Cơ hội AI là cánh cửa lên chuỗi giá trị cao hơn
Đầu tư AI là dòng vốn và hoạt động hợp tác nhằm phát triển, triển khai các hệ thống trí tuệ nhân tạo cùng hạ tầng và năng lực cần thiết để đưa công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Với Việt Nam, đây không chỉ là câu chuyện thu hút dự án mới mà còn là cơ hội dịch chuyển từ sản xuất truyền thống lên các khâu có giá trị cao hơn.
Nhà đầu tư Mỹ Zach Zhang, nhà sáng lập Edgewater Investments, lần đầu đến Việt Nam và nhận xét thị trường có nhiều năng lượng tích cực. Quỹ của ông tập trung vào công nghệ sâu và công nghệ đột phá, gồm giao thông vận tải, Internet vạn vật, AI và sản xuất tiên tiến. Sự quan tâm ấy phản ánh một phép thử quan trọng: Việt Nam có thể biến vị thế sản xuất thành năng lực thiết kế, phát triển và ứng dụng công nghệ hay không.
Bên cạnh AI, UAV cũng nằm trong tầm ngắm của doanh nghiệp Mỹ. Đại diện Pick Axe Industry cho biết nhu cầu về các hệ thống không người lái có chi phí hợp lý đang tăng, đồng thời đề cập những cơ chế khuyến khích phát triển năng lực trong lĩnh vực này. Ông đánh giá thời điểm hiện tại mở ra nhiều cơ hội, đặc biệt tại TP.HCM. Nhưng cơ hội công nghệ sâu sẽ chỉ có ý nghĩa khi được nối với năng lực sản xuất, đối tác và kế hoạch triển khai cụ thể.
Vốn công nghệ tăng nhanh, nhưng năng suất mới là thước đo
Sức hút của AI đang hiện rõ trong dòng vốn khu vực: theo phần trình bày của đại diện IMF Fazurin Jamaludin, đầu tư công nghệ trong nửa đầu năm 2026 đã vượt tổng mức của cả năm 2025. Đây là tín hiệu thuận lợi cho đầu tư AI Việt Nam, song không nên nhầm quy mô dòng vốn với năng lực tạo ra tăng trưởng bền vững. Nếu hiệu quả và năng suất không cải thiện, làn sóng đầu tư có thể để lại kỳ vọng lớn hơn thành quả.
Jamaludin cho rằng khả năng Việt Nam tận dụng cơ hội còn tùy thuộc năng suất, chất lượng điều hành kinh tế vĩ mô và khả năng cung cấp dữ liệu cho nhà đầu tư. Ông cũng nhấn mạnh mức độ sẵn sàng AI của một quốc gia được quyết định bởi khung pháp lý, năng lượng, hạ tầng và nguồn nhân lực. Đây không phải danh sách điều kiện phụ: thiếu điện ổn định, quy định rõ ràng hay dữ liệu có thể dùng được đều làm chậm việc đưa mô hình AI từ thử nghiệm sang vận hành.
Vì vậy, thước đo đúng không phải là số dự án được công bố, mà là liệu doanh nghiệp có cải thiện năng suất và ra quyết định tốt hơn hay không. Rủi ro cũng đáng lưu ý: đại diện IMF cảnh báo nếu kỳ vọng về lợi nhuận và mức tăng năng suất từ AI không thành hiện thực, một số nền kinh tế có thể chịu tổn thương. Việt Nam cần củng cố nền tảng vĩ mô và minh bạch dữ liệu song song với việc thu hút vốn.
Teradata chọn xây đội ngũ tại chỗ
Kế hoạch của Teradata cho thấy nhà đầu tư không chỉ tìm nơi bán công nghệ mà còn muốn xây năng lực phục vụ thị trường ngay tại Việt Nam. Josh Abbott, Phó chủ tịch phụ trách châu Á – Thái Bình Dương và Nhật Bản của công ty, đánh giá doanh nghiệp Việt đang phát triển cách tiếp cận AI với tốc độ tương đối tiên tiến so với nhiều thị trường khác nơi Teradata hoạt động. Ông cũng ghi nhận năng lực chuyên môn của lao động và chuyên gia trong nước.
Teradata dự định mở rộng hoạt động và đầu tư tại Việt Nam, trước mắt tập trung xây dựng lực lượng lao động địa phương. Công ty đồng thời triển khai sáng kiến Launchpad trong khu vực để đưa giải pháp đến khách hàng nhanh hơn, huy động chuyên gia địa phương và bố trí nhân sự nói tiếng Việt hỗ trợ thực tế. Động thái này là tín hiệu cụ thể hơn lời bày tỏ quan tâm: nhu cầu AI đang tạo chỗ cho nhân lực AI Việt Nam, nhưng cũng đặt ra yêu cầu đào tạo gắn với công việc triển khai.
Abbott lưu ý rằng khi doanh nghiệp ứng dụng AI tốt hơn, nhu cầu không dừng ở phần mềm. Nền dữ liệu, quản trị dữ liệu và tối ưu cơ sở dữ liệu mới giúp hệ thống truy cập đúng thông tin, tạo đầu ra hữu ích cho quyết định kinh doanh. Do đó, Việt Nam có cơ hội mở rộng việc làm kỹ thuật và dịch vụ triển khai, miễn là đội ngũ trong nước được chuẩn bị để đảm nhận những khâu này thay vì chỉ hỗ trợ vận hành.
Điều kiện để cơ hội trở thành tăng trưởng
Tín hiệu từ nhà đầu tư Mỹ và kế hoạch của Teradata đáng khích lệ, nhưng chưa đủ để kết luận Việt Nam đã sẵn sàng cho kinh tế AI. Mức độ sẵn sàng AI cần được hiểu như năng lực phối hợp: luật lệ đủ rõ để doanh nghiệp đầu tư, hạ tầng và năng lượng đáp ứng nhu cầu, dữ liệu có thể được quản trị và sử dụng, còn người lao động được trang bị kỹ năng phù hợp.
Về chính sách, ưu tiên cần là nâng năng suất và chất lượng điều hành, đồng thời cung cấp thông tin đáng tin cậy để nhà đầu tư đánh giá dự án. Về doanh nghiệp, nên tập trung giải quyết bài toán dữ liệu và hiệu quả vận hành trước khi mở rộng AI chỉ vì sức nóng thị trường. Về lao động, cần điều chỉnh chính sách việc làm, chuẩn bị kỹ năng để người lao động có thể hưởng lợi từ công nghệ, đồng thời củng cố hệ thống an sinh trước những thay đổi do AI tạo ra.
Kết luận, làn sóng vốn có thể giúp Việt Nam bước lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị, từ AI và công nghệ sâu đến UAV. Nhưng dòng vốn chỉ là điểm khởi đầu. Nếu năng suất, điều hành, hạ tầng dữ liệu và nhân lực không theo kịp, cơ hội sẽ dừng ở sự chú ý của nhà đầu tư; nếu các nền tảng ấy được củng cố, đầu tư mới có thể chuyển thành năng lực công nghệ và tăng trưởng lâu dài.
