Nhạc kịch đương đại Việt Nam: từ sân khấu nhỏ đến bản đồ khu vực
Nhạc kịch đương đại Việt Nam là dòng sáng tạo sân khấu kết hợp kịch nói, âm nhạc, múa và ngôn ngữ trình diễn mới để phản ánh đời sống đô thị, đối thoại với di sản truyền thống và tìm chỗ đứng trên bản đồ nghệ thuật quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc các nghệ sĩ Việt liên tiếp xuất hiện trên sân khấu Hàn Quốc không còn là những chuyến “giao lưu cho vui”, mà là bước đi chiến lược để khẳng định bản sắc. Khi Ảo quan và Giao thoa cùng hiện diện trong các liên hoan nghệ thuật quốc tế, câu chuyện không chỉ là thêm vài suất diễn, mà là lời tuyên bố: nhạc kịch đương đại Việt Nam đủ tự tin bước vào cuộc chơi khu vực, với ngôn ngữ riêng và tham vọng rõ ràng.
NSND Mỹ Uyên và Ảo quan: nhạc kịch Việt bước vào không gian chữa lành Hàn Quốc
Việc Ảo quan được mời tham dự Liên hoan nghệ thuật trình diễn chữa lành Daegu lần thứ 23 tại Trung tâm Nghệ thuật Dalseo và Liên hoan nghệ thuật Busan lần thứ 64 cho thấy sân khấu Hàn Quốc đang nhìn nhạc kịch đương đại Việt Nam như một đối tác sáng tạo ngang hàng. Vở diễn sẽ xuất hiện tại Daegu ngày 14-10, sau đó là hai suất tại Trung tâm Văn hóa nghệ thuật Baekyang, Busan vào ngày 16 và 17-10. Đây không phải chuyến đi “đem chuông đi đánh xứ người” đầu tiên của NSND Mỹ Uyên; chị từng cùng vở Đồng chí dự Liên hoan sân khấu quốc tế Busan tháng 4-2025, rồi tham gia nhạc kịch lịch sử Tướng quân Jang Han Sang tại Hàn Quốc. Điều đáng nói là lần này, Ảo quan mang theo một cấu trúc nhạc kịch 90 phút với dàn diễn viên Việt – Hàn cùng đứng chung sân khấu.
Ở góc độ nghệ thuật, lựa chọn Ảo quan cho hai liên hoan không phải ngẫu nhiên. Vở từng được đánh giá cao tại Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm lần VI-2025 ở TP.HCM, nên đã chứng minh được sức nặng nghệ thuật trước khi ra biển lớn. Theo ban tổ chức, hai liên hoan này hướng đến việc dùng sân khấu như phương tiện chữa lành, đối thoại và kết nối cộng đồng. Đặt một vở nhạc kịch đương đại Việt Nam vào không gian đó là phép thử táo bạo: liệu câu chuyện và ngôn ngữ sân khấu Việt có chạm được khán giả Hàn, vốn đã quen với hệ thống nhạc kịch công nghiệp? Câu trả lời không nằm ở số suất diễn, mà ở việc Ảo quan có mở ra được những lời mời tiếp theo, những hợp tác dài hơi giữa Nhà hát Sân khấu nhỏ 5B và các đối tác Hàn Quốc hay không.
Giao Collective và Giao thoa: khi hai làn sóng gặp nhau trên sân khấu Hàn
Nếu Ảo quan đại diện cho nhạc kịch đương đại Việt Nam trên sân khấu kịch, thì Giao Collective lại mở một cánh cửa khác: âm nhạc trình diễn đương đại dựa trên di sản. Nhóm là đại diện duy nhất của Việt Nam vượt qua nhiều hồ sơ để trở thành 1 trong 6 nhóm nghệ sĩ tham gia chương trình Cộng đồng Nghệ sĩ Biểu diễn Châu Á Thế hệ mới (NGAPAC 2026) do Trung tâm Văn hóa Châu Á Quốc gia Hàn Quốc lựa chọn. Giao Collective, gồm bốn nghệ sĩ Trí Minh, Vũ Thủy Tiên, Phan Mạnh Thắng và Trần Trọng Gia Bách, mang chương trình Giao thoa – When Two Waves Meet đến Gwangju trong khuôn khổ NGAPAC 2026. Đây là chương trình biểu diễn 30 phút không nghỉ, dẫn khán giả qua 6 tác phẩm nối tiếp trong 3 chương kịch tính.
