Drone giám sát rừng là gì và vì sao đang thay đổi cuộc chơi?
Drone giám sát rừng là việc sử dụng thiết bị bay không người lái kết hợp camera, GPS, ảnh vệ tinh và bản đồ số để quan sát, ghi nhận, phân tích diễn biến tài nguyên rừng theo thời gian gần như tức thì, thay thế phần lớn ghi chép thủ công và các chuyến tuần tra mò mẫm trên diện rộng.
Cốt lõi của làn sóng bảo vệ rừng công nghệ hiện nay là chuyển từ quản lý bị động sang phát hiện sớm và phản ứng nhanh. Ứng dụng bản đồ số quản lý rừng, ảnh vệ tinh và thiết bị bay không người lái đang thay đổi cách lực lượng kiểm lâm ở Quảng Trị theo dõi diễn biến rừng và các hành vi xâm hại. Trong khi đó, tại Thanh Hóa, camera, GPS, bản đồ số và Flycam giúp lực lượng bảo vệ rừng “nhìn xa hơn, đến đúng nơi cần đến và phát hiện sớm nguy cơ”. Nói cách khác, UAV bảo vệ lâm nghiệp không còn là thử nghiệm, mà là hạ tầng giám sát mới của ngành.
Quảng Trị: Từ sổ tay giấy đến “góc nhìn từ xa” bằng bản đồ số và Flycam
Quảng Trị là minh chứng rõ ràng cho việc không thể bảo vệ rừng hiện đại với công cụ cũ. Tỉnh hiện có hơn 840.000 ha rừng, trong đó gần 596.000 ha là rừng tự nhiên, tỷ lệ che phủ đạt 61,01%. Nhưng phần lớn diện tích nằm ở vùng núi cao, giao thông khó khăn, cộng đồng dân cư còn nhiều tập quán lạc hậu nên nguy cơ xâm canh, xâm lấn và khai thác gỗ trái pháp luật luôn ở mức cao. Nếu vẫn trông chờ vào vài cuốn sổ tay và đôi chân tuần tra, hệ thống bảo vệ sẽ luôn chậm một nhịp so với vi phạm.
ứng dụng ảnh viễn thám, GIS, máy bay không người lái và các phần mềm chuyên ngành, lực lượng kiểm lâm Quảng Trị đã có thêm “góc nhìn từ xa” để rà soát diễn biến rừng, các hành vi xâm hại và điểm cháy. Ở cấp cộng đồng, các tổ bảo vệ rừng dùng ứng dụng trên điện thoại thông minh để định vị tuyến tuần tra, cập nhật tọa độ, khoảnh rừng và hình ảnh thực địa ngay tại hiện trường, thay thế hoàn toàn ghi chép sổ sách thủ công. Flycam phát hiện vi phạm cho phép họ đứng cách xa điểm kiểm tra nhưng vẫn bao quát biến động tài nguyên rừng, xác định nhanh diện tích bị tác động với độ chính xác cao. Đây không chỉ là nâng cấp kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy: dữ liệu số trở thành nền tảng điều hành bảo vệ rừng công nghệ.
Thanh Hóa: “Mắt thần” camera và Flycam biến cảnh báo thành phản ứng nhanh
Thanh Hóa đang cho thấy cách một hệ thống giám sát thông minh có thể “nhân” sức mạnh lực lượng mỏng mà vẫn kiểm soát được một vùng rừng rộng. Tỉnh đã lắp đặt 14 trạm camera tại các khu vực có nguy cơ cháy rừng cao, bao quát hơn 40.000 ha rừng, mỗi camera có khả năng xoay quét 360 độ, quan sát khoảng 10 km và truyền hình ảnh liên tục về máy tính, thiết bị di động của cán bộ trực. Từ năm 2020 đến nay, hệ thống này đã phát hiện sớm 27 đám cháy và điểm cháy có nguy cơ lan vào rừng.
