Tuyến đường sắt Thủ Thiêm Long Thành: định nghĩa một trục giao thông mới
Đường sắt Thủ Thiêm Long Thành là tuyến metro – đường sắt đô thị dài khoảng 46,44 km, kết nối trực tiếp khu vực trung tâm TP.HCM với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, được thiết kế tốc độ tối đa 120 km/h, công suất gần 47.000 hành khách mỗi giờ và kỳ vọng trở thành trục vận tải khối lượng lớn chiến lược cho vùng đô thị – sân bay phía Nam. Đây không phải một dự án giao thông thông thường, mà là lời khẳng định tham vọng tái cấu trúc hạ tầng giao thông TP.HCM thông qua một "tuyến metro kết nối sân bay" đúng nghĩa. Khi đường sắt Thủ Thiêm Long Thành vận hành, quãng đường từ bờ Đông sông Sài Gòn đến sân bay Long Thành quốc tế chỉ còn khoảng 20–25 phút, biến mọi tranh luận về "xa – gần" của siêu sân bay thành vấn đề của quá khứ.
Quy mô, vốn đầu tư và bài toán BT trong dự án 5 tỷ USD Việt Nam
Ở góc độ tài chính – thể chế, đường sắt Thủ Thiêm Long Thành là một dự án 5 tỷ USD Việt Nam xứng đáng được xem là phép thử lớn cho mô hình đối tác công tư (PPP) trong hạ tầng đô thị. Tổng mức đầu tư giai đoạn 1 được xác định hơn 134.169 tỷ đồng, chưa tính chi phí giải phóng mặt bằng, và dự án được đề xuất triển khai theo hợp đồng BT – nhà đầu tư bỏ vốn, Nhà nước thanh toán bằng quỹ đất kết hợp ngân sách. Thành phố giao CTCP Đầu tư Địa ốc Đại Quang Minh, thành viên Tập đoàn THACO do doanh nhân Trần Bá Dương dẫn dắt, lập báo cáo nghiên cứu khả thi cùng thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED). Cách làm này tham vọng nhưng cũng đầy rủi ro: nếu giá đất, cơ chế BT hay tiến độ giải ngân không được quản trị chặt, tuyến đường sắt chiến lược rất dễ biến thành gánh nặng tài chính kéo dài cho cả thành phố.
Từ lễ khởi công 2/9 đến mốc hoàn thành 2030: tiến độ có kịp nhịp sân bay?
TP.HCM không giấu quyết tâm khi đưa đường sắt Thủ Thiêm Long Thành vào danh mục 16 dự án trọng điểm dự kiến khởi công, khánh thành dịp Quốc khánh 2/9, biến ngày lễ thành cột mốc hạ tầng hơn là nghi thức tượng trưng. Theo kế hoạch, dự án được triển khai từ năm 2026 và hoàn thành vào 2030, trong khi sân bay Long Thành quốc tế dự kiến khai thác từ tháng 12/2026. Khoảng cách thời gian này phản ánh một thực tế: giai đoạn đầu, Long Thành sẽ vẫn phụ thuộc nhiều vào cao tốc và đường bộ, trước khi tuyến metro kết nối sân bay thực sự hình thành trục vận tải khối lượng lớn. Câu hỏi khó là liệu các thủ tục thẩm định báo cáo khả thi, đánh giá tác động môi trường, lựa chọn tư vấn thẩm tra… có được giải quyết đủ nhanh để mốc 2030 không trở thành một con số mang tính tuyên ngôn hơn là cam kết khả thi.
Năng lực vận chuyển và vai trò trong mạng hạ tầng giao thông TP.HCM
Về kỹ thuật, tuyến đường sắt Thủ Thiêm Long Thành được thiết kế như xương sống của mạng lưới đường sắt đô thị phía Đông. Trong tổng chiều dài 46,44 km, khoảng 11 km đi ngầm, 34,5 km đi trên cao, phần còn lại là các đoạn chuyển tiếp và trên mặt đất, với 18 ga (16 ga trên cao, 2 ga ngầm), giai đoạn 1 xây dựng trước 14 ga để tối ưu hiệu quả đầu tư. Công suất tối đa gần 47.000 khách/giờ, trung bình hơn 23.400 khách/giờ mỗi hướng, cho thấy mục tiêu vận tải khối lượng lớn rõ ràng. Tuyến được nghiên cứu bám theo các hành lang cao tốc, Vành đai 3, kết nối với metro Bến Thành – Thủ Thiêm, metro số 6, metro số 10, tuyến Bến Thành – Suối Tiên kéo dài, đường sắt Vũng Tàu – Bà Rịa – Phú Mỹ, và đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam tại ga trong sân bay Long Thành. Nếu triển khai đúng thiết kế, đây sẽ là bước nhảy chất lượng cho hạ tầng giao thông TP.HCM vốn mới khai thác được khoảng 20 km đường sắt đô thị.
Tác động lên người dùng và chiến lược đô thị – sân bay
Đối với người dân, ý nghĩa trực tiếp nhất của đường sắt Thủ Thiêm Long Thành nằm ở trải nghiệm đi lại: từ Thủ Thiêm đến sân bay Long Thành quốc tế trong 20–25 phút với tàu chạy 80–110 km/h trên từng đoạn, không lo kẹt xe hay thời tiết. Khi mạng metro trung tâm kết nối liền mạch với tuyến này, hành khách sẽ có thêm lựa chọn di chuyển giữa hai sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành, rút ngắn đáng kể thời gian kết nối và giảm áp lực cho hệ thống đường bộ vốn quá tải. Tuy nhiên, lợi ích không dừng ở chuyện tiết kiệm phút giây cho từng chuyến bay. Tuyến metro kết nối sân bay nếu vận hành đúng thiết kế GoA4 tự động hóa cao nhất theo tiêu chuẩn châu Âu sẽ đặt ra chuẩn mới cho vận hành giao thông công cộng, buộc các dự án khác của TP.HCM phải nâng chất lượng tương thích. Nói cách khác, thành phố đang đặt cược tương lai đô thị nén, ít phụ thuộc ô tô cá nhân, vào thành công của tuyến đường sắt này.