Điểm đáng chú ý là cách Giao Collective định nghĩa “hiện đại”. Nhóm không phối lại các bản nhạc quen thuộc mà xây dựng chuỗi sáng tác mới trên nền hệ ngũ cung, bài bản chèo, nhã nhạc, hát ru Bắc Bộ, âm hưởng sáo H’Mông, chầu văn, quan họ. Nghệ sĩ Vũ Thủy Tiên đảm nhiệm đàn bầu, đàn nguyệt và bộ gõ; Phan Mạnh Thắng mang đến hơi thở núi rừng với sáo trúc, sáo H’Mông, tù và. Trên nền đó, Trí Minh dùng piano và âm nhạc điện tử để thu, biến đổi âm thanh trực tiếp trên sân khấu, không đóng vai trò “đệm lót” mà liên tục tái thiết lập các tầng âm thanh mới. Nghệ sĩ múa Trần Trọng Gia Bách kết nối múa dân gian với kỹ thuật đương đại, xuất hiện như một tuyến diễn độc lập chứ không chỉ minh họa.
Giao lưu văn hóa Việt-Hàn: từ liên hoan nghệ thuật quốc tế đến đối thoại di sản
Điểm chung giữa Ảo quan và Giao thoa là cả hai đều chọn sân khấu Hàn Quốc làm nơi thử nghiệm những cuộc gặp gỡ mới giữa truyền thống và hiện tại. Với Ảo quan, đó là cuộc gặp giữa dàn diễn viên Việt Nam và ba diễn viên Hàn Quốc cùng đứng chung một cấu trúc nhạc kịch 90 phút. Với Giao Collective, đó là cuộc đối thoại giữa đàn bầu, đàn nguyệt, sáo trúc với piano, điện tử và múa đương đại trên cùng một sân khấu. Những liên hoan nghệ thuật quốc tế như Busan, Daegu hay chương trình NGAPAC không còn là “sân chơi ngoại giao” mà trở thành phòng thí nghiệm, nơi giao lưu văn hóa Việt-Hàn diễn ra ở cấp độ ngôn ngữ nghệ thuật, cấu trúc âm thanh, ánh sáng, chuyển động.
Quan trọng hơn, các chương trình này đều có phần tiếp nối ngoài buổi diễn. Bên cạnh đêm diễn chính thức vào chiều 10/10, Giao Collective sẽ dẫn dắt một workshop 60 phút vào lúc 16 giờ ngày 11/10 tại Gwangju, đồng thời tham gia một buổi làm việc tại Trung tâm Văn hóa Châu Á về điểm gặp giữa truyền thống và nghệ thuật đương đại. Đây là nơi nghệ sĩ Việt không chỉ trình diễn mà còn chia sẻ phương pháp, tư duy, cách họ “đặt di sản vào cuộc đối thoại hôm nay”. Nếu không có những lớp đối thoại này, giao lưu văn hóa Việt-Hàn sẽ dễ dừng lại ở mức biểu diễn bề mặt. Chính các workshop, thảo luận, hợp tác sáng tác mới là phần “hậu trường” quyết định chiều sâu của mối quan hệ.
Từ Ảo quan đến Giao thoa: con đường dài của nhạc kịch đương đại Việt Nam
Nhìn từ chuỗi sự kiện này, có thể thấy nhạc kịch đương đại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tự tin hơn: không “đánh bóng” truyền thống cho hợp thị hiếu, cũng không chạy theo mô hình nhạc kịch công nghiệp. Thay vào đó, các nghệ sĩ chọn cách giữ nguyên cốt cách di sản rồi đặt vào cấu trúc mới, như cách Giao Collective làm với hệ ngũ cung và các làn điệu dân gian. Ảo quan, sau khi được thử lửa tại Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm ở TP.HCM, tiếp tục được “đo” bằng khán giả Hàn – một trong những cộng đồng khán giả khó tính nhất khu vực.
Tuy vậy, đây mới chỉ là bước khởi đầu. Để nhạc kịch đương đại Việt Nam thực sự có chỗ đứng lâu dài trên sân khấu Hàn Quốc, cần nhiều hơn những chuyến đi lẻ tẻ: là các dự án đồng sản xuất, chương trình trao đổi nghệ sĩ, chuỗi liên hoan có tính liên tục. Nhưng nếu phải chọn một hình ảnh để kết lại, thì đó là hình ảnh hai làn sóng gặp nhau – như tên gọi Giao thoa – When Two Waves Meet. Một làn sóng đến từ di sản Việt, một làn sóng đến từ sân khấu Hàn và bối cảnh quốc tế. Khi chúng gặp nhau, điều quan trọng không phải là làn sóng nào mạnh hơn, mà là chúng có tạo được nhịp mới cho đời sống sân khấu khu vực hay không.
