Đến lớp là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Giáo dục mầm non ở vùng khó là việc bảo đảm trẻ nhỏ được tiếp cận chăm sóc và học tập phù hợp ngay từ những năm đầu đời, bất chấp khoảng cách địa lý, hoàn cảnh gia đình hay khác biệt ngôn ngữ. Tại các xã miền núi Thu Cúc và Xuân Đài của Phú Thọ, vận động trẻ 3-5 tuổi đến lớp phải đi cùng nỗ lực duy trì sĩ số và nâng chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều điểm trường xa trung tâm khiến việc đi học hằng ngày không dễ dàng; kinh tế gia đình hạn chế cũng ảnh hưởng đến chuyên cần. Vì vậy, duy trì các điểm trường gần nơi ở không phải lựa chọn phụ, mà là điều kiện để trẻ có cơ hội đến lớp. Trường Mầm non Thu Cúc giữ điểm trường ở bản Mỹ Á Mong, cách trung tâm xã khoảng 16 km, nơi toàn bộ trẻ là người Mông; nhờ vậy, các em không phải đi quãng đường xa.
Cách vận động cũng cần bắt đầu từ hoàn cảnh cụ thể. Từ đầu năm học 2026-2027, Thu Cúc phối hợp với chính quyền, trưởng khu dân cư, trưởng bản và phụ huynh rà soát trẻ trong độ tuổi; giáo viên đến từng nhà, nhận diện trường hợp chưa đi học hoặc có nguy cơ nghỉ học, rồi trao đổi với gia đình theo cách gần gũi, dễ hiểu. Đây là công việc đòi hỏi thời gian, nhưng không thể thay thế bằng một lời kêu gọi chung. Trẻ đến lớp đều đặn mới có thể nối tiếp quá trình học tập; vì thế, vận động tuyển sinh chỉ phát huy ý nghĩa khi nhà trường đồng thời quan tâm chất lượng chăm sóc và giáo dục.
Giữ sĩ số cần gắn với chất lượng và chuyên cần
Kết quả tuyển sinh cho thấy nỗ lực phối hợp tại cơ sở có thể giữ trẻ trong hệ thống, nhưng con số chỉ là một phần của câu chuyện. Năm học 2026-2027, Trường Mầm non Thu Cúc duy trì 5 điểm trường với 375 trẻ, đạt tỷ lệ huy động 100%. Cùng năm học, Trường Mầm non Xuân Đài có 17 lớp mẫu giáo với 375 trẻ 3-5 tuổi; riêng trẻ 5 tuổi đạt tỷ lệ huy động 100%. Đây là những kết quả đáng ghi nhận trong địa bàn khó, song mục tiêu không nên dừng ở việc có tên trong danh sách. Duy trì chuyên cần, tổ chức học cả ngày và bữa ăn trưa, phối hợp với phụ huynh mới giúp việc đến trường trở thành nếp sinh hoạt ổn định.
Với trẻ thuộc hộ nghèo, gia đình khó khăn và dân tộc thiểu số, chất lượng giáo dục cần tính đến những rào cản thực tế thay vì áp dụng một cách làm đồng nhất. Sự gần gũi trong vận động giúp phụ huynh hiểu vai trò của giáo dục sớm đối với thể chất, ngôn ngữ, nhận thức và kỹ năng xã hội; còn môi trường học tập có chất lượng giúp trẻ có lý do để tiếp tục đến lớp. Nếu chỉ đo thành công bằng tỷ lệ huy động, nguy cơ là bỏ qua câu hỏi trẻ được trải nghiệm, giao tiếp và phát triển ra sao. Bảo đảm quyền đến trường và cải thiện điều kiện học tập phải được xem là hai nhiệm vụ song hành, không phải hai giai đoạn có thể tách rời.
Thiết bị mầm non phải theo nhu cầu từng điểm trường
Tại trường vùng khó, thiếu đồng bộ về thiết bị, đồ dùng và đồ chơi vẫn cản trở việc tổ chức hoạt động giáo dục, nhất là ở những trường có nhiều điểm lẻ. Vì thế, đầu tư thiết bị mầm non không nên chạy theo số lượng hoặc một danh mục giống nhau cho mọi cơ sở. Thu Cúc cần tiếp tục sửa chữa lớp học, nhà vệ sinh, sân chơi và công trình phụ trợ; đồng thời bổ sung dụng cụ phát triển vận động, đồ chơi ngoài trời và học liệu phát triển ngôn ngữ. Ở nơi có đông trẻ dân tộc thiểu số, tranh ảnh và học liệu trực quan phù hợp còn có thể hỗ trợ tiếng Việt, mở thêm cơ hội tham gia hoạt động trải nghiệm. Một món đồ chỉ có giá trị khi an toàn, hợp độ tuổi, phù hợp với điều kiện sử dụng và được giáo viên khai thác thường xuyên.
Thực tế tại Xuân Đài nhấn mạnh rằng đầu tư đúng không đồng nghĩa với xây mới mọi thứ: trường hiện có 34 phòng học kiên cố tại 4 điểm, nhưng vẫn cần bổ sung hoặc thay thế thiết bị phục vụ học tập trải nghiệm, phát triển thể chất và ứng dụng công nghệ thông tin. Việc sửa chữa, cải tạo và nâng cấp phòng học tại điểm trường chính của Thu Cúc dự kiến được triển khai và bàn giao trong năm 2026. Những mốc này cần đi kèm rà soát cụ thể ở từng điểm trường, từ thiết bị còn thiếu hoặc đã cũ đến khả năng bảo quản, sửa chữa và sử dụng. Nếu không, nguồn lực dễ tạo ra sự hiện diện trên sổ sách hơn là cải thiện trải nghiệm của trẻ.
Phân bổ nguồn lực để trẻ có cơ hội học tập bình đẳng
Sau việc sắp xếp, sáp nhập cơ sở giáo dục, ưu tiên đầu tư và cải thiện hạ tầng trường học càng trở nên cần thiết để hoạt động dạy và học ổn định. Nhưng nguồn lực chỉ góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền khi được phân bổ theo điều kiện từng trường, gắn với bảo dưỡng, bổ sung học liệu và khả năng khai thác thiết bị. Điều đó có nghĩa là không thể chỉ nhìn vào số phòng kiên cố hay số món đồ được bàn giao. Cần hỏi thiết bị có đến đúng điểm lẻ, có đáp ứng nhu cầu của lứa tuổi và có giúp giáo viên tổ chức hoạt động tốt hơn hay không. Trẻ ở trường xa trung tâm cần được tiếp cận cơ hội học tập có chất lượng, chứ không chỉ một chỗ ngồi trong lớp.
Phú Thọ đã cho thấy hai ưu tiên có thể tiến hành song song: Thu Cúc duy trì đủ trẻ ở nhiều điểm trường, còn các cơ sở tiếp tục xác định nhu cầu nâng cấp lớp học, đồ dùng và học liệu. Bước tiếp theo là giữ sự gắn kết giữa tuyển sinh, chuyên cần, chất lượng chăm sóc và đầu tư có mục tiêu. Khi trường có điều kiện phù hợp và trẻ được đến lớp đều đặn, giáo dục mầm non mới tạo nền tảng phát triển trước khi vào tiểu học; đồng thời, chênh lệch cơ hội giữa các địa bàn mới có thể từng bước thu hẹp. Kết luận cần rõ ràng: đầu tư cho vùng khó phải được đánh giá bằng cơ hội học tập thực tế mà mỗi đứa trẻ nhận được.
