Mệnh lệnh hoàn thành trước 31/8: tiến độ thành phần 4 đặt lên bàn cân
Dự án thành phần 4 sân bay Long Thành là nhóm hạng mục dịch vụ, khai thác mặt đất, kỹ thuật và tiện ích thương mại đi kèm hạ tầng chính, đóng vai trò bảo đảm sân bay có thể vận hành trơn tru ngay từ ngày đầu khai thác, nên tiến độ của nó quyết định trực tiếp việc Long Thành có kịp mở cửa vào tháng 12 như kế hoạch hay không. Ở thời điểm hiện nay, trọng tâm của Cục Hàng không không còn là đặt câu hỏi “có làm được hay không”, mà là buộc các nhà đầu tư phải làm đúng, làm đủ và làm kịp. Cục trưởng Uông Việt Dũng đã đích thân xuống hiện trường kiểm tra, sau đó chủ trì cuộc họp kiểm điểm tiến độ các dự án thành phần 4 thuộc giai đoạn 1 của Cảng HKQT Long Thành. Mệnh lệnh rõ ràng: toàn bộ công tác đầu tư xây dựng phải hoàn thành trước ngày 31/8, để kịp chuẩn bị đưa vào khai thác tháng 12. Đây không chỉ là mốc kỹ thuật, mà là bài test về năng lực thực thi các dự án trọng điểm quốc gia.
Tiến độ xây dựng: bức tranh không đồng đều và áp lực tăng tốc
Điểm đáng lo của tiến độ xây dựng ở sân bay Long Thành là sự chênh lệch rất rõ giữa các dự án trong cùng dự án thành phần 4. Qua kiểm tra, Cục trưởng Uông Việt Dũng ghi nhận một số hạng mục theo kịp tiến độ hợp đồng, nhưng nhiều dự án vẫn còn khối lượng xây dựng tương đối lớn, thậm chí có dự án chưa khởi công. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Từ nay đến thời điểm hoàn thành đầu tư xây dựng vào ngày 31/8 và sẵn sàng đưa các hạng mục vào khai thác trong tháng 12, khối lượng công việc còn lại rất lớn, gồm xây dựng, lắp đặt, vận hành thử và nghiệm thu". Bên cạnh khối lượng thi công, bài toán nội nghiệp – từ hồ sơ, thanh toán đến tổ chức nhân sự – cũng đang là nút thắt. Cục Hàng không yêu cầu nhà đầu tư phải cử người có đủ thẩm quyền thường trực tại công trường, hoàn thiện bộ máy quản lý dự án và bổ sung nhân lực chất lượng cao để xử lý vướng mắc tại chỗ. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ quan quản lý nhận ra rằng chỉ tăng ca trên công trường là chưa đủ; phải thay đổi cách điều hành nếu muốn kịp khai thác tháng 12.
Ba tuyến đường 769, 773, 770B: mặt bằng 250 ha mới chỉ là nửa chặng đường
Nếu coi hạ tầng trong hàng rào sân bay Long Thành là "trái tim", thì hệ thống đường kết nối chính là "mạch máu" đưa hành khách và hàng hóa đến được trái tim đó. Ba tuyến đường 769, 773 và 770B đang được Đồng Nai đẩy mạnh thi công, nhưng những con số mặt bằng cho thấy đây vẫn là cuộc chạy đua. Tính đến cuối tháng 7, đường 770B đã bàn giao hơn 131 ha mặt bằng, tương đương khoảng 49% tổng diện tích; tuyến 773 mới đạt hơn 31% với gần 70 ha; còn tuyến 769 đạt hơn 41% với hơn 56 ha. Tổng cộng hơn 250 ha đất đã được bàn giao – một con số ấn tượng, nhưng vẫn chỉ là phần đầu của quá trình thi công trên chiều dài gần 30 km của đường 769, hơn 42 km của 770B và gần 40 km của 773. Khi hoàn thành, tuyến 773 sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Đồng Nai, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ đến sân bay Long Thành, biến công trình này thành cửa ngõ hàng không thực sự cho cả vùng.
Không chỉ đường sá: dịch vụ hàng không mới là phép thử vận hành
Một rủi ro thường bị đánh giá thấp trong các dự án sân bay là tiến độ của phần "dịch vụ mềm" – từ mặt đất, kỹ thuật máy bay đến suất ăn hàng không và khai thác nhà ga. Cuộc họp kiểm điểm tiến độ do Cục trưởng Uông Việt Dũng chủ trì có sự tham gia của đại diện các hãng bay lớn và doanh nghiệp dịch vụ mặt đất, kỹ thuật, suất ăn… không phải ngẫu nhiên. Dự án thành phần 4 chính là nơi những đơn vị này phải đảm bảo hệ thống, thiết bị, quy trình và nhân sự được lắp đặt, vận hành thử và nghiệm thu đúng thời điểm. Nếu hạ tầng đường băng, nhà ga xong mà các dịch vụ không kịp, sân bay Long Thành sẽ mở cửa trong tình trạng "nửa vời" – trải nghiệm hành khách kém, khai thác hàng hóa không hiệu quả, làm suy giảm vai trò cửa ngõ khu vực mà dự án đặt ra với công suất giai đoạn 1 là 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Việc Cục Hàng không quán triệt trách nhiệm đến từng đơn vị dịch vụ cho thấy nhận thức rằng rủi ro vận hành mới là rủi ro khó sửa nhất nếu lỡ mốc khai thác tháng 12.
Thách thức còn lại: thời gian ít ỏi và trách nhiệm với một công trình quốc gia
Khi nhìn vào tổng thể tiến độ xây dựng của sân bay Long Thành, câu hỏi không phải là có nên giãn tiến độ hay không, mà là có đủ quyết liệt để giữ mục tiêu khai thác tháng 12 hay không. Cục Hàng không đã yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát hiện trường, đẩy nhanh thủ tục thanh toán để tạo nguồn lực thi công, đồng thời nhấn mạnh rằng tiến độ phải đi cùng chất lượng và thẩm mỹ, tuyệt đối không để xảy ra tiêu cực. Tuyên bố đáng trích dẫn ở đây là: "Trường hợp nhà đầu tư không thực hiện đúng trách nhiệm theo hợp đồng, Cục Hàng không yêu cầu đề xuất ngay các biện pháp xử lý nghiêm". Về phía địa phương, hơn 250 ha mặt bằng cho ba tuyến đường kết nối đã bàn giao là nỗ lực rõ ràng, nhưng khối lượng thi công còn lại vẫn rất lớn. Cuối cùng, thách thức lớn nhất là sự đồng bộ: nếu chỉ một mắt xích – đường kết nối, dịch vụ hàng không hay nội nghiệp – bị chậm, kế hoạch đưa dự án vào khai thác tháng 12 sẽ bị ảnh hưởng dây chuyền. Long Thành là công trình trọng điểm quốc gia, được kỳ vọng trở thành một trong những động lực phát triển kinh tế Đông Nam Bộ và cả nước; vì vậy, thất bại về tiến độ ở đây sẽ là tín hiệu xấu cho niềm tin vào năng lực triển khai các đại dự án hạ tầng trong tương lai.
