Từ liên doanh dầu khí đến đối tác năng lượng dài hạn
Hợp tác năng lượng Việt Nam Nga là quá trình hai nước xây dựng và mở rộng các dự án chung trong dầu khí, khí, LNG, điện khí và năng lượng ngoài khơi, dựa trên nền tảng liên doanh Vietsovpetro và Rusvietpetro, để hình thành một chuỗi cung ứng năng lượng liên kết, ổn định và mang tính chiến lược trong dài hạn cho cả hai nền kinh tế. Trọng tâm của giai đoạn hiện nay không còn là khẳng định thiện chí chính trị, mà là biến quan hệ đối tác chiến lược toàn diện thành các dự án có khả năng triển khai cụ thể. Điều đó thể hiện rõ qua kỳ vọng rằng chuyến thăm cấp Nhà nước tới Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ giúp hợp tác năng lượng bước sang một giai đoạn "sâu rộng, thực chất và dài hạn hơn". Mấu chốt nằm ở việc dịch chuyển từ vài dự án rời rạc sang một chương trình hợp tác năng lượng tích hợp, có mục tiêu và mốc thời gian rõ ràng.
Vietsovpetro – Rusvietpetro: nền tảng hợp tác hai chiều hiếm có
Nếu phải chọn một biểu tượng cho hợp tác năng lượng Việt Nam Nga, đó chính là bộ đôi liên doanh Vietsovpetro và Rusvietpetro. Hơn chục năm qua, hai dự án này đã tạo nền tảng dầu khí Đông Nam Á mang tính hai chiều hiếm gặp: Việt Nam không chỉ đón dòng vốn và công nghệ, mà còn trực tiếp góp vốn, cùng quản trị và chia sẻ rủi ro, lợi ích ngay trên lãnh thổ Nga. Từ thực tiễn mỏ Bạch Hổ, Vietsovpetro được xem là mô hình liên doanh dầu khí thành công, tạo kinh nghiệm quản trị mỏ, công nghệ khai thác và đào tạo nhân lực cho cả hai phía. Rusvietpetro lại chứng minh doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia các mỏ có điều kiện địa chất và khí hậu phức tạp tại Nga, trở thành một trong những dự án đầu tư ra nước ngoài hiệu quả nhất của Petrovietnam. Chính hai trụ cột này đã tạo dư địa để hai bên tự tin nghĩ xa hơn phạm vi khai thác dầu thô truyền thống.
Bước chuyển sang chuỗi cung ứng năng lượng và khí – điện
Điểm đáng chú ý của hợp tác năng lượng Việt Nam Nga hiện nay là bước chuyển từ "dầu khí" sang "chuỗi giá trị năng lượng". Thay vì chỉ tập trung khai thác mỏ dầu truyền thống, hai bên đã bắt đầu mở rộng sang khí, LNG, điện khí, kho dự trữ dầu và cả điện gió ngoài khơi. TS Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh hợp tác đang được mở rộng để hình thành một cấu trúc tích hợp: nguồn LNG dài hạn, kho cảng, tái hóa khí, đường ống, nhà máy điện và thị trường tiêu thụ. Dự án khí Thiên Nga – Hải Âu tại Lô 12/11 với sự tham gia của Zarubezhneft và các đơn vị thuộc Petrovietnam dự kiến cung cấp khoảng 7,43 tỷ m³ khí cho khu vực Đông Nam Bộ trong giai đoạn 2026-2037. Nếu được triển khai đúng tiến độ, đây không chỉ là một mỏ khí mới, mà là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng, góp phần bù đắp suy giảm nguồn khí trong nước và bảo đảm nhiên liệu cho điện, công nghiệp.
Vì sao lúc này: pháp lý dài hạn và yêu cầu an ninh năng lượng
Thời điểm chuyển hướng sang chuỗi cung ứng năng lượng không phải tình cờ. Sau hàng loạt chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao giữa lãnh đạo hai nước trong năm 2026, hợp tác năng lượng được xác định là một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ song phương. Những cuộc làm việc này đã xử lý một nút thắt mang tính nền tảng: tạo hành lang pháp lý đủ dài hạn để duy trì và mở rộng Vietsovpetro, Rusvietpetro và thế hệ dự án mới. Các bên đã hoàn tất đàm phán, ký các nghị định thư sửa đổi hiệp định liên Chính phủ cho hai liên doanh, đồng thời ký hiệp định mở rộng khu vực thăm dò địa chất và khai thác dầu khí trên thềm lục địa Việt Nam và lãnh thổ Nga. Trong chuyến thăm Nga tháng 3-2026, các doanh nghiệp tiếp tục ký hợp đồng cụ thể để hiện thực hóa các văn kiện này. Trong bối cảnh các mỏ truyền thống suy giảm sản lượng và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, chuyển dịch năng lượng ngày càng cao, cách làm mới này cho thấy Việt Nam đang dùng hợp tác với Nga như một trụ cột cho chiến lược năng lượng dài hạn.
Từ dự án đơn lẻ đến chương trình đối tác năng lượng chiến lược
Điều Việt Nam cần lúc này không chỉ là thêm vài hợp đồng khai thác dầu khí, mà là một kiến trúc hợp tác năng lượng Việt Nam Nga mang tính chương trình. TS Nguyễn Quốc Thập kỳ vọng hợp tác năng lượng sẽ được nâng lên thành một chương trình chiến lược dài hạn, thay vì tập hợp các dự án riêng lẻ. Theo ông, trong giai đoạn mới, mô hình liên doanh khai thác tài nguyên truyền thống phải chuyển thành mô hình đối tác năng lượng – công nghệ – đầu tư dài hạn. Hai bên nên thống nhất khuôn khổ Đối tác năng lượng chiến lược đến năm 2035, tầm nhìn 2050, bao trùm dầu khí, LNG, điện khí, năng lượng hạt nhân, năng lượng ngoài khơi, công nghệ và đào tạo nhân lực, kèm danh mục dự án ưu tiên và cơ chế đánh giá hằng năm. Xa hơn, Vietsovpetro và Rusvietpetro có thể cùng nghiên cứu tham gia dự án tại nước thứ ba. Nếu định hướng này được hình thành cùng các dự án ưu tiên và cơ chế phối hợp phù hợp, đó sẽ là nền tảng để quan hệ năng lượng hai nước phát triển ổn định, bền vững hơn.
