Sốt xuất huyết và thuốc: Sai một viên, trả giá bằng mạng sống
Sốt xuất huyết và thuốc là hai khái niệm luôn phải đặt cạnh nhau một cách thận trọng, vì lựa chọn sai thuốc giảm đau, hạ sốt trong giai đoạn nhiễm virus Dengue có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, gây tổn thương gan thận và đẩy người bệnh vào tình trạng biến chứng nặng, thậm chí tử vong. Trong bối cảnh số ca mắc sốt xuất huyết tăng nhanh, điều nguy hiểm nhất không phải chỉ là muỗi đốt, mà là thói quen tự uống thuốc cho qua cơn sốt. Tuần 38, từ 14–20/9, TP.HCM ghi nhận 1.462 ca sốt xuất huyết; tổng cộng hơn 34.160 ca từ đầu năm đến nay. Cả nước đã ghi nhận hơn 78.338 ca, số mắc cao gấp 1,2 lần cùng kỳ năm trước. Khi dịch đang bùng lên như vậy, tự mua thuốc giảm đau hạ sốt “cho tiện” không còn là lựa chọn vô hại.
Thuốc giảm đau nguy hiểm: Aspirin, ibuprofen, NSAID không phải là thuốc "cứu sốt"
Điều khó chấp nhận là những thuốc giảm đau nguy hiểm nhất trong sốt xuất huyết lại chính là những cái tên quen thuộc trong mọi tủ thuốc gia đình: aspirin, ibuprofen, diclofenac, naproxen và các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) khác. WHO khuyến cáo không sử dụng bất kỳ NSAID nào trong sốt xuất huyết cấp tính vì tất cả đều có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Dengue vốn đã gây giảm tiểu cầu và rối loạn cầm máu; thêm tác dụng ức chế kết tập tiểu cầu của nhóm thuốc này khiến chảy máu sốt xuất huyết dễ bùng phát mạnh hơn. Chưa dừng lại ở đó, NSAID có thể làm tổn thương niêm mạc dạ dày – tá tràng, gây xuất huyết tiêu hóa, và làm giảm tưới máu thận, tăng nguy cơ tổn thương thận cấp ở người đã bị giảm thể tích tuần hoàn do thoát huyết tương. Nói thẳng, uống aspirin hay ibuprofen khi nghi sốt xuất huyết chẳng khác nào “đổ thêm dầu vào lửa” ở hệ mạch máu và nội tạng.
Paracetamol không phải phép màu: Dùng đúng liều mới là an toàn dùng thuốc
Paracetamol được WHO, CDC và Bộ Y tế khuyến cáo là lựa chọn hạ sốt trong sốt xuất huyết, nhưng coi nó là thuốc vô hại để uống vô tội vạ là suy nghĩ nguy hiểm. Với người lớn trên 50kg, liều 500–1.000mg mỗi lần, cách nhau 4–6 giờ, tổng không quá 4.000mg trong 24 giờ được xem là giới hạn an toàn. Vấn đề là nhiều người không đọc thành phần thuốc cảm cúm phối hợp, uống một gói/viên đã có sẵn paracetamol rồi lại uống thêm paracetamol riêng để hạ sốt, dẫn đến cộng dồn liều và quá liều lúc nào không hay. Người bệnh gan, thận, nghiện rượu, suy dinh dưỡng hoặc cân nặng dưới 50kg càng phải đặc biệt thận trọng, vì liều và khoảng cách dùng cần được điều chỉnh cá nhân hóa và có hướng dẫn y tế. Tóm lại, paracetamol chỉ an toàn khi bạn biết mình đang uống bao nhiêu, từ những sản phẩm nào, và có bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm soát.”
Tự ý dùng thuốc: Sai lầm phổ biến đang làm nặng thêm chảy máu sốt xuất huyết
Thói quen tự mua thuốc khi sốt là một trong những nguyên nhân âm thầm làm nặng thêm chảy máu sốt xuất huyết. Chuyên gia đã cảnh báo rõ: tự sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt quen thuộc có thể làm tăng nguy cơ chảy máu và dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Một sai lầm khác là lạm dụng thuốc cảm cúm phối hợp: trong khi nhiều sản phẩm chứa sẵn paracetamol, người dùng không để ý, uống thêm paracetamol riêng, vô tình vượt quá liều an toàn. Nguy hiểm hơn, tác dụng giảm đau mạnh của NSAID còn che mờ dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng, khiến người bệnh và gia đình lầm tưởng mình đã “qua cơn bão” trong khi giai đoạn nguy kịch lại thường rơi vào ngày thứ 3–8, nhất là khi bắt đầu hết sốt. Ở thời điểm số ca mắc mỗi tuần đều vượt 1.000 trường hợp, tiếp tục tự kê đơn cho mình là một lựa chọn liều lĩnh.
Khi nghi sốt xuất huyết: Dừng tự chữa, bắt đầu hỏi bác sĩ
Thông điệp quan trọng nhất trong mùa dịch không phải là thuộc lòng danh sách thuốc, mà là học cách ngừng tự điều trị khi nghi ngờ sốt xuất huyết. Người có bệnh gan, thận, đái tháo đường, người thường xuyên uống rượu, suy dinh dưỡng hoặc dưới 50kg cần cảnh giác gấp đôi, vì họ dễ diễn tiến nặng hơn. Nếu đã lỡ uống aspirin, ibuprofen hoặc NSAID trước khi biết mình mắc sốt xuất huyết, điều cần làm không phải là hoảng loạn hay tìm thêm thuốc để “giải”, mà là ngừng ngay các thuốc đó và báo cho bác sĩ biết tên thuốc, hàm lượng, thời điểm và số lần đã uống để được đánh giá. Không nên tự ý dùng thêm bất kỳ thuốc cảm cúm phối hợp nào khi đang nghi hoặc mắc sốt xuất huyết. Trong bối cảnh dịch còn có thể kéo dài đến cuối năm, hiểu rõ thuốc nào phải tránh và chủ động hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi uống bất cứ thứ gì là cách an toàn dùng thuốc duy nhất nên chấp nhận.
