Tập huấn để tiếng nói trẻ em có thể đến nghị trường
Quốc hội trẻ em là diễn đàn giả định để trẻ em trình bày suy nghĩ, nguyện vọng và đề xuất về những vấn đề liên quan đến quyền, sự an toàn và quá trình phát triển của mình. Trước phiên họp giả định lần thứ ba, tám đại biểu trẻ em Đắk Lắk đã gặp gỡ, trao đổi và tham gia tập huấn vào ngày 30-10-2026. Buổi chuẩn bị không nên chỉ là luyện cách phát biểu: giá trị của nó nằm ở việc giúp các em chuyển mối quan tâm thường ngày thành kiến nghị rõ ràng, có thể thảo luận và phản hồi. Đại diện cơ quan tham mưu Đoàn đại biểu Quốc hội hướng dẫn về chức năng Quốc hội, hoạt động của đại biểu, cách chuẩn bị bài nói, tóm tắt ý kiến bạn bè và trình bày đề xuất. Các em cũng hỏi cách đăng ký phát biểu và gửi kiến nghị nếu không có cơ hội trình bày trực tiếp. Đó là những câu hỏi thiết thực, bởi một diễn đàn chỉ có ý nghĩa khi trẻ biết cách lên tiếng.
Từ khó khăn ở địa phương đến đề xuất cụ thể
Những chia sẻ của các em cho thấy kiến nghị có sức nặng nhất thường bắt đầu từ trải nghiệm cụ thể. Bun Hra Nary, học sinh dân tộc Lào và là cán bộ hội đồng học sinh, nêu rào cản ngôn ngữ cùng điều kiện học tập của học sinh dân tộc thiểu số. Em đề xuất mở rộng mô hình “Bạn giúp bạn tiến bộ”, lập nhóm hỗ trợ tiếng Việt, tiếng Anh và công nghệ thông tin, đồng thời tổ chức hoạt động chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng và lớp năng khiếu miễn phí tại nhà văn hóa thôn. Đây không phải danh sách mong muốn chung chung: mỗi đề xuất gắn với một trở ngại mà học sinh có thể gặp trong học tập và sinh hoạt. Các đại biểu trẻ cũng quan tâm đến trường học thân thiện, phòng chống bạo lực, sức khỏe thể chất lẫn tinh thần, cũng như việc hỗ trợ trẻ ở vùng khó khăn, biên giới và vùng dân tộc thiểu số. Việc lắng nghe những tiếng nói này cần đi kèm phản hồi và hành động, thay vì dừng lại ở một buổi phát biểu.
An toàn trên mạng cần quy tắc và nơi cầu cứu
An toàn trên mạng trở thành mối quan tâm gần gũi khi học sinh có thể bị quay phim, chụp ảnh rồi đưa lên mạng xã hội để câu lượt xem. Lê Ngân Trúc, học sinh lớp 7, cảnh báo hành vi này có thể xâm phạm quyền riêng tư và ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của giáo viên, bạn học. Em đề xuất mô hình “Công dân số an toàn” với nguyên tắc “3 không – 3 nên”: không chia sẻ dữ liệu cá nhân, không tin thông tin chưa kiểm chứng, không tham gia bắt nạt; đồng thời bảo vệ tài khoản, chia sẻ nội dung tích cực và tìm người lớn hỗ trợ khi gặp nguy hiểm. Trúc còn đề nghị lập “Hòm thư số” và “Đội phản ứng nhanh học đường” để tiếp nhận, hỗ trợ học sinh bị bắt nạt trực tuyến. Những giải pháp này đáng chú ý vì kết hợp phòng ngừa với kênh cầu cứu cụ thể. Bảo vệ trẻ trên mạng đòi hỏi kỹ năng cá nhân, nhưng cũng cần người lớn và nhà trường phản hồi kịp thời.
Lắng nghe phải dẫn tới phản hồi và hành động
Trương Hải Phong, học sinh lớp 9, nêu một điểm mấu chốt: tiếng nói trẻ em cần có cơ chế tiếp nhận và phản hồi, chứ không chỉ được người lớn nghe qua. Em đề xuất quy trình năm bước: trẻ nêu ý kiến, người lớn lắng nghe, cùng thảo luận, phản hồi và hành động. Tư duy ấy nên được xem là thước đo của Quốc hội trẻ em: kiến nghị có được ghi nhận, trả lời và chuyển thành việc làm hay không. Theo Hội đồng Đội tỉnh Đắk Lắk, quá trình tổng hợp ý kiến tại 102 xã, phường ghi nhận 9.077 ý kiến trực tuyến và 30 ý kiến trực tiếp. Con số này cho thấy nhiều trẻ đã tham gia đóng góp, đồng thời đặt ra yêu cầu phải có cách xử lý ý kiến rõ ràng. Kết thúc chương trình, tám đại biểu nhận quà động viên trước khi lên đường dự phiên họp. Sự chuẩn bị sẽ chỉ trọn vẹn nếu các em mang được tiếng nói của bạn bè đến nghị trường và nhận lại phản hồi sau đó.