Khác với tuần tra dàn trải, mạng lưới camera và Flycam phát hiện vi phạm đang biến mỗi mét vuông rừng thành vùng dữ liệu. Camera giúp quan sát từ xa, giảm áp lực nhân lực, kinh phí, đồng thời tăng khả năng phát hiện sớm nguy cơ cháy. Khi xảy ra cháy, Flycam được dùng để trinh sát phạm vi, hướng lan và điểm cần tiếp cận, giúp lực lượng PCCC lập phương án tiếp cận an toàn và hiệu quả. Trên mặt đất, GPS và ứng dụng bản đồ số quản lý rừng hỗ trợ cán bộ tra cứu trạng thái từng lô, khoảnh, xác định tuyến đi ưu tiên và cập nhật biến động ngay tại hiện trường. Thanh Hóa đang chứng minh rằng một hệ thống drone giám sát rừng tốt có thể biến cảnh báo sớm thành phản ứng nhanh, thay vì chỉ là chuông báo động đến muộn.
Từ tuần tra thủ công đến giám sát thời gian thực: Thay đổi cấu trúc quản lý
Điểm chung giữa Quảng Trị và Thanh Hóa là họ đã dám phá bỏ quán tính “đi rồi mới biết” để chuyển sang “thấy trên màn hình rồi mới đi”. Trước đây, theo dõi diễn biến rừng phụ thuộc vào ghi chép, tổng hợp thủ công và những chuyến kiểm tra trực tiếp. Sự chậm trễ giữa thời điểm vi phạm xảy ra và thời điểm kiểm lâm phát hiện khiến nhiều vụ phá rừng, cháy rừng trở thành chuyện đã rồi.
Hệ sinh thái bảo vệ rừng công nghệ hiện nay đang thay đổi cấu trúc quản lý. Dữ liệu số, ảnh vệ tinh, camera, GPS, UAV bảo vệ lâm nghiệp và các ứng dụng bản đồ trên điện thoại tạo ra khả năng giám sát gần như thời gian thực. Lực lượng bảo vệ không cần tuần tra dàn trải mà tập trung vào điểm nóng do hệ thống cảnh báo. Flycam giúp khoanh vùng khu vực khó tiếp cận và xác định ưu tiên tiếp cận thực địa, trong khi các tổ cộng đồng cập nhật thông tin hiện trường để làm giàu cơ sở dữ liệu. Khi công nghệ dẫn đường, con người được giải phóng khỏi những công việc lặp lại, để tập trung hơn vào xử lý vi phạm và làm việc với cộng đồng.
Những bước tiếp theo: Không chỉ mua thiết bị, mà phải xây hệ thống
Thành công bước đầu của Quảng Trị và Thanh Hóa không nên bị hiểu sai là chỉ cần mua vài chiếc drone, lắp một ít camera là xong. Vấn đề không nằm ở số lượng thiết bị, mà ở việc xây dựng một hệ thống đồng bộ từ dữ liệu đến con người. Ngành nông nghiệp và môi trường đã và đang tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ để theo dõi diễn biến rừng, giám sát sự thay đổi hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp, cập nhật tất cả các lô rừng có biến động vào cơ sở dữ liệu, số hóa thông tin và quản lý đồng bộ từ cơ sở đến Trung ương.
Hướng đi trong thời gian tới phải là tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, từng bước hoàn thiện hệ thống dữ liệu và nâng cao khả năng giám sát, đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ với lực lượng trực tiếp bảo vệ rừng. Theo các đơn vị kiểm lâm Vườn quốc gia Xuân Liên, việc duy trì trao đổi thông tin và tổ chức tuần tra chung giữa các đơn vị vẫn là giải pháp quan trọng để xử lý sớm các nguy cơ xâm hại rừng. Nói cách khác, drone giám sát rừng và Flycam phát hiện vi phạm chỉ phát huy hết giá trị khi được đặt trong một kiến trúc quản trị rõ ràng, minh bạch, nơi dữ liệu dẫn dắt quyết định và cộng đồng được coi là mắt xích không thể thiếu.
