Sốt xuất huyết đang ở ngay trên bàn ăn, không chỉ ngoài cống rãnh
Những vật dụng sinh hoạt hàng ngày chứa một lượng nước sạch nhỏ như bình cắm hoa, chén cúng, chậu cây thủy sinh, nắp chai, ly trà sữa uống dở hay ly nước bỏ quên có thể âm thầm trở thành điểm trú ẩn muỗi vằn, biến căn nhà tưởng như sạch sẽ thành ổ dịch sốt xuất huyết mà gia đình không hay biết.
Điểm đáng lo không phải là những chỗ dơ bẩn mà là những góc "sạch mà ẩm" trong nhà. Muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết không đẻ trứng trong nước cống mà thích nước sạch đọng lại ở nơi yên tĩnh, ít bị xáo trộn. Ngay cả căn hộ cao tầng hay nhà phố khang trang cũng không thoát khỏi nguy cơ, nếu trên bàn thờ luôn có chén nước, trên bàn làm việc luôn có ly nước bỏ dở. Trên thực tế, sốt xuất huyết Dengue đã trở thành bệnh lưu hành quanh năm tại TP.HCM, chứ không còn là bệnh theo mùa như trước đây. Nói cách khác, mỗi gia đình đang sống cùng dịch sốt xuất huyết, và chính cách dùng – bỏ đồ trong nhà sẽ quyết định mức độ an toàn.
31.000 ca tại TP.HCM: con số cảnh báo chứ không phải thống kê khô khan
Tính đến ngày 6/9, TP.HCM đã ghi nhận hơn 31.000 ca sốt xuất huyết, con số này cao hơn cùng kỳ năm trước và không chỉ là dữ liệu trên báo cáo. Năm tuần gần đây, mỗi tuần đều có hơn 1.000 ca mắc mới – nghĩa là mỗi ngày đều có thêm nhiều gia đình bước vào vòng căng thẳng vì sốt, nhập viện, theo dõi biến chứng. Một tuần riêng lẻ, thành phố ghi nhận 1.256 ca sốt xuất huyết Dengue. Đây là mức độ lưu hành cao, đủ để bất kỳ ổ lăng quăng nhỏ nào trong nhà cũng nhanh chóng trở thành mắt xích của một chùm ca bệnh mới.
Quan trọng hơn, sốt xuất huyết không chừa ai. Trẻ nhũ nhi, trẻ béo phì và trẻ có bệnh nền tim mạch, thận, phổi, thần kinh là nhóm dễ rơi vào sốc, tổn thương đa cơ quan và diễn biến khó lường. Trong bối cảnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nhiều ca nặng phải truyền dịch cao phân tử, truyền máu, lọc máu, thở máy, thậm chí ECMO. Một câu nói đáng nhớ của bác sĩ là: "Nếu để bệnh nặng mới phòng, thì mọi lá chắn đều đã muộn" – phòng sốt xuất huyết phải bắt đầu từ chiếc ly nước trong nhà.
Những điểm trú ẩn muỗi vằn hay bị bỏ sót trong nhà
Điều nguy hiểm là muỗi vằn có thể đẻ trứng chỉ với một lượng nước đọng rất nhỏ. Những vật dụng tưởng vô hại như bình cắm hoa, chậu cây thủy sinh, chén cúng, nắp chai nước suối hay ly trà sữa uống dở đều dễ trở thành điểm trú ẩn muỗi vằn lý tưởng. Trứng muỗi chỉ mất khoảng 7 ngày để nở thành lăng quăng và phát triển thành muỗi trưởng thành khi gặp nước. Tệ hơn, trứng muỗi có thể chịu khô hạn tới 6 tháng và chờ mưa để sống lại. Nghĩa là một chén nước đã đổ đi nhưng không cọ rửa vẫn là quả bom hẹn giờ.
Chúng ta thường nghĩ đến lu nước, thùng chứa ngoài sân, mà quên những góc rất sinh hoạt: ly nước trên bàn học, hộp nhựa đựng nước mưa ngoài ban công, khay nước điều hòa, khay tủ lạnh tan đá, bát nước cho thú cưng. Chính sự "nhỏ nhặt" của các vật dụng này khiến chúng bị bỏ qua trong mọi chiến dịch phòng bệnh tại nhà. Muỗi vằn không cần vũng nước to, chỉ cần gia đình bỏ quên vài ngày. Vì vậy, muốn tìm hết điểm trú ẩn muỗi vằn, phải học cách soi kỹ từng chi tiết trong nhà.
Chiến lược 'lá chắn kép': dọn từng góc nhà và tiêm từng mũi vaccine
Phòng sốt xuất huyết hiệu quả không thể dựa vào một biện pháp đơn lẻ. Ngành y tế dự phòng đã nhiều lần kêu gọi người dân kiểm tra, loại bỏ các ổ chứa lăng quăng và phòng muỗi vằn chích trong môi trường sống hằng ngày. Đây là lá chắn thứ nhất: chủ động phòng bệnh tại nhà bằng dọn dẹp và vệ sinh môi trường. Hằng tuần, mỗi gia đình nên dành 10–15 phút cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, truy tìm các góc khuất chứa ổ lăng quăng để loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, tạo lớp lá chắn từ bên ngoài chống lại bệnh sốt xuất huyết Dengue.
Lá chắn thứ hai là tiêm chủng. Vaccine sốt xuất huyết Dengue đang lưu hành đã được Bộ Y tế phê duyệt cho người từ 4 tuổi trở lên. Vaccine được xem là công cụ phòng bệnh bổ sung bên cạnh các biện pháp diệt muỗi, diệt lăng quăng và ngủ mùng. Một khuyến cáo rõ ràng là: "Lời khuyên phù hợp nhất là vẫn phải duy trì thói quen diệt muỗi, diệt lăng quăng và ngủ mùng, bên cạnh tiêm vắc xin để tạo dựng lớp lá chắn kép thực sự bền vững bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình". Nói cách khác, bỏ một trong hai lá chắn là tự tạo kẽ hở cho dịch sốt xuất huyết.
Lập lịch phòng bệnh tại nhà trước mùa cao điểm dịch sốt xuất huyết
Trước những đợt nắng mưa xen kẽ – môi trường thuận lợi để muỗi vằn sinh sôi – phòng ngừa chủ động tại nhà không còn là lựa chọn, mà là trách nhiệm của từng gia đình. Khi xuất hiện ca mắc trong gia đình hoặc cộng đồng, nếu các vật dụng chứa nước không được kiểm tra và loại bỏ thường xuyên, nguy cơ phát sinh các ổ dịch và chùm ca bệnh sốt xuất huyết Dengue sẽ tăng lên rõ rệt. Dịch sốt xuất huyết Dengue đã và đang lưu hành dai dẳng, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.
Một lịch phòng bệnh tại nhà đơn giản nhưng hiệu quả có thể gồm: mỗi ngày kiểm tra nhanh các ly, chén, vật chứa nước quanh nhà; mỗi tuần dành 10–15 phút cọ rửa các vật chứa nước, kể cả khi đã đổ nước đi; mỗi tháng rà soát lại toàn bộ ban công, sân thượng, khu vực chung quanh nhà để tìm điểm trú ẩn muỗi vằn. Song song, theo dõi thông tin và hoàn thành lịch tiêm vaccine cho các thành viên đủ điều kiện. Chủ động như vậy không chỉ bảo vệ gia đình khỏi sốt xuất huyết, mà còn góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và cộng đồng.
