Lợi nhuận khổng lồ từ AI: Big Tech đang thực sự kiếm tiền hay chỉ đẹp sổ sách?
Bùng nổ đầu tư AI lợi nhuận hiện là xu hướng các tập đoàn Big Tech mua cổ phần tại startup trí tuệ nhân tạo, ghi nhận lãi lớn trên báo cáo tài chính nhờ giá trị đầu tư tăng, dù chưa tạo ra dòng tiền thực, từ đó tác động mạnh tới cách thị trường định giá cả hệ sinh thái AI. Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ như Alphabet, Amazon, Nvidia và Microsoft vừa ghi nhận khoản lãi kế toán hơn 160 tỷ USD trong một quý nhờ giá trị cổ phần tại các công ty AI tăng mạnh. Về bề nổi, đây là minh chứng cho sức hấp dẫn của kênh đầu tư AI; nhưng ở chiều ngược lại, nó đặt ra câu hỏi: nhà đầu tư đang mua vào câu chuyện tăng trưởng thực, hay chỉ là làn sóng kỳ vọng được "thổi phồng" qua con số trên sổ sách? Khoản mục "thu nhập khác" phình to có thể làm méo bức tranh tài chính đúng lúc thị trường dùng Big Tech làm thước đo sức khỏe AI toàn cầu.
Tỷ phú AI và cú nhảy giá trị từ con số 0 lên 10 tỷ USD
Nếu Big Tech là bên thu lợi từ cổ phần AI, thì lớp tỷ phú AI mới lại xuất hiện ngay trong chính các startup. Mercor – nền tảng tuyển dụng dùng AI để đánh giá hồ sơ, phỏng vấn và kết nối ứng viên với doanh nghiệp – là ví dụ điển hình. Ba nhà sáng lập Brendan Foody, Adarsh Hiremath và Surya Midha, cùng sinh năm 2003, đã đưa công ty từ ý tưởng trung học đến định giá khoảng 10 tỷ USD chỉ sau chưa đầy ba năm, trở thành những tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới trước tuổi 23. Điểm đáng chú ý không phải là câu chuyện bỏ đại học để khởi nghiệp, mà là khả năng nhìn ra cơ hội lớn hơn: từ việc chỉ tự động hóa sàng lọc ứng viên, Mercor chuyển sang mô hình "human-in-the-loop" khi nhận ra các phòng thí nghiệm AI cần mạng lưới chuyên gia đánh giá chất lượng câu trả lời của chatbot trong các lĩnh vực như luật, y tế, ngân hàng, báo chí và khoa học. Ở đây, giá trị không đến từ thuật toán đơn thuần, mà từ việc xây dựng hạ tầng nhân lực mà những ông lớn AI buộc phải trả giá cao để tiếp cận.
Giới siêu giàu và hai kênh đầu tư AI ưa thích: quyền lực mềm hơn lợi nhuận ngắn hạn
Trong khi Big Tech và startup như Mercor tạo ra thế hệ tỷ phú AI mới, tổng số tỷ phú toàn cầu cũng đạt mức kỷ lục với 3.795 người, tài sản tăng 12,8% lên 15,1 nghìn tỷ USD. Động lực chính lại đến từ làn sóng đầu tư vào công nghệ AI. Khi tài sản đạt đỉnh, giới siêu giàu không chỉ tìm cách khuếch đại đầu tư AI lợi nhuận, mà còn dịch chuyển sang hai kênh đầu tư AI ưa thích: sở hữu các đội thể thao chuyên nghiệp và đẩy mạnh hoạt động từ thiện. Đây là những "trophy assets" và công cụ quyền lực mềm, vừa là tài sản đam mê, vừa là cách khẳng định vị thế và ảnh hưởng xã hội. Theo dữ liệu Altrata, khoảng 201 tỷ phú – hơn 5% tổng số – đang nắm cổ phần tại các câu lạc bộ hoặc thương hiệu thể thao. Cùng với việc mua đội bóng, hoạt động từ thiện quy mô lớn trở thành kênh giúp họ chuyển hóa lợi nhuận từ AI thành di sản cá nhân, thay vì chỉ là các dòng số trên báo cáo.
IPO Anthropic, OpenAI và nguy cơ "sốc lợi nhuận" cho nhà đầu tư
Điều nhà đầu tư cần lưu ý là phần lớn lợi nhuận Big Tech hiện tại đến từ biến động giá trị cổ phần, không phải từ tiền mặt đổ về. Theo quy định kế toán, thay đổi giá trị các khoản đầu tư cổ phần vào cuối mỗi quý phải ghi vào lợi nhuận hoặc thua lỗ doanh nghiệp. Năm nay, đà tăng còn được đẩy mạnh nhờ việc một công ty tên lửa tích hợp xAI niêm yết cổ phiếu lần đầu, giúp giá trị cổ phần của các cổ đông hiện hữu tăng mạnh. Xu hướng này có thể tiếp diễn trong năm tới nếu những cái tên như Anthropic và OpenAI thực hiện kế hoạch IPO. Nhưng mặt trái rất rõ ràng: nếu giá trị các khoản đầu tư không tiếp tục tăng, nguồn lợi nhuận này sẽ thu hẹp hoặc biến mất, kéo lợi nhuận năm tới giảm mạnh khi phải so với mức nền cao năm nay. Với nhà đầu tư, đây là lời nhắc phải phân biệt dòng tiền thực từ hoạt động kinh doanh với lợi nhuận "trên giấy" đến từ chu kỳ thị trường, tránh xem Big Tech cổ phần AI là chân lý tăng trưởng vĩnh viễn.
Bài học cho nhà đầu tư: Đừng chạy theo hào quang AI, hãy đọc kỹ cấu trúc lợi nhuận
Nhìn tổng thể, câu chuyện Big Tech thu về hơn 160 tỷ USD từ đầu tư AI, sự trỗi dậy của tỷ phú AI như bộ ba Mercor và chiến lược phân bổ tài sản của giới siêu giàu cho thấy: AI đang tái định hình cách tài sản được tạo ra và tái đầu tư. Nhưng cơ hội đầu tư không dành cho người chỉ nhìn vào tiêu đề. Một bên là lợi nhuận kế toán phụ thuộc giá cổ phần; một bên là giá trị bền vững đến từ sản phẩm, hạ tầng và mạng lưới nhân lực AI thực sự giải quyết vấn đề. Nhà đầu tư cá nhân cần học từ cả Big Tech lẫn các tỷ phú AI: dùng AI để mở rộng biên lợi nhuận, song đồng thời đa dạng hóa kênh đầu tư AI vào những tài sản mang lại ảnh hưởng dài hạn – kể cả ngoài lĩnh vực công nghệ – thay vì chỉ bám vào chu kỳ IPO. Cuộc chơi AI không còn là câu hỏi "có tham gia hay không", mà là "tham gia theo cấu trúc lợi nhuận nào" để tránh bị cuốn vào bong bóng kỳ vọng.
