Sốt xuất huyết không phải cảm cúm: Định nghĩa và bối cảnh đáng báo động
Sốt xuất huyết là bệnh nhiễm virus do muỗi truyền, gây tổn thương thành mạch, thoát huyết tương, giảm tiểu cầu và rối loạn đông máu, khiến người bệnh dễ xuất huyết, sốc và tổn thương nhiều cơ quan nếu không được theo dõi, điều trị đúng ngay từ giai đoạn sớm. Khi coi sốt xuất huyết như một cơn cảm cúm rồi sốt xuất huyết tự điều trị tại nhà, chúng ta đã đánh giá thấp một bệnh lý có thể diễn tiến nhanh và khó lường, nhất là ở người có bệnh nền như tiểu đường, bệnh gan, thận mạn. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM, chỉ trong tuần 38 (14–20/9) đã ghi nhận 1.462 ca sốt xuất huyết và từ đầu năm đến tuần 38 là hơn 34.160 ca. Những con số này không cho phép chúng ta chủ quan với bất kỳ biểu hiện sốt nào trong mùa dịch.
Aspirin, ibuprofen và nhóm NSAID: Thuốc phổ biến nhưng nguy hiểm trong sốt xuất huyết
Điểm mấu chốt của cảnh báo thuốc sốt xuất huyết là: nhiều loại thuốc giảm đau, hạ sốt quen thuộc lại trở thành “kẻ tiếp tay” cho biến chứng xuất huyết. Aspirin, ibuprofen, diclofenac, naproxen và các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) vốn được dùng rộng rãi cho đau đầu, đau cơ, cảm cúm, nhưng ở người mắc sốt xuất huyết, chúng làm tăng nguy cơ chảy máu vì tác động trực tiếp lên chức năng tiểu cầu. Aspirin gây ức chế kết tập tiểu cầu không hồi phục, các NSAID khác cũng làm giảm kết tập ở nhiều mức độ và gây tổn thương niêm mạc dạ dày – tá tràng, khiến xuất huyết tiêu hóa dễ xảy ra hơn. Khi bản thân bệnh đã gây giảm tiểu cầu và rối loạn đông máu, việc thêm aspirin ibuprofen nguy hiểm chẳng khác nào đổ thêm dầu vào lửa.
Tự truyền dịch, tự kê đơn: Vì sao tự điều trị làm bệnh thêm nặng
Không ít người khi sốt cao đã vội vàng ra hiệu thuốc mua ibuprofen, aspirin hoặc thuốc phối hợp cảm cúm rồi tự truyền dịch tại nhà vì nghĩ rằng như vậy là “tích cực chăm sóc” bệnh nhân. Đây là lối suy nghĩ nguy hiểm. Thứ nhất, NSAID có thể che bớt triệu chứng đau, làm người bệnh tưởng bệnh nhẹ hơn, trong khi biến chứng sốt xuất huyết vẫn âm thầm tiến triển. Thứ hai, việc tự truyền dịch không làm giảm nguy cơ chuyển nặng mà còn khiến bác sĩ khó tính chính xác lượng dịch cần dùng khi nhập viện, đồng thời có nguy cơ gây quá tải dịch, suy hô hấp, suy tim. Người bệnh sốt xuất huyết vốn có hiện tượng thoát huyết tương, giảm thể tích tuần hoàn; nếu truyền dịch tùy tiện, không theo dõi sát, đường vào biến chứng nặng sẽ rộng thêm chứ không hề khép lại.
Giảm sốt không đồng nghĩa khỏi bệnh: Hiểu đúng giai đoạn nguy hiểm
Một ảo giác nguy hiểm khác là tin rằng chỉ cần hết sốt là đã qua cơn nguy hiểm. Ngược lại, với sốt xuất huyết, giai đoạn hết sốt lại thường trùng với thời điểm biến chứng dễ xuất hiện. Các bác sĩ nhấn mạnh: sự biến mất của sốt không có nghĩa là khỏi bệnh; trong 24–48 giờ sau đó có thể xuất hiện nhiều biến chứng nặng như sốc, xuất huyết nội, tổn thương gan, thận. Người bệnh có thể gặp đau bụng dữ dội, nôn liên tục, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, thở nhanh, lơ mơ, kích thích, lạnh tay chân, tiểu ít. Đây là những dấu hiệu phải nhập viện ngay, không chần chừ. Sốt xuất huyết tự điều trị theo kiểu “hết sốt là thôi” khiến nhiều ca bỏ lỡ thời điểm vàng để được can thiệp, dẫn đến tử vong đáng tiếc.
Ai cần được theo dõi sát và điều trị chuẩn y khoa?
Trong bối cảnh cả nước đã ghi nhận hơn 78.338 ca sốt xuất huyết với số ca cao hơn 1,2 lần so với cùng kỳ năm trước, việc để người bệnh “tự xoay xở” bằng thuốc và dịch truyền tại nhà là một sai lầm hệ thống. Không chỉ nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người trên 60–65 tuổi, phụ nữ mang thai, người béo phì, có bệnh nền tim mạch, tiểu đường hoặc đang dùng nhiều loại thuốc mới cần nhập viện sớm từ ngày thứ tư của bệnh. Thực tế, mọi trường hợp nghi ngờ sốt xuất huyết đều phải được nhân viên y tế theo dõi, kể cả khi triệu chứng ban đầu có vẻ nhẹ hoặc đã giảm sốt. Người mắc bệnh gan, thận, uống rượu thường xuyên hoặc suy dinh dưỡng (dưới 50 kg) lại càng phải thận trọng với thuốc hạ sốt, đặc biệt là paracetamol, vì có nguy cơ tổn thương gan cao hơn. Thái độ đúng không phải là chịu đựng ở nhà, mà là chủ động liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.
