Lithium Úc Tây: mắt xích còn thiếu trong tham vọng năng lượng sạch của Việt Nam
Hợp tác về khoáng sản thiết yếu và năng lượng sạch giữa Việt Nam và bang Western Australia (Úc Tây), đặc biệt xoay quanh lithium Úc Tây và chuỗi cung ứng pin, là một xu hướng chiến lược mới khi Việt Nam tìm cách hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và mở rộng chuỗi giá trị công nghiệp năng lượng tái tạo trong khu vực. Bang Western Australia hiện chiếm khoảng 50% sản lượng lithium toàn cầu, đồng thời là khu vực duy nhất trên thế giới sở hữu đầy đủ các loại khoáng sản thiết yếu cho sản xuất pin lithium. Điều đó khiến Úc Tây trở thành đối tác gần như không thể thay thế nếu Việt Nam nghiêm túc muốn xây dựng vị thế trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch châu Á, thay vì mãi chỉ là điểm lắp ráp cuối cùng với giá trị gia tăng thấp.
TP.HCM bắt tay Úc Tây: khoáng sản thiết yếu Việt Nam và cuộc chơi chuỗi giá trị
Nhân chuyến thăm Việt Nam, Thủ hiến bang Western Australia Roger Cook đã làm việc với lãnh đạo TP.HCM để bàn về hợp tác khoáng sản thiết yếu, chuỗi cung ứng bền vững và chuyển đổi năng lượng. Điểm then chốt nằm ở việc kết nối doanh nghiệp hai bên trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ khai thác, chế biến sâu nhằm phục vụ chuỗi cung ứng cho chuyển đổi năng lượng và công nghiệp công nghệ cao. TP.HCM không còn chỉ nói về thương mại chung chung; thành phố muốn mở rộng hợp tác năng lượng sạch, chuyển đổi năng lượng và phát triển công nghiệp xanh, đồng thời gắn kết các trường đại học, cơ sở đào tạo nghề với doanh nghiệp để đào tạo nhân lực cho các ngành kinh tế mới. Đây là cách tiếp cận đúng: bước vào cuộc chơi lithium và pin phải đi cùng năng lực nhân lực và công nghệ, nếu không Việt Nam sẽ tiếp tục bán rẻ tài nguyên thô và nhập khẩu công nghệ với chi phí cao.
Hà Nội và EVN Úc Tây: từ LNG, lưu trữ năng lượng tới mục tiêu khử carbon
Tại Hà Nội, cuộc gặp giữa Phó Tổng giám đốc EVN Ngô Sơn Hải và đoàn cấp cao bang Tây Úc do Thủ hiến Roger Cook dẫn đầu cho thấy một mặt trận hợp tác khác, mang tính “hậu cần” cho quá trình khử carbon. Hai bên thảo luận ưu tiên thúc đẩy hợp tác trong khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và lưu trữ năng lượng – mảnh ghép còn thiếu để hệ thống điện Việt Nam hấp thụ được tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao. Theo lãnh đạo EVN, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh định hướng phát triển điện khí LNG và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) để vừa bảo đảm cung ứng điện cho tăng trưởng hai con số, vừa hỗ trợ vận hành ổn định hệ thống. EVN mong muốn hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức của Tây Úc để trao đổi kinh nghiệm về nguồn điện linh hoạt, tích hợp năng lượng tái tạo và vận hành hệ thống điện. Nếu được triển khai nghiêm túc, đây không chỉ là câu chuyện mua – bán LNG hay thiết bị lưu trữ, mà là cơ hội để Việt Nam nhảy cóc công nghệ, xây dựng “xương sống” kỹ thuật cho một hệ thống điện ít phát thải nhưng vẫn đáp ứng nhu cầu tăng trưởng.
Từ ngoại giao trung ương đến cuộc đua chuỗi cung ứng năng lượng sạch khu vực
Sự dịch chuyển này không diễn ra trong khoảng không: quan hệ Việt Nam – Australia đã được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện từ tháng 3/2024, mở ra không gian hợp tác sâu rộng về kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học – công nghệ, chuyển đổi xanh và giáo dục. Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 8/2026 tiếp tục củng cố tin cậy chính trị và định hướng các lĩnh vực hợp tác mới, bám vào nhu cầu thực tế của địa phương như chuyển đổi năng lượng, kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo và kết nối kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc TP.HCM và Hà Nội chủ động thiết lập khung thỏa thuận, MOU với bang Western Australia để thể chế hóa hợp tác – từ khoáng sản thiết yếu, năng lượng sạch đến kết nối doanh nghiệp – là bước đi kịp thời. Nếu Việt Nam không nhanh chóng “khóa chặt” những mối liên kết chiến lược kiểu này, cơ hội định vị mình trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch khu vực rất dễ rơi vào tay những trung tâm khác vốn cũng đang tăng tốc thu hút dòng vốn và công nghệ xanh.
Kết luận: Việt Nam phải coi lithium Úc Tây là đối tác chiến lược, không chỉ là nhà cung cấp
Bang Western Australia chỉ chiếm 10% dân số Australia nhưng đóng góp 20% GDP quốc gia và khoảng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu. Với 50% trữ lượng và sản lượng lithium toàn cầu cùng đầy đủ các khoáng sản thiết yếu cho pin lithium, Úc Tây nắm trong tay một “đòn bẩy địa chính trị” mới. Câu hỏi với Việt Nam không phải có nên hợp tác hay không, mà là chọn vai trò nào trong chuỗi giá trị. Nếu tiếp cận Úc Tây như một đối tác chiến lược – đồng xây dựng chuỗi cung ứng từ khai thác, chế biến sâu đến sản xuất pin, lưu trữ năng lượng và đào tạo nhân lực – Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm năng lượng sạch của khu vực. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở nhập nguyên liệu, mua LNG hay thiết bị, chúng ta sẽ để lỡ thời điểm vàng để nâng cấp vị thế trong trật tự năng lượng mới. Lựa chọn này cần được thể hiện bằng các MOU thực chất, các dự án thí điểm cụ thể và những cam kết dài hạn giữa TP.HCM, Hà Nội, EVN và bang Western Australia trong vài năm tới.
