Chữ ký hợp lệ ở Việt Nam chưa chắc dùng được ở nước ngoài
Dịch vụ tin cậy số là nhóm dịch vụ xác thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu nhằm xác minh chủ thể, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng kiểm chứng của giao dịch điện tử. Đây là nền tảng quan trọng khi giao dịch rời khỏi phạm vi một quốc gia: có chữ ký trên tài liệu điện tử không đồng nghĩa cơ quan, doanh nghiệp ở nước khác phải chấp nhận nó. Câu hỏi được nêu tại một hội thảo quốc tế rất cụ thể: nếu ký tài liệu ở Việt Nam, liệu có thể sử dụng tại Singapore, Malaysia hay một nước khác hay không? Câu trả lời không thể chỉ dựa vào việc chữ ký có hợp lệ theo quy định trong nước. Người nhận ở nước ngoài còn cần xác minh được ai ký, chữ ký được tạo bằng dịch vụ nào, dữ liệu có bị thay đổi hay không và hệ thống pháp lý của họ có công nhận bằng chứng đó không. Vì vậy, nên xem khả năng chấp nhận ở nơi nhận là điều kiện cần kiểm tra trước khi ký.
AI khiến nguồn gốc và tính toàn vẹn quan trọng hơn
Khi AI tham gia tạo nội dung và thực hiện giao dịch tự động, việc xác định nguồn gốc thông tin và trách nhiệm của chủ thể trở nên cấp thiết hơn. Một tài liệu có thể trông thuyết phục nhưng hình thức không chứng minh được ai đã tạo ra nó hoặc liệu nội dung có bị sửa sau đó. Dịch vụ tin cậy số giúp bổ sung bằng chứng có thể kiểm tra: dấu thời gian xác định thời điểm dữ liệu tồn tại, còn dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp. Những cơ chế này hữu ích với cá nhân và doanh nghiệp cần chứng minh lịch sử giao dịch, thời điểm ký hoặc trạng thái của dữ liệu khi phát sinh tranh chấp. Giá trị của chúng nằm ở khả năng kiểm chứng, không phải vẻ ngoài chuyên nghiệp của một tệp. Trong bối cảnh nội dung tổng hợp ngày càng phổ biến, xác thực từ đầu đáng tin cậy hơn việc chỉ tìm cách phát hiện giả mạo sau khi sự việc đã xảy ra.
Công nhận xuyên biên giới cần những cầu nối
Công nhận xuyên biên giới là mắt xích quyết định để chữ ký và bằng chứng điện tử có thể được kiểm tra, chấp nhận giữa các quốc gia. Dù phần lớn trong khảo sát sơ bộ của APKIC tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, số nước có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế. Điều đó cho thấy việc mỗi nước tự xây dựng hệ thống riêng chưa đủ; cần cơ chế để bên nhận hiểu và đánh giá được mức độ bảo đảm của bên ký. Châu Á cần kết nối các khuôn khổ tin cậy quốc gia, thay vì cố tạo một hệ thống PKI duy nhất cho toàn khu vực. Việt Nam đang hướng tới trao đổi danh sách tin cậy, xác định mức độ bảo đảm tương đương và làm rõ trách nhiệm của các bên. Hệ thống eSign do NEAC xây dựng làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số trong nước; nhưng khả năng liên thông quốc tế vẫn cần được hoàn thiện.
Bốn lớp cần kiểm tra trước khi gửi tài liệu
Trước khi dựa vào chữ ký điện tử hoặc tài liệu điện tử ở nước ngoài, đừng chỉ hỏi nhà cung cấp trong nước rằng chữ ký có hợp lệ hay không. Hãy kiểm tra cả bốn lớp mà các chuyên gia nêu cho hoạt động tin cậy xuyên biên giới:
- Pháp lý: nơi nhận có quy định công nhận loại chữ ký và bằng chứng điện tử này không; trách nhiệm của các bên được xác định ra sao?
- Giám sát và mức độ tin cậy: nhà cung cấp có được cấp phép, giám sát hoặc kiểm toán không; danh tính người ký được xác minh thế nào và dịch vụ thuộc loại nào?
- Kỹ thuật: định dạng chữ ký và hồ sơ chứng thư có thể kiểm tra không; có thể xác minh trạng thái thu hồi chứng thư và dấu thời gian không?
- Vận hành: thông tin tin cậy được công bố, phân phối và cập nhật ra sao; người dùng có được thông báo khi xảy ra sự cố không?
Nếu bên nhận không thể xác minh các yếu tố này hoặc chưa có cơ chế công nhận phù hợp, đừng mặc định tài liệu sẽ được chấp nhận chỉ vì đã ký thành công. Hãy hỏi trước tổ chức nhận về định dạng, quy trình xác minh và loại bằng chứng họ chấp thuận. Đây là bước thận trọng cần thiết cho đến khi các hệ thống liên thông rõ ràng hơn.
