Tái cấu trúc là điều kiện để giữ vai trò trụ cột
Tái cấu trúc dầu khí là quá trình đổi mới đồng bộ các hoạt động từ tìm kiếm, khai thác đến chế biến và dịch vụ, nhằm vừa bảo đảm nguồn năng lượng vừa nâng cao giá trị tạo ra và giảm tác động môi trường. Đây không còn là lựa chọn dài hạn mà là việc ngành phải bắt đầu ngay.
Ngày 29/10/2026, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy – Vietnam Economic Times tổ chức Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững”. Cuộc thảo luận diễn ra khi nhu cầu năng lượng sơ cấp tăng cùng mục tiêu duy trì đà phát triển kinh tế, trong khi nhiều mỏ chủ lực suy giảm sản lượng sau nhiều thập kỷ khai thác và tình hình địa chính trị khó lường. Ngành dầu khí vẫn là bệ đỡ quan trọng cho an ninh năng lượng và ổn định vĩ mô, nhưng không thể chỉ dựa vào sản lượng hiện hữu để duy trì vai trò đó. Cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 càng khiến việc định hình lại cách phát triển trên toàn chuỗi trở nên cấp thiết.
Đổi mới phải nối liền mọi khâu của chuỗi giá trị
Tái cấu trúc sẽ không đạt mục tiêu nếu chỉ tập trung vào khai thác. Ở thượng nguồn, hướng đi là gia tăng trữ lượng qua tìm kiếm, thăm dò vùng nước sâu, xa bờ, đồng thời tối ưu giải pháp cho các mỏ nhỏ và cận biên. Ở trung và hạ nguồn, cần thúc đẩy các chuỗi dự án khí, đồng bộ hạ tầng khí thiên nhiên hóa lỏng và nâng cấp chế biến sâu lọc hóa dầu để tạo sản phẩm giá trị cao hơn.
Cách nhìn theo chuỗi giá trị dầu khí cũng cần tính đến công nghiệp khí, hạ tầng năng lượng, điện khí, phân bón và phân phối xăng dầu. Liên kết giữa các lĩnh vực này giúp ngành khai thác tốt hơn năng lực đã tích lũy, thay vì để từng khâu vận hành rời rạc. Mục tiêu vì thế không chỉ là duy trì nguồn cung mà còn phát triển công nghiệp phụ trợ, dịch vụ kỹ thuật và năng lực công nghệ trong nước. Chuyển đổi đồng bộ sẽ tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững, thay vì chuyển gánh nặng phát thải từ một khâu sang khâu khác.
An ninh năng lượng phải đi cùng chất lượng tăng trưởng
Bài toán của ngành không phải chọn giữa nguồn cung trước mắt và mục tiêu phát triển xanh. Việt Nam cần giữ an ninh năng lượng trong lúc nâng năng lực cạnh tranh, giá trị gia tăng và chất lượng công nghiệp. Dầu khí có thể đóng góp vượt ra ngoài vai trò cung cấp nhiên liệu nếu trở thành nền tảng cho khoa học – công nghệ, dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp có hàm lượng giá trị cao hơn. Điều đó đòi hỏi đầu tư vào công nghệ, nhân lực và liên kết giữa các khâu, đồng thời mở rộng khả năng để doanh nghiệp trong nước tham gia các dự án phức tạp và thị trường quốc tế.
Luật Dầu khí năm 2026 được Quốc hội ban hành ngày 23/8/2026 và dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Đây là khung thể chế có thể hỗ trợ đầu tư và tháo gỡ vướng mắc, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc chuẩn bị văn bản hướng dẫn và tổ chức thực thi. Diễn đàn cuối tháng 10/2026 cũng đặt trọng tâm vào việc cùng xây dựng điều kiện để luật đi vào cuộc sống và mở ra chu kỳ đầu tư mới.
Đo thành công bằng giá trị tạo ra, không chỉ bằng sản lượng
Ngành dầu khí sẽ khó đạt tăng trưởng bền vững nếu xem khai thác nhiều hơn là thước đo duy nhất. Suy giảm tự nhiên của các mỏ và cam kết khí hậu buộc ngành phải nhìn vào hiệu quả toàn chuỗi: nguồn cung có đáng tin cậy không, công nghệ có tiến bộ không, sản phẩm có giá trị cao hơn không và doanh nghiệp trong nước có làm chủ được nhiều công việc hơn không. Đây là chuyển dịch từ tư duy sản lượng sang năng lực phát triển.
Kết luận, tái cấu trúc dầu khí cần bắt đầu bằng sự phối hợp giữa thể chế, đầu tư và đổi mới kỹ thuật trên mọi khâu. Nếu chỉ xử lý áp lực phát thải mà bỏ qua an ninh năng lượng, hoặc giữ nguồn cung bằng cách trì hoãn nâng cấp công nghệ, ngành sẽ không giải được bài toán dài hạn. Con đường hợp lý là bảo đảm năng lượng hôm nay, đồng thời xây dựng chuỗi giá trị có khả năng tạo giá trị cao hơn và giảm tác động môi trường trong những năm tới.
