Sốt xuất huyết và thuốc: Viên thuốc quen mà thành mồi lửa
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do muỗi truyền, gây sốt cao, thoát huyết tương, giảm tiểu cầu và rối loạn đông máu, khiến người bệnh dễ bị sốc, suy tạng và chảy máu nếu xử trí, đặc biệt là dùng thuốc hạ sốt, không đúng cách. Trong bối cảnh sốt xuất huyết gia tăng, sốt xuất huyết và thuốc đang trở thành điểm mù nguy hiểm mà nhiều gia đình xem nhẹ. Chúng ta quen với việc tự mua aspirin, ibuprofen hay các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) mỗi khi đau đầu, nhức mỏi. Nhưng trong sốt xuất huyết, những thuốc này có thể thổi bùng nguy cơ chảy máu dengue, biến một ca bệnh có thể kiểm soát thành cuộc chạy đua sinh tử. Tuần 38, từ 14–20/9, TP.HCM ghi nhận 1.462 trường hợp mắc sốt xuất huyết, và từ đầu năm 2026 đến tuần 38 đã hơn 34.160 ca. Những con số này không đáng sợ bằng sự chủ quan với một viên thuốc tưởng vô hại.
Vì sao aspirin, ibuprofen và NSAID có thể làm sốt xuất huyết nặng hơn?
Không phải ngẫu nhiên mà chuyên gia liên tục cảnh báo về mối liên quan giữa sốt xuất huyết và thuốc giảm đau, hạ sốt quen thuộc. Sốt xuất huyết vốn đã gây giảm tiểu cầu và rối loạn cầm máu; khi thêm aspirin, ibuprofen, diclofenac, naproxen và các NSAID khác, nguy cơ chảy máu dengue tăng rõ rệt vì nhóm thuốc này tác động trực tiếp lên chức năng tiểu cầu và niêm mạc đường tiêu hóa. Aspirin ức chế không hồi phục kết tập tiểu cầu, còn các NSAID khác cũng làm giảm kết tập tiểu cầu ở mức độ khác nhau, đồng thời có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày – tá tràng, mở đường cho xuất huyết tiêu hóa. Không dừng lại ở đó, NSAID có thể làm giảm tưới máu thận ở người đang thoát huyết tương, đẩy bệnh nhân vào nguy cơ tổn thương thận cấp. Tệ hơn, tác dụng giảm đau mạnh có thể che mờ dấu hiệu chuyển nặng, khiến người bệnh tưởng mình ổn trong khi cơ thể đang “rò rỉ” nguy hiểm.
Tự mua thuốc: Sai lầm phổ biến có thể trả giá bằng mạng sống
Thói quen tự mua thuốc không kê đơn khi sốt, đau đầu là điều nhiều người vẫn xem như “bí kíp gia đình”. Nhưng trong sốt xuất huyết, đây là sai lầm có thể phải trả giá rất đắt. Khi chưa loại trừ sốt xuất huyết, việc tự dùng aspirin, ibuprofen hoặc NSAID, cũng như các thuốc cảm cúm phối hợp chứa những hoạt chất này, có thể làm tăng nguy cơ chảy máu dengue và che lấp dấu hiệu chuyển nặng. Một vấn đề khác là an toàn dùng thuốc sốt: nhiều loại thuốc cảm cúm đã chứa sẵn paracetamol, nếu người bệnh không đọc kỹ thành phần rồi uống thêm paracetamol riêng để hạ sốt, tổng liều dễ vượt mức an toàn, dẫn đến nguy cơ quá liều và tổn thương gan. Thực tế, việc tự dùng thuốc mà không báo cho bác sĩ khiến các chuyên gia khó đánh giá đầy đủ nguy cơ, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh nền; họ cần được khám sớm và cung cấp đủ thông tin về bệnh và thuốc đang dùng.
Paracetamol không phải “vô hạn”: Cách dùng an toàn khi đang sốt xuất huyết
Nếu buộc phải dùng thuốc hạ sốt khi nghi ngờ sốt xuất huyết, lựa chọn ưu tiên là paracetamol, nhưng không có nghĩa là muốn dùng thế nào cũng được. Paracetamol được khuyến cáo để hạ sốt trong sốt xuất huyết, với người lớn trên 50 kg thường dùng 500–1.000 mg mỗi lần, cách nhau 4–6 giờ khi cần và tổng liều không vượt quá 4.000 mg trong 24 giờ. Tuy nhiên, tổng lượng phải tính từ tất cả thuốc đang dùng, kể cả thuốc cảm cúm phối hợp. Người bệnh gan, thận, người thường xuyên uống rượu, suy dinh dưỡng hoặc cân nặng dưới 50 kg cần đặc biệt thận trọng, vì liều và khoảng cách dùng có thể phải điều chỉnh và nên có hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu đã lỡ uống aspirin hoặc ibuprofen trước khi biết mắc sốt xuất huyết, điều đúng đắn không phải là tìm thêm thuốc để “giải” mà là dừng ngay các thuốc đó, ghi lại tên, hàm lượng, thời điểm và số liều đã uống rồi báo cho bác sĩ để được đánh giá phù hợp.
Hết sốt không phải hết nguy hiểm: Hiểu đúng các giai đoạn bệnh để xử trí kịp thời
Không ít người thở phào khi nhiệt độ trở lại bình thường, rồi tự ý dừng theo dõi, tự uống thêm thuốc hoặc quay lại làm việc nặng. Đó là sự chủ quan rất nguy hiểm. Hết sốt không phải hết nguy hiểm; với sốt xuất huyết Dengue, giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3–7, khi người bệnh có thể đã giảm hoặc hết sốt. Khi thân nhiệt bình thường, người bệnh có thể ngừng thuốc hạ sốt nhưng vẫn phải theo dõi sát dấu hiệu cảnh báo, như đau bụng nhiều, nôn ói, chảy máu cam, chảy máu chân răng, lừ đừ, tay chân lạnh… Khi xuất hiện các dấu hiệu này, nhất là ở nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, trẻ dưới 1 tuổi, trẻ thừa cân – béo phì, người có bệnh nền hoặc phụ nữ mang thai, cần đến cơ sở y tế ngay thay vì tiếp tục tự theo dõi tại nhà. Đáng lo hơn, ngay cả người trẻ khỏe mạnh cũng có thể diễn tiến nặng, thậm chí tử vong; bác sĩ Trương Hữu Khanh nhấn mạnh: “Tất cả bệnh nhân đều có khả năng trở nặng”.
