Khi âm nhạc truyền thống Việt bước vào cuộc đối thoại toàn cầu
Âm nhạc truyền thống Việt trên sân khấu quốc tế là quá trình đưa đàn bầu, đàn nguyệt, sáo trúc, chầu văn và các làn điệu dân gian ra khỏi không gian lễ hội quen thuộc, đặt chúng cạnh piano, âm nhạc điện tử và múa đương đại để tạo nên những cuộc gặp gỡ mới, qua đó khẳng định bản sắc Việt trong dòng chảy giao lưu nghệ thuật xuyên biên giới. Giao Collective vừa chính thức lên đường đến Gwangju (Hàn Quốc) để trình diễn chương trình “Giao thoa - When two waves meet” trong khuôn khổ Next-Generation Asian Performing Artists Community Programme (NGAPAC) 2026, sau khi đã gây ấn tượng tại Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long ở Hà Nội. Nhóm là một trong 6 đại diện được lựa chọn và là đại diện duy nhất của Việt Nam tại chương trình này. Việc một sân khấu Hàn Quốc dành chỗ cho tiếng đàn bầu và chầu văn cho thấy: thế giới không đòi hỏi di sản Việt phải “mặc áo mới”, mà cần được trình bày bằng ngôn ngữ hôm nay.
Giao Collective: Đặt đàn bầu cạnh piano, không phải để làm nền
Điều khiến Giao Collective đáng chú ý không phải ở kỹ thuật phối khí, mà ở thái độ với di sản. Nhạc sĩ Trí Minh – người sáng lập và giám đốc nghệ thuật – không xem âm nhạc truyền thống là chất liệu cũ cần được làm mới bằng mọi giá, mà muốn đặt nó bên cạnh những tiếng nói của hiện tại để tạo ra một cuộc gặp gỡ tự nhiên. Trong “Giao thoa”, nhóm khai thác âm sắc Việt, bài bản chèo, nhã nhạc, âm hưởng sáo H’Mông, hát ru Bắc Bộ, chầu văn và quan họ Bắc Ninh, rồi khéo léo đặt cạnh tiếng đàn piano, âm nhạc điện tử và múa đương đại. Piano và điện tử không đứng phía sau để làm nền cho đàn bầu, đàn nguyệt hay sáo, mà tham gia vào quá trình tạo và biến đổi âm thanh, khiến chất liệu truyền thống được kéo giãn, chồng lớp và đặt vào những cấu trúc mới. Đây là cách tiếp cận âm nhạc truyền thống Việt không còn mang tâm lý “bảo tàng hóa”, mà coi di sản là đối tác bình đẳng trong sáng tạo.
Đàn bầu, chầu văn và múa đương đại trên sân khấu Hàn Quốc
Trong cấu trúc sáu tác phẩm của “Giao thoa”, khán giả thấy rõ cách âm nhạc truyền thống Việt được đưa vào cuộc đối thoại sân khấu quốc tế. “Bèo dạt” đưa đàn bầu, đàn nguyệt, sáo, piano và điện tử vào cùng một cấu trúc, còn “Giao thoa - Hầu” đưa chầu văn và các nhạc cụ gõ vào phần kết, tạo nên một trường năng lượng mạnh mẽ trước khi kết thúc bằng một nốt đàn bầu tối giản. Trên sân khấu, ba nghệ sĩ đảm nhiệm phần âm thanh bằng piano, điện tử, đàn bầu, đàn nguyệt, sáo và các nhạc cụ truyền thống, trong khi nghệ sĩ múa Trần Trọng Gia Bách kết nối các động tác múa dân gian với kỹ thuật đương đại. Những chuyển động mang dấu vết nghi lễ được đặt trong ngôn ngữ múa đương đại, khiến câu chuyện về cũ và mới trở nên trực quan và sống động. Khi chương trình được mang sang Theater 3 của Asia Culture Center ở Gwangju vào lúc 17h ngày 10-10-2026, đó không chỉ là một suất diễn, mà là lời khẳng định rằng đàn bầu có thể đứng ngang hàng piano trên sân khấu quốc tế.
Nhạc kịch Ảo quan: Từ thử nghiệm tại Việt Nam đến giải thưởng ở Daegu
Nếu Giao Collective đối thoại với di sản bằng âm thanh, nhạc kịch Ảo quan lại chọn đối thoại với những khủng hoảng tinh thần của người trẻ bằng ngôn ngữ sân khấu đương đại. Tác phẩm của tác giả – đạo diễn Chinh Ba mang hình thức nhạc kịch đương đại có múa đương đại, hát, kịch nói, nghệ thuật sắp đặt… phản ánh nhiều vấn đề xã hội thông qua hình ảnh hai người mẹ và những đứa con. Sau khi nhận giải bạc và nhiều huy chương cá nhân tại một liên hoan sân khấu thử nghiệm ở TP.HCM, Ảo quan tiếp tục ra “biển lớn” ở Liên hoan nghệ thuật sân khấu chữa lành quốc tế Daegu lần thứ 23. Tại đây, ban tổ chức – vốn chỉ trao hai hạng mục chính là Kỹ thuật biểu diễn xuất sắc và Diễn viên xuất sắc – đã tăng thêm giải Tác phẩm đặc biệt để vinh danh Ảo quan và sự gắn kết giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Đây là một câu nói đáng trích: “Đợt này có đoàn Việt Nam tham gia, ban tổ chức đã tăng thêm giải Tác phẩm đặc biệt nhằm vinh danh tác phẩm và sự gắn kết giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Hàn Quốc”.
Xu hướng giao lưu nghệ thuật Việt-Hàn qua sân khấu quốc tế
Việc Giao Collective và ê kíp Ảo quan cùng xuất hiện tại các liên hoan ở Hàn Quốc không phải là những trường hợp lẻ tẻ, mà báo hiệu một xu hướng giao lưu nghệ thuật Việt-Hàn mới. Ở Daegu, Ảo quan tham gia Liên hoan nghệ thuật sân khấu chữa lành quốc tế lần thứ 23, nằm trong chuỗi Liên hoan mùa thu Fantasia Daegu Festa diễn ra từ ngày 6 đến 18-10 với 12 đơn vị tham gia. Sau đêm diễn ở Daegu, đoàn nhạc kịch Ảo quan di chuyển đến Busan để có hai suất diễn trong Liên hoan nghệ thuật Busan lần thứ 64. Trong khi đó, Giao Collective là đại diện duy nhất của Việt Nam tại NGAPAC 2026 ở Gwangju. Khi ban tổ chức Daegu chủ động bổ sung giải Tác phẩm đặc biệt dành cho đoàn Việt Nam, đó là tín hiệu cho thấy sân khấu quốc tế không chỉ mở cửa cho nghệ sĩ Việt, mà còn sẵn sàng điều chỉnh hệ thống ghi nhận để khuyến khích giao lưu nghệ thuật Việt-Hàn. Kết luận ở đây khá rõ: muốn bước ra thế giới, nghệ thuật Việt không cần từ bỏ căn cốt truyền thống, mà cần dám đối thoại với hiện tại bằng ngôn ngữ sáng tạo của chính mình.
