông tin, tra cứu quy định nội bộ và xác nhận nền tảng được cơ quan cho phép trước khi nhập bất kỳ dữ liệu công vụ nào. Kỷ luật đó mới giúp đổi mới công nghệ song hành với bảo vệ người dân và giữ an toàn cho hoạt động nhà nước.
