Viêm não mô cầu xâm lấn: Căn bệnh nguy hiểm nhưng dễ bị xem nhẹ
Viêm não mô cầu xâm lấn là tình trạng nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc cả hai cùng lúc, có thể diễn tiến từ các triệu chứng giống cúm thành bệnh tối cấp đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Điều đáng lo là căn bệnh này không phải chuyện hiếm gặp ở đâu đó xa xôi, mà có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến thanh thiếu niên và người trưởng thành khỏe mạnh. Vi khuẩn não mô cầu có thể âm thầm cư trú ở vùng mũi họng người lành mà không gây triệu chứng, nhưng vẫn lây cho người khác khi tiếp xúc gần, nói chuyện, ho, hắt hơi hoặc dùng chung vật dụng có dính dịch tiết đường hô hấp. Khi vượt qua hàng rào niêm mạc và xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, chúng có thể gây viêm não mô cầu xâm lấn với diễn biến cực nhanh và khó lường.
Giai đoạn đầu giống cúm: Vì sao cha mẹ dễ bị đánh lừa?
Ở giai đoạn đầu, dấu hiệu viêm não mô cầu thường rất mơ hồ: sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn – y hệt một đợt cúm mùa hay nhiễm virus đường hô hấp thông thường. Chính sự giống nhau này khiến nhiều cha mẹ chủ quan, tự chẩn đoán là cúm, cho trẻ uống thuốc hạ sốt rồi chờ qua đêm. Đó là sai lầm nguy hiểm. Bệnh cúm thường diễn tiến vài ngày, trong khi viêm não mô cầu xâm lấn có thể chuyển từ tình trạng sốt, đau nhức sang sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và tử vong trong vài giờ. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, khoảng 10–15% người mắc bệnh tử vong dù được điều trị bằng kháng sinh, và khoảng 1/5 người sống sót chịu di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương thần kinh hoặc phải cắt cụt chi. Đây không phải là “cúm nặng hơn bình thường”, mà là một bệnh nhiễm khuẩn tối cấp cần cấp cứu khẩn.
Bốn nhóm dấu hiệu cảnh báo sớm cha mẹ tuyệt đối không được bỏ qua
Để giảm nguy cơ tử vong, cha mẹ phải học cách nhận biết sớm những dấu hiệu viêm não mô cầu nguy hiểm, thay vì chờ đủ “triệu chứng kinh điển” mới đi viện. Có bốn nhóm biểu hiện cần đặc biệt cảnh giác: Thứ nhất, sốt cao kèm mệt lả, li bì, khó đánh thức, phản ứng chậm hoặc tình trạng toàn thân xấu đi nhanh, dù đã dùng thuốc hạ sốt. Thứ hai, đau đầu dữ dội, cứng cổ hoặc gáy, sợ ánh sáng, buồn nôn, nôn, thay đổi ý thức; ở trẻ nhỏ có thể chỉ là quấy khóc bất thường, bú kém, ít hoạt động hoặc thóp phồng. Thứ ba, nôn ói liên tục, đau cơ dữ dội, đau chân, thở nhanh, tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím – gợi ý nhiễm khuẩn huyết. Thứ tư, xuất hiện chấm đỏ sẫm hoặc tím, ban xuất huyết dưới da không mất khi ấn, có thể lan nhanh. Quan trọng: không nên chờ đến khi nổi ban mới đưa trẻ đi cấp cứu.
Môi trường tập thể: Trường học, ký túc xá là điểm nóng lây lan
Viêm não mô cầu xâm lấn không chỉ là nỗi lo của từng gia đình, mà còn là nguy cơ thực sự tại các môi trường tập thể. Vi khuẩn lây chủ yếu qua giọt bắn và dịch tiết mũi họng khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh. Những tình huống như sống chung nhà, học nội trú, ở ký túc xá, khu tập thể, cơ sở lưu trú, sinh hoạt trong lớp học đông người, hôn hoặc dùng chung vật dụng có thể dính nước bọt đều làm tăng nguy cơ phơi nhiễm. Thanh thiếu niên là nhóm đặc biệt cần được chú ý vì thường xuyên học tập, giao tiếp và sinh hoạt trong môi trường tập thể. Một số người mang vi khuẩn trong mũi họng nhưng không có triệu chứng vẫn có thể âm thầm truyền bệnh cho bạn bè, bạn cùng phòng hoặc người thân. Đối với trường học và cơ sở giáo dục, việc tăng cường vệ sinh môi trường, bảo đảm thông thoáng, theo dõi sức khỏe học sinh và người lao động là trách nhiệm không thể xem nhẹ.
Tiêm vaccine viêm não mô cầu và thói quen vệ sinh: Lá chắn sống còn
Nếu phải chọn một thông điệp để nhấn mạnh, đó là: phòng bệnh não mô cầu phải bắt đầu từ tiêm vaccine và nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm. Tiêm vaccine viêm não mô cầu là biện pháp quan trọng, được các bác sĩ đánh giá là giải pháp hữu hiệu nhất để phòng bệnh. Vaccine MenACWY bảo vệ trước các nhóm huyết thanh A, C, W, Y; vaccine MenB phòng nhóm B – hai loại có phạm vi bảo vệ khác nhau, nên tiêm một loại không đồng nghĩa được bảo vệ trước tất cả các nhóm huyết thanh gây bệnh. Gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn loại vaccine, lịch tiêm và số mũi phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Bên cạnh vaccine, thói quen vệ sinh cá nhân và môi trường là lớp phòng thủ không thể bỏ qua: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, che miệng mũi khi ho hoặc hắt hơi, súc miệng họng bằng dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang nơi công cộng, không dùng chung vật dụng có thể dính dịch tiết mũi họng, giữ nhà ở, lớp học, nơi làm việc thông thoáng và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp. Nhận biết sớm, đi khám ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ và tiêm vaccine phù hợp là cách thiết thực nhất để bảo vệ con bạn trước căn bệnh có thể cướp đi mạng sống trong vài giờ.
