Từ hiện tượng TikTok đến vỉa hè vắng khách
Câu chuyện trà chanh giã tay của ông Đỗ Duy Linh là bức tranh thu nhỏ về cách một tiểu thương đường phố tại TP.HCM có thể trở thành hiện tượng nhờ mạng xã hội, rồi nhanh chóng bị quên lãng khi cơn sốt qua đi, để lại sau lưng những ngày vỉa hè đông nghịt người và hiện tại chỉ còn vài ly nước bán ra mỗi ngày. Buổi chiều trên đường Vạn Kiếp, giữa dãy quán ăn và tiệm cà phê nhộn nhịp, chiếc xe trà chanh giã tay nhỏ nép bên lề đường, chủ nhân là một người đàn ông 65 tuổi mặc sơ mi trắng, quần tây sẫm màu, kiên nhẫn giã từng trái chanh trong chiếc ly nhựa quen thuộc. Sự đối lập giữa dòng xe tấp nập và góc vỉa hè lặng lẽ ấy nói nhiều hơn mọi thống kê về sự đổi thay chóng mặt của xu hướng tiêu dùng đồ uống đường phố.
Đỉnh cao 600 ly/ngày và mặt trái của cơn sốt
Thời hoàng kim, trà chanh giã tay của ông Linh là điểm hẹn bắt buộc trong bản đồ TP.HCM ẩm thực của giới trẻ. Khi món nước này bùng nổ thành cơn sốt trên TikTok, chiếc xe nước nhỏ nhanh chóng thành tâm điểm, mỗi ngày ông bán khoảng 500 – 600 ly, vỉa hè Vạn Kiếp kín người xếp hàng từ sáng đến khuya. Nhiều khách trẻ sẵn sàng chạy xe máy từ Đồng Nai, Bình Dương lên chỉ để uống một ly trà chanh giã tay của "ông cụ" ngoài 60 tuổi, biến một tiểu thương đường phố bình thường thành nhân vật viral. Một câu nói của ông vừa là kỷ niệm, vừa là lời nhắc về mặt trái của cơn sốt: "Bán 600 ly thì mỏi tay lắm, đứng lâu chân tôi lại sưng lên. Nhưng thấy mọi người ủng hộ đông thì vui". Khi cuộc sống xoay quanh chiếc xe nước, mọi niềm vui và áp lực đều bị buộc chặt vào con số ly bán ra.
Khi cơn sốt qua đi: thị trường quay lưng nhanh hơn người ta nghĩ
Như mọi trào lưu mạng xã hội, trà chanh giã tay đến nhanh và đi cũng nhanh. Từ cảnh khách xếp hàng kín vỉa hè, hiện tại ông Linh chỉ bán được khoảng 100 ly vào ngày khá khách; có ngày tụt xuống vài chục ly, mùa mưa thậm chí ngồi từ sáng đến chiều chỉ bán được 4 ly nước. Với một tiểu thương đường phố chỉ sống nhờ chiếc xe nước, sự lao dốc ấy không phải câu chuyện buồn mang màu hoài niệm, mà là nỗi lo cơm gạo mỗi ngày. Tiền lời từ từng ly nước ít ỏi trong khi chi phí sinh hoạt ở TP.HCM tăng dần, khiến việc bám trụ vỉa hè không còn lãng mạn như những video check-in. Những clip TikTok mới quay cảnh ông cụ mặc sơ mi trắng ngồi lặng lẽ chờ khách trở lại, không còn hàng dài người chờ đến lượt, mà là lời kêu gọi khán giả đừng quên người bán đã từng làm họ háo hức một thời. Thị hiếu đồ uống đường phố đổi quá nhanh, và người chịu thiệt đầu tiên luôn là những tiểu thương lớn tuổi, ít khả năng chạy theo xu hướng.
Sơ mi trắng, ly 25.000 đồng và sự bền bỉ của một người bán vỉa hè
Điều đáng kính ở "A Giành" không phải là cơn sốt, mà là cách ông đối diện với ngày vắng khách. Dù lượng ly bán giảm mạnh, ông vẫn giữ thói quen ăn mặc lịch sự: sơ mi trắng, quần tây sẫm, tóc chải gọn, ngồi chờ khách bên chiếc xe trà chanh giã tay đã quen thuộc với người qua đường. Một ly trà chanh giã tay giá 25.000 đồng, với vị trà thơm, chanh không đắng, độ ngọt vừa phải, vẫn đủ khiến nhiều người quay lại vì khẩu vị hợp, chứ không chỉ vì tò mò theo trào lưu. Thành thật mà nói, trong bối cảnh các thương hiệu trà sữa, cà phê hiện đại chiếm lĩnh, một thức uống truyền thống được làm thủ công như thế là lựa chọn không thời thượng. Nhưng chính sự thủ công – từng trái chanh được giã chậm rãi, từng mẻ trà được vợ ông chuẩn bị ở nhà – lại là điều giữ cho góc vỉa hè ấy một phẩm giá riêng, khác biệt hẳn với các quầy nước đóng khuôn.
Bài học cho xu hướng ẩm thực đường phố: đừng quên người tạo nên cơn sốt
Câu chuyện của ông Linh là lời nhắc thẳng thắn về cách chúng ta tiêu dùng và bỏ rơi những hiện tượng TP.HCM ẩm thực. Giới trẻ từng xếp hàng hàng giờ để uống trà chanh giã tay, quay clip, gắn hashtag, nhưng khi trào lưu qua đi, người ở lại với vỉa hè là tiểu thương đã bỏ công học hỏi, mày mò pha từng mẻ trà từ các video hướng dẫn trên mạng. Ngày nay, một số bạn trẻ lại dùng TikTok theo hướng khác: quay cảnh ông cụ sơ mi trắng ngồi im lặng bên xe nước, kêu gọi mọi người ghé ủng hộ. Đó là tín hiệu tốt, nhưng chưa đủ để sửa một thói quen tiêu dùng thiếu trách nhiệm: thích thời thượng, ít gắn bó dài lâu. Nếu những đồ uống truyền thống muốn tiếp tục tồn tại giữa thành phố đắt đỏ, người mua cần nhìn tiểu thương đường phố không chỉ như điểm check-in nhất thời, mà như phần ký ức và công sức của cả một thế hệ lao động. Sự bền bỉ của họ xứng đáng hơn vài lượt like và một cơn sốt chớp nhoáng.
