Âm nhạc Quốc khánh: từ nghi lễ trang trọng đến khoảnh khắc đời thường
Âm nhạc Quốc khánh là tập hợp những Quốc ca biểu diễn, ca khúc yêu nước và chương trình sân khấu quốc gia trong dịp 2/9, nơi giai điệu không chỉ tái hiện lịch sử mà còn thấm vào đời sống thường ngày, kết nối nghệ sĩ, khán giả và cộng đồng qua nhiều không gian biểu diễn khác nhau. Năm nay, dễ thấy một chuyển động rõ rệt: âm nhạc không còn bị đóng khung trong quảng trường hay nhà hát, mà bước ra máy bay, trung tâm bảo trợ, những cơn mưa ngoài trời. Điều đó cho thấy lòng tự hào dân tộc không còn là khái niệm trừu tượng trên diễn đàn, mà thành trải nghiệm cảm xúc cụ thể, mỗi người có thể chạm tới theo cách của riêng mình – bằng tiếng hát, tiếng đàn hay những cử chỉ phi ngôn ngữ.
Mini concert ở độ cao 10.000m và bản Quốc ca không lời của trẻ câm điếc
Nếu cần tìm hình ảnh súc tích nhất cho sự “giải phóng” của âm nhạc Quốc khánh khỏi khuôn mẫu, thì đó là mini concert ở độ cao 10.000m trên chuyến bay VN245 Hà Nội – TP.HCM, khi Đoàn Nghi lễ Quân đội trình diễn Đất nước trọn niềm vui, Nối vòng tay lớn, Như có Bác trong ngày đại thắng ngay trên bầu trời tổ quốc. Không khí bùng nổ khi hành khách đồng loạt hát theo, giơ cao lá cờ đỏ sao vàng – một sân khấu quốc gia thu nhỏ, không bục, không phông nền, nhưng lại thiêng liêng vì tính đời thường. Ở chiều ngược lại, tại Trung tâm Bảo trợ Xã hội Đồng Tâm (phường Quy Nhơn, Gia Lai), lớp câm điếc bẩm sinh do cô Đào Thị Mộng Hằng chủ nhiệm đã biểu diễn Quốc ca trên nền nhạc bằng ngôn ngữ cơ thể và ký hiệu. Nhà báo Thu Uyên gọi đây là “bản Quốc ca xúc động nhất trong năm nay”, tay run bần bật khi ghi hình. Hai câu chuyện đối lập về quy mô, nhưng cùng đặt ra một thông điệp: tình yêu nước không phụ thuộc vào không gian biểu diễn hay khả năng nói – hát, mà nằm ở nhu cầu được thuộc về, được tham gia.
Một tà áo dài trắng và khoảnh khắc biểu tượng trên sân khấu quốc gia
Âm nhạc Quốc khánh vẫn cần những khoảnh khắc biểu tượng để neo cảm xúc và ký ức tập thể, và Mỹ Tâm đã làm được điều đó với tà áo dài trắng tại Đại lễ A80 – Quốc khánh 2/9 ở Quảng trường Ba Đình. Trong màn đồng diễn của 80 nghệ sĩ, cô đứng giữa quảng trường, tay đặt lên ngực trái, mắt rưng rưng hướng về Quốc kỳ, cất tiếng hát Tiến Quân Ca và Giai Điệu Tự Hào mà không cần bất kỳ hiệu ứng sân khấu cầu kỳ nào. Hình ảnh ấy được chia sẻ dày đặc trên mạng xã hội, trở thành chủ đề bàn luận khắp nơi và được một trang thông tin chính thống mô tả bằng dòng chữ “Tổ quốc trong tim” kèm đoạn trích đầy cảm xúc về bài hát dưới cờ. Một năm sau, khi Quốc khánh trở lại, khoảnh khắc đó vẫn tiếp tục được nhắc lại và chia sẻ. Điều này cho thấy sân khấu quốc gia vẫn có sức nặng đặc biệt: chỉ cần một hình ảnh giản dị nhưng chân thành, âm nhạc có thể biến nghệ sĩ thành “gương mặt đại diện” cho niềm tự hào cộng đồng.
Tiếng violin ở tuổi 94 và hành trình tiếp nối của những ca khúc yêu nước
Sự đa dạng của âm nhạc Quốc khánh không chỉ thể hiện ở không gian mà còn ở thế hệ nghệ sĩ. Tại Nhà hát Hồ Gươm, trong chương trình chính luận – nghệ thuật Sao độc lập lần thứ XI với chủ đề “Ánh sao độc lập – Khát vọng Việt Nam hùng cường”, tiếng violin của Đại tá, nhạc sĩ Doãn Nho ở tuổi 94 mở đầu bằng những nốt nhạc Tiến bước dưới quân kỳ. Trong tiếng đàn của người đã đi qua năm tháng chiến tranh, giai điệu hào hùng đưa khán giả trở lại thời “nghe rung núi đồi từng bước ta đi”, khơi dậy khí thế chiến đấu vì độc lập, tự do. Cùng đêm diễn đó, hàng loạt ca khúc yêu nước quen thuộc như Giai điệu tự hào, Bước chân trên dải Trường Sơn, Huyền thoại mẹ, Kiêu hãnh Việt Nam… được dàn dựng hoành tráng để kể lại những dấu mốc lịch sử. Sự xuất hiện của một nghệ sĩ 94 tuổi bên cạnh lớp ca khúc đã trở thành di sản là lời nhắc rằng ký ức chiến tranh không phải là câu chuyện xa lạ, mà sống động ngay trên sân khấu, trong mỗi nốt nhạc.
Thế hệ trẻ và khát vọng dùng âm nhạc để lan tỏa vẻ đẹp Việt Nam
Tất cả những khoảnh khắc nói trên sẽ khó bền lâu nếu không có sức bật từ thế hệ trẻ – những người đang viết tiếp câu chuyện ca khúc yêu nước bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại. Trong concert “Tổ quốc trong tim”, ca sĩ Noo Phước Thịnh biểu diễn trước hơn 40 nghìn khán giả vẫn ở lại dưới mưa, cùng hát và hòa vào âm nhạc. Anh chọn hai ca khúc Thịnh vượng Việt Nam sáng ngời và Nhà tôi có treo một lá cờ của các nhạc sĩ trẻ Bùi Trường Linh và DTAP, với tiết tấu trẻ trung nhưng vẫn giữ tinh thần hào hùng, gợi nhắc hy sinh của cha ông. Chính sự kết hợp đó cho thấy âm nhạc Quốc khánh đang tìm được “tiếng nói chung” giữa truyền thống và hiện đại. Như Noo nhận xét, âm nhạc có thể trở thành nhịp cầu để nghệ sĩ giới thiệu vẻ đẹp, câu chuyện và giá trị của đất nước đến gần hơn với công chúng. Khi những giai điệu Quốc ca biểu diễn trên quảng trường, trên chuyến bay, trong trung tâm bảo trợ hay giữa biển người dưới mưa, chúng cùng xây nên một “bản đồ cảm xúc” về Việt Nam: tự hào nhưng không xa cách, thiêng liêng mà vẫn gần với đời sống.
