Năm học 2026-2027: Năm chuyển trạng thái, không còn chỗ cho đổi mới hình thức
Năm học 2026-2027 trong giáo dục Việt Nam được xác định là một năm chuyển trạng thái với chủ đề “Đổi mới tư duy – Chuyển biến mạnh mẽ – Kết quả thực chất”, nhấn mạnh yêu cầu cải cách giáo dục tập trung vào đổi mới tư duy, cách làm và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chuyển từ chú trọng văn bản, chương trình sang tổ chức thực hiện hiệu quả và đo bằng sự tiến bộ thực tế của người học, nhà giáo và nhà trường. Điều đó có nghĩa, ngành giáo dục không còn được phép bằng lòng với những báo cáo đẹp, phong trào rầm rộ nhưng ít tác động đến lớp học và cuộc sống của học sinh.
Sáng 27/8, người đứng đầu Chính phủ đã chủ trì hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ cho năm học 2026-2027, đặt ra yêu cầu rõ ràng: đây phải là năm học mới về tư duy, cách làm và chất lượng, hướng tới tạo đột phá trong phát triển giáo dục và đào tạo. Quan trọng hơn, Thủ tướng không nói về đổi mới như một khẩu hiệu mà như một cam kết chính trị: chuyển từ xây dựng thể chế sang thực thi, từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, từ kiểm đếm công việc sang đo lường kết quả. Định hướng này tạo sức ép buộc cả hệ thống phải thay đổi cách nghĩ, cách làm, không thể tiếp tục “cải cách” theo kiểu sửa trên giấy.
Từ xây dựng thể chế đến kết quả thực chất: đổi mới giáo dục phải nhìn vào lớp học
Thông điệp mạnh nhất của năm học 2026-2027 là: đổi mới giáo dục không còn nằm ở việc ban hành thêm luật, nghị định, mà ở chỗ tổ chức thực hiện đến nơi đến chốn. Sau một giai đoạn tập trung hoàn thiện thể chế, xây dựng luật về giáo dục, giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và Luật Nhà giáo, hệ thống chính sách đã tương đối đầy đủ để chăm lo đội ngũ và mở rộng cơ hội học tập. Vấn đề giờ đây là biến những dòng chữ trong văn bản thành thay đổi cụ thể trong từng tiết học, từng hoạt động đánh giá, từng quyết định của hiệu trưởng và giáo viên.
Theo định hướng mới, kết quả giáo dục sẽ được đo bằng sự tiến bộ của người học, điều kiện làm việc của nhà giáo, hiệu quả hoạt động của nhà trường và chất lượng nguồn nhân lực. Đây là thước đo thực chất, buộc các sở, phòng và trường phải trả lời câu hỏi: học sinh có phát triển năng lực số, ngoại ngữ, STEM tốt hơn không; giáo viên có bớt quá tải, được hỗ trợ nghề nghiệp tốt hơn không; nhà trường có giảm được quá tải lớp học, thiếu phòng chức năng, thiết bị không. Nói cách khác, trọng tâm cải cách giáo dục chuyển hẳn về nơi lâu nay hay bị bỏ quên trong các báo cáo: lớp học, thời khóa biểu, bài kiểm tra, và mối quan hệ giữa thầy – trò.
| Khía cạnh chuyển đổi | Trước đây | Định hướng 2026-2027 |
|---|---|---|
| Trọng tâm quản lý | Xây dựng thể chế, văn bản quy phạm | Tổ chức thực hiện, xử lý điểm nghẽn, đo lường kết quả thực tế |
| Đánh giá kết quả | Kiểm đếm số liệu, phong trào, thành tích | Dựa trên tiến bộ học sinh, điều kiện nhà giáo, hiệu quả nhà trường, chất lượng nhân lực |
| Cách tiếp cận đổi mới | Đổi mới bên ngoài, nặng hình thức | Đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, lớp học, người thầy, người học và toàn ngành |
Thay đổi văn hóa giáo dục: từ bệnh thành tích đến trung thực, "thầy ra thầy – trò ra trò"
Nếu chỉ nói về đổi mới chương trình, sách giáo khoa, thi cử, mà né tránh câu chuyện văn hóa giáo dục, cải cách giáo dục sẽ mãi dừng ở bề mặt. Nhìn từ góc độ văn hóa, những vấn đề như bệnh thành tích, gian lận thi cử, dạy thêm biến tướng, kiểm tra đánh giá méo mó hay gánh nặng chi phí lên gia đình không chỉ là lỗi nghiệp vụ, mà là biểu hiện của một hệ giá trị sai lệch trong nhà trường. Khi điểm số được ưu tiên hơn năng lực thực, thành tích được đặt cao hơn sự trung thực, thì mọi thay đổi về chương trình, công nghệ hay thi cử đều dễ bị cuốn vào vòng xoáy “làm đẹp hồ sơ”.
