Tuyến đường sắt Thu Thiêm – Long Thạnh là gì và vì sao đáng kỳ vọng?
Tuyến đường sắt Thu Thiêm – Long Thạnh là tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 46,44 km, kết nối khu trung tâm TP.HCM tại ga Thu Thiêm với khu vực sân bay quốc tế Long Thạnh ở Đồng Nai, được thiết kế để vận chuyển tới 47.000 hành khách mỗi giờ và trở thành trục giao thông khối lượng lớn mới của vùng đô thị phía Đông. Nếu phải tóm tắt trong một ý: đây không chỉ là một tuyến metro TP.HCM mới, mà là một quyết định chính trị – kỹ thuật để chuyển dòng người ra khỏi đường bộ đang quá tải. Tuyến đường gồm khoảng 34,5 km đường trên cao và 11 km đi ngầm, cùng 18 ga dừng, trong đó 16 ga trên cao và 2 ga ngầm, tạo nên một xương sống kết nối từ bờ Đông sông Sài Gòn đến cam kết hình thành sân bay Long Thạnh kết nối trực tiếp với trung tâm đô thị. Quan trọng hơn, toàn bộ dự án được đặt trong mục tiêu xây dựng mạng đường sắt đô thị trên 255 km đến mốc hoàn thành năm 2030, thay cho mô hình giao thông TP.HCM phụ thuộc gần như tuyệt đối vào xe máy và ô tô cá nhân hiện nay.
47.000 khách/giờ: Con số này nói gì về khả năng giải tắc đường?
Công suất tối đa gần 47.000 hành khách mỗi giờ theo mỗi hướng là câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi: TP.HCM có dám đặt cược vào đường sắt đô thị hay không. Với mức trung bình hơn 23.400 hành khách/giờ mỗi chiều, nếu khai thác hiệu quả, tuyến đường sắt Thu Thiêm Long Thạnh có thể thay thế hàng chục nghìn ô tô và xe máy đang chen chúc trên các trục Xa lộ Hà Nội, cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và Vành đai 3. Theo hồ sơ thiết kế, đoàn tàu được phép chạy tới 120 km/h, khai thác thực tế khoảng 80–110 km/h tùy đoạn, nghĩa là hành khách từ khu trung tâm đến sân bay Long Thạnh có thể di chuyển bằng đường sắt trong thời gian ổn định, ít bị ảnh hưởng bởi kẹt xe như đường bộ. Câu hỏi không còn là liệu tuyến này có giảm tắc đường hay không, mà là thành phố có sẵn sàng ưu tiên nó trong quy hoạch và tổ chức giao thông TP.HCM hay vẫn tiếp tục mở rộng đường cho ô tô.
Thiết kế 18 ga và kết nối mạng lưới: Từ sân bay Long Thạnh đến mọi cửa ngõ
Điểm mạnh nhất của tuyến Thu Thiêm – Long Thạnh nằm ở khả năng kết nối chuỗi đầu mối giao thông, hơn là độ dài 46,44 km đơn thuần. Tuyến này chạy song song các hành lang chính gồm cao tốc và Vành đai 3, đồng thời kết nối với sáu tuyến đường sắt khác để hình thành mạng vận tải khối lượng lớn phục vụ sân bay Long Thạnh kết nối với toàn vùng. Cụ thể, tuyến đường sắt Thu Thiêm Long Thạnh sẽ liên thông với tuyến Bến Thành – Thu Thiêm tại ga Thu Thiêm, với tuyến metro số 6 tại các ga Vành đai 2 và Phú Hữu, cùng tuyến metro số 10 tại ga Long Trường. Ở phía Đồng Nai, nó kết nối với đường sắt Vũng Tàu – Bà Rịa – Phú Mỹ tại ga Xóm Gốc, với phần kéo dài của tuyến Bến Thành – Suối Tiên, và cả đường sắt cao tốc Bắc – Nam ngay khu vực sân bay. Nhìn trên bản đồ mạng tuyến metro TP.HCM đang được giới thiệu đến người dân, có thể thấy tư duy chuyển dịch từ “một tuyến riêng lẻ” sang “một mạng lưới liên kết vùng”, trong đó tuyến này giữ vai trò trục trụ cột.
Vì sao phải triển khai ngay: áp lực giao thông và tiếng nói cộng đồng
Kế hoạch được cập nhật của tuyến đường sắt Thu Thiêm – Long Thạnh đang được thẩm định, với mục tiêu khởi công cùng dịp lễ Quốc khánh, cho thấy thành phố đã ý thức rõ cấp bách của bài toán tắc đường và kết nối sân bay mới. Hiện TP.HCM có kế hoạch hơn 1.000 km đường sắt đô thị nhưng mới vận hành chưa tới 20 km tuyến Bến Thành – Suối Tiên, trong khi mục tiêu là đạt 255 km vào mốc 2030. Nếu không bắt đầu bằng những dự án trụ cột như tuyến này, mọi tầm nhìn giao thông TP.HCM sẽ chỉ dừng trên giấy. Song song với đó, chính quyền các địa phương liên quan đã triển khai tư vấn cộng đồng cho các tuyến metro liên thông, như việc phát phiếu lấy ý kiến người dân về hướng tuyến, vị trí ga, kết nối giao thông và đề xuất đi qua đất công để giảm chi phí giải tỏa, giảm tiếng ồn với khu dân cư. Đây là thay đổi quan trọng: metro không còn là công trình “áp xuống” mà được điều chỉnh bởi trải nghiệm thực tế của cư dân.
Từ bản vẽ đến đời sống: Nếu hoàn thành 2030, người dân được gì?
Theo hồ sơ nghiên cứu, tuyến đường sắt Thu Thiêm – Long Thạnh dự kiến hoàn thành vào năm 2030, mang đến một kết nối đường sắt trực tiếp, khối lượng lớn giữa khu trung tâm TP.HCM và sân bay quốc tế Long Thạnh. Nếu lộ trình này giữ được, tác động lên đời sống thường ngày sẽ rất rõ: giảm phụ thuộc vào ô tô và xe máy, giảm thời gian di chuyển ra sân bay, đồng thời mở ra khả năng sống xa trung tâm mà vẫn đi làm, đi học, đi bay bằng giao thông công cộng. Người dân không chỉ được hưởng lợi từ bản thân tuyến đường, mà từ cả mạng tuyến metro TP.HCM đang chuẩn bị, gồm tuyến Bến Thành – Suối Tiên, Bình Dương New City – Suối Tiên, Thu Dầu Một – TP.HCM, metro số 6, số 10… với các dự án dự kiến khởi công giai đoạn 2026 và cùng hướng tới mốc 2030. Câu kết luận khá rõ: nếu thành phố kiên trì triển khai, đường sắt không chỉ giải bài toán giao thông TP.HCM mà còn định hình lại cách người dân sống, làm việc và di chuyển trong toàn vùng Đông Nam Bộ.
