Năm học 2026-2027 là gì và vì sao được coi là năm chuyển tiếp?
Năm học 2026-2027 là năm học mà hệ thống giáo dục chuyển từ giai đoạn xây nền tảng sang giai đoạn thay đổi cấu trúc, đổi mới quản trị và tập trung vào chất lượng giáo dục thực chất, với các quyết sách đã ban hành trước đó bắt đầu đi vào triển khai mạnh trong từng trường, từng lớp và từng địa phương.
Đây không còn là một năm học “bình thường” với vài điều chỉnh chương trình; nó được xác định là năm bản lề của cải cách giáo dục, nơi các quyết sách ở tầm nghị quyết trung ương, luật, nghị định buộc phải thể hiện bằng kết quả cụ thể trong lớp học. Sau một năm chủ yếu “lót đường”, chuẩn bị điều kiện, các lãnh đạo yêu cầu ngành phải chuyển từ loay hoay với văn bản sang chứng minh bằng tiến bộ học sinh và sự đổi khác trong từng nhà trường. Nói cách khác, nền móng đã đổ, năm học 2026-2027 là lúc phụ huynh có quyền đòi hỏi những thay đổi nhìn thấy được.
Sắp xếp mạng lưới trường: không chỉ ghép tên mà phải ghép chất lượng
Sắp xếp mạng lưới trường là cụm từ phụ huynh nghe nhiều nhưng hay bị hiểu sai như một thao tác hành chính; thực ra đó là bước tái cấu trúc để gom nguồn lực, thu hẹp chênh lệch và tạo điều kiện cải thiện chất lượng giáo dục thực chất. Trường THCS Giảng Võ ở Hà Nội là ví dụ cụ thể: năm học 2026-2027 là dấu mốc lớn khi trường được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba trường THCS Giảng Võ, Phan Chu Trinh và Nguyễn Trãi, với 124 lớp và 5.494 học sinh, trở thành trường quy mô lớn của phường.
Điều đáng chú ý là ban giám hiệu không coi sáp nhập là đích đến mà là điểm xuất phát cho bài toán chất lượng. Mục tiêu được nêu rõ là giữ vững chất lượng của cơ sở chính – vốn thuộc nhóm dẫn đầu về chất lượng giáo dục của Thủ đô – đồng thời thu hẹp dần khoảng cách giữa các cơ sở. Câu hỏi cốt lõi dành cho mọi địa phương khi sắp xếp mạng lưới trường không phải “đã ghép xong chưa” mà là: sau ghép, học sinh có môi trường tốt hơn, giáo viên được sử dụng hiệu quả hơn và khoảng cách chất lượng giữa các cơ sở có thu hẹp hay không.
Từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển: thay đổi cách điều hành trường học
Các số liệu quy mô cho thấy áp lực khổng lồ: riêng năm học 2025-2026 đã có khoảng 4,82 triệu trẻ mầm non, 19,08 triệu học sinh phổ thông và 2,4 triệu sinh viên đại học. Cơ sở dữ liệu ngành quản lý thông tin của khoảng 50.000 cơ sở giáo dục, hơn 27 triệu học sinh, hơn 1,4 triệu giáo viên, cùng hơn 18 triệu học bạ số và 13 triệu văn bằng, chứng chỉ số. Trong bối cảnh đó, tiếp tục quản lý theo kiểu “đếm việc” và xử lý giấy tờ sẽ không thể đảm đương yêu cầu mới.
Tại hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ 2026-2027, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ xây dựng thể chế sang tổ chức thực hiện, từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, từ đếm đầu việc sang đo kết quả, và từ đổi mới bên ngoài sang đổi mới thực chất từ bên trong từng trường, từng lớp, từng giáo viên, từng học sinh và toàn ngành. Điều này đồng nghĩa với việc các quyết định về tổ chức nhà trường, phân công giáo viên, đánh giá học sinh không còn là “nghi thức” mà phải gắn với dữ liệu, với tiến bộ cụ thể của người học – nếu không, mọi cải cách sẽ dừng lại ở khẩu hiệu.
Thiếu giáo viên, phòng học và bài toán chất lượng giáo dục thực chất
Sau khi sắp xếp mạng lưới trường, hệ thống nảy sinh những nhu cầu rất cụ thể: khoảng 43.267 vị trí giáo viên bổ sung cần cho năm học 2026-2027, trong khi các địa phương vẫn còn 44.770 biên chế giáo viên chưa tuyển và khoảng 48.374 giáo viên đang làm hợp đồng. Cả nước thiếu khoảng 45.691 phòng học và 27.084 phòng chức năng; ở vùng khó khăn vẫn còn 6.477 phòng học mượn, tạm, thiết bị dạy học tối thiểu chỉ đáp ứng bình quân khoảng 50,6%, thấp hơn nữa ở bậc THPT.
Nhưng lãnh đạo ngành thẳng thắn thừa nhận: bổ sung giáo viên, phòng học, thiết bị vẫn chưa đủ. Ngành giáo dục bị yêu cầu chứng minh hiệu quả đổi mới thông qua chất lượng dạy – học, tiến bộ của học sinh và chuyển biến trong từng nhà trường. Vì vậy, cải cách giáo dục lần này không còn chỗ cho kiểu “giả chất lượng”: mục tiêu được nêu rõ là khôi phục “chất lượng giáo dục thực chất cho học sinh, xây dựng hệ thống học thật, thi thật, nhân tài thật, giá trị thật”. Điều này chỉ có thể đạt được nếu cách dạy, cách kiểm tra – đánh giá thay đổi đồng bộ; nếu thi vẫn thiên về học thuộc, dạy học sẽ khó thoát khỏi lối truyền thụ một chiều.
Từ chính sách đến lớp học: miễn học phí, sách giáo khoa miễn phí và lộ trình dài hạn
Một câu hỏi thực tế của phụ huynh là: những cải cách này chạm tới đời sống gia đình như thế nào. Ở tầm chính sách, ngày 22-8-2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, xác định mục tiêu dài hạn và hệ giải pháp về quản trị, nhân lực, tài chính, hội nhập. Ngày 26-6-2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết 217 về miễn học phí, hỗ trợ trẻ mầm non, học sinh tiểu học, THCS và người học trong các chương trình giáo dục phổ thông thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.
Một trong những thay đổi mà phụ huynh sẽ cảm nhận rõ hơn trong những năm tới là chính sách sách giáo khoa miễn phí trên phạm vi toàn quốc, dự kiến triển khai từ năm học 2029-2030. Theo nghị định liên quan, Nhà nước đầu tư mua sách trang bị cho thư viện, học sinh mượn – trả để dùng luân phiên; chính sách này tác động trực tiếp tới chi phí học tập của hàng triệu gia đình, đồng thời cụ thể hóa mục tiêu mở rộng tiếp cận giáo dục và giảm gánh nặng đầu năm học. Ngay ở thì hiện tại, việc chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT 2027, dự kiến diễn ra ngày 11 và 12-6, cũng gắn với nhiệm vụ đổi mới hình thức đánh giá; Bộ dự kiến phối hợp địa phương, trường học cung cấp bộ công cụ luyện tập miễn phí để học sinh làm quen trước khi thi.