Thông điệp "thầy ra thầy – trò ra trò" vì thế mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc: người thầy phải là tấm gương về đạo đức nghề nghiệp, ý thức pháp luật và trách nhiệm; học sinh phải được đối xử như chủ thể của quá trình học, không phải người chạy theo điểm, theo lớp học thêm. "Chuyển trạng thái" trong văn hóa giáo dục còn là thay đổi cách xã hội nhìn nghề giáo, nhìn người học và nhìn tri thức: tôn trọng chuẩn mực, đề cao trung thực, chấp nhận sự khác biệt trong năng lực, thay vì ép tất cả vào một mặt bằng thành tích. Đây là phần khó nhất của đổi mới tư duy, nhưng không ai khác ngoài giáo viên, hiệu trưởng và phụ huynh phải là người khởi xướng và bảo vệ sự thay đổi ấy.
Tác động thực tế: học sinh, giáo viên, phụ huynh sẽ thấy gì khác trong năm học mới?
Đổi mới tư duy và nâng chất lượng giáo dục chỉ có ý nghĩa nếu người trong cuộc cảm nhận được thay đổi trong đời sống học đường. Với học sinh, ưu tiên của năm học 2026-2027 là không để bất kỳ em nào phải bỏ học vì khó khăn, đồng thời tiếp tục mở rộng công bằng trong tiếp cận giáo dục thông qua hỗ trợ học phí, sách giáo khoa, bữa ăn, tín dụng, học bổng, đặc biệt ở vùng khó khăn. Việc xây dựng 229 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới, trong đó 109 trường đã cơ bản hoàn thành để phục vụ năm học mới, là một bước đi cụ thể nhằm thu hẹp chênh lệch vùng miền.
Với giáo viên, bài toán thừa – thiếu, chênh lệch điều kiện giữa các vùng, áp lực biên chế, thủ tục hành chính và bệnh thành tích được đặt lên bàn như những "điểm nghẽn" phải xử lý ngay, không thể né tránh. Việc quy hoạch lại mạng lưới trường học với dự kiến giảm số cơ sở giáo dục từ 37.515 xuống 18.575, qua đó giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 11.041 nhân viên trường học, sẽ thay đổi đáng kể cách tổ chức hệ thống, nếu đi kèm cải thiện điều kiện dạy học. Với phụ huynh, nỗi lo sĩ số quá tải tại đô thị, khu công nghiệp, tình trạng thiếu phòng học, phòng chức năng và nhu cầu sách giáo khoa, thiết bị sẽ được xử lý trên cơ sở kế hoạch, lộ trình cụ thể mà ngành giáo dục buộc phải trình trong năm.
Lộ trình tiếp theo: từ thành tích Olympic đến đổi mới thi cử và mạng lưới trường lớp
Năm học 2025-2026 cho thấy mặt sáng của giáo dục Việt Nam: chương trình giáo dục phổ thông mới, trọng tâm STEM, ngoại ngữ, năng lực số và trí tuệ nhân tạo được triển khai; học sinh tiếp tục đạt kết quả cao tại các kỳ thi Olympic khu vực và quốc tế với 8 đoàn dự thi đều có giải, gồm 15 huy chương vàng, 21 huy chương bạc, 7 huy chương đồng và 1 bằng khen. Nhưng Thủ tướng thẳng thắn chỉ ra: nếu hệ thống không quán triệt sâu sắc tư duy chiến lược về đột phá giáo dục, nếu đổi mới tư duy và sáng tạo còn hạn chế, thì những thành tích ấy chưa đủ cho một nền giáo dục "đi trước một bước" trong đổi mới mô hình phát triển quốc gia.
Vì thế, ngành giáo dục được yêu cầu xây dựng kế hoạch, phương án và lộ trình cụ thể để rà soát, hoàn thiện chương trình và sách giáo khoa phổ thông; đổi mới thi tốt nghiệp THPT, tuyển sinh đại học, cao đẳng; nâng chất lượng giáo dục đại học, nghề nghiệp; hoàn thiện chính sách đối với nhà giáo; quy hoạch lại mạng lưới cơ sở giáo dục các bậc học, trình Chính phủ trong tháng 10/2026. Đồng thời, các địa phương phải tập trung chuẩn bị điều kiện để tổ chức lễ khai giảng năm học mới và khánh thành các trường nội trú liên cấp tại xã biên giới vào ngày 5/9. Nói gọn, thông điệp của năm học này là một chuyển dịch rõ rệt: từ nói về đổi mới sang làm đổi mới, từ làm để có báo cáo sang làm để có kết quả, từ chạy theo thành tích sang tạo ra giá trị.
