Từ TP.HCM đến Daegu, Busan: một bước ngoặt cho sân khấu Việt
Sân khấu Việt Nam Hàn Quốc trong thời điểm này là hành trình các nghệ sĩ Việt mang những thực hành sân khấu thể nghiệm và nhạc kịch đương đại ra ngoài biên giới, tham gia các liên hoan nghệ thuật quốc tế tại Daegu và Busan, đối thoại trực tiếp với khán giả Hàn Quốc thông qua những câu chuyện tâm lý, xã hội của đời sống đô thị Việt Nam. Từ ngày 12 đến 19/10, Hội Sân khấu TP.HCM cử đoàn nghệ sĩ Nhà hát Kịch Sân khấu Nhỏ tham gia hai liên hoan nghệ thuật tại Hàn Quốc theo lời mời của Chủ tịch Hiệp hội Sân khấu Busan Lee Jung-nam. Nhạc kịch đương đại Ảo Quan đại diện Việt Nam góp mặt tại Liên hoan Nghệ thuật trình diễn chữa lành quốc tế Daegu lần thứ 23 và Liên hoan Nghệ thuật Busan lần thứ 64. Đây không phải một chuyến lưu diễn đơn thuần, mà là tuyên bố âm thầm nhưng mạnh mẽ rằng sân khấu Việt đã sẵn sàng cạnh tranh ở không gian quốc tế bằng chính ngôn ngữ nghệ thuật đương đại của mình.
“Ảo Quan”: nhạc kịch đương đại dám khác và dám khó
Nhạc kịch đương đại Ảo Quan không chiều theo lối kể chuyện tuyến tính quen thuộc, mà cố ý phá vỡ cấu trúc để khán giả phải tự mình ghép những mảnh vỡ của bi kịch. Tác phẩm sử dụng nhiều hình thức thể nghiệm, từ kịch, nhạc kịch đến sắp đặt video và tương tác livestream, tạo nên một không gian sân khấu liên ngành đầy thách thức cho cả người diễn lẫn người xem. Lấy cảm hứng từ hiện tượng apophenia – xu hướng con người cố tìm ra ý nghĩa từ những điều vốn không có ý nghĩa – Ảo Quan xoay quanh những bi kịch tinh thần trong đô thị hiện đại, bắt đầu từ quyết định từ giã cuộc đời của hai chàng trai trẻ và hành trình truy vấn nguyên nhân của những người mẹ. Vở diễn ra mắt tại TP.HCM với 6 suất và nhanh chóng tạo chú ý nhờ cách tiếp cận khác với lối kể chuyện sân khấu truyền thống. Sự mạo hiểm nghệ thuật này là lý do Ảo Quan xứng đáng trở thành bộ mặt của sân khấu thể nghiệm Việt ở các liên hoan quốc tế.
Liên hoan Daegu và liên hoan nghệ thuật Busan: sân chơi chữa lành và đối thoại
Không phải ngẫu nhiên Ảo Quan xuất hiện tại một liên hoan đặt trọng tâm vào nghệ thuật trình diễn chữa lành và một liên hoan nghệ thuật Busan có lịch sử hơn sáu thập niên. Tác phẩm hướng đến chủ đề sức khỏe tâm thần, gắn với Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10 và có sự tham vấn của các chuyên gia tâm lý, xã hội học. Tại Daegu, vở diễn được trình diễn trong khuôn khổ Liên hoan Nghệ thuật trình diễn chữa lành quốc tế lần thứ 23 vào ngày 14/10; hai ngày 16 và 17/10, tác phẩm tiếp tục có hai suất diễn tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Baekyang, Busan, thuộc Liên hoan Nghệ thuật Busan lần thứ 64. Việc một tác phẩm sân khấu Việt Nam được mời tham dự cùng lúc hai sự kiện nghệ thuật lớn ở Hàn Quốc là dấu mốc cho thấy sân khấu Việt không còn đứng ngoài cuộc trò chuyện toàn cầu về chữa lành, mất mát và trách nhiệm cộng đồng.
Trao đổi văn hóa Việt Hàn: hợp tác đi vào cấu trúc tác phẩm
Điều đáng nói nhất trong câu chuyện sân khấu Việt Nam Hàn Quốc lần này là trao đổi văn hóa Việt Hàn không chỉ dừng ở thư mời hay lịch diễn, mà đi vào tận cấu trúc biểu diễn. Sau lần ra mắt tại TP.HCM, cơ hội đến Hàn Quốc của Ảo Quan được mở ra từ mối quan hệ hợp tác giữa Hội Sân khấu TP.HCM và Hiệp hội Sân khấu Busan, được hình thành từ chuyến thăm của đại diện Busan đến TP.HCM tháng 11/2024. Tháng 6/2026, đạo diễn Lee Jung-nam gửi thư mời chính thức đưa tác phẩm sang Hàn Quốc, đánh giá Ảo Quan có ngôn ngữ sân khấu độc đáo và khả năng tạo đồng cảm với khán giả Hàn Quốc. Trao đổi văn hóa Việt Hàn còn được mở rộng ngay trên sân khấu khi Ảo Quan có sự tham gia của ba diễn viên trẻ Hàn Quốc là Lee Tae Kyu, Nam Tae In và Lee So-Hyun. Đây là cách hợp tác thông minh: không “mang sang” một vở Việt đóng kín, mà tạo chỗ cho nghệ sĩ nước bạn cùng chia sẻ câu chuyện.
Từ sân khấu thể nghiệm đến chiến lược đưa nghệ thuật Việt ra quốc tế
Nhà hát Kịch Sân khấu Nhỏ – tiền thân là Câu lạc bộ Sân khấu Thể nghiệm 5B Võ Văn Tần, ra đời năm 1984 – từ lâu đã được xem là một trong những mô hình sân khấu xã hội hóa tiên phong tại TP.HCM và kiên trì theo đuổi sân khấu thể nghiệm. Ảo Quan đánh dấu sự trở lại của NSND Mỹ Uyên và nhà hát với dòng biểu diễn thể nghiệm sau 9 năm, đồng thời là tác phẩm dự thi tại Liên hoan quốc tế Sân khấu thử nghiệm 2025. Tại Liên hoan Sân khấu Thử nghiệm Quốc tế 2025, Ảo Quan nhận Huy chương Bạc tác phẩm; NSND Mỹ Uyên nhận Huy chương Vàng, cùng các diễn viên Trần Tuấn Kiệt, Trần Đại Chính, Quan Phúc Toàn nhận Huy chương Bạc. Hành trình đưa Ảo Quan đến Hàn Quốc tiếp nối con đường lâu dài của nhà hát trong việc dùng các vở về thân phận, tâm lý, lịch sử để đối thoại với thế giới. Đây không chỉ là một chuyến đi, mà là bước thử nghiệm quan trọng cho chiến lược đưa sân khấu Việt ra quốc tế bằng chính những câu chuyện đương đại của mình.
