Từ đối thoại sang danh mục đầu tư cụ thể
Hợp tác giữa Việt Nam và Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) là nỗ lực huy động vốn và kinh nghiệm để chuẩn bị, tài trợ các công trình giao thông, năng lượng và kết nối có ý nghĩa dài hạn đối với phát triển kinh tế. Chiều 4/11, tại Bộ Tài chính, Thứ trưởng Trần Quốc Phương làm việc với các lãnh đạo AIIB để trao đổi về hợp tác và hướng mở rộng trong thời gian tới. Đến sáng 10/11, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc tiếp Đoàn Ban Giám đốc AIIB tại trụ sở Chính phủ. Hai cuộc làm việc liên tiếp cho thấy Việt Nam muốn chuyển quan hệ với ngân hàng này từ trao đổi định hướng sang xác định dự án có thể triển khai. Đây là bước cần thiết: nhu cầu vốn lớn chưa tự biến thành đầu tư hiệu quả nếu các bên chưa hiểu rõ quy trình, điều kiện tài trợ và trách nhiệm chuẩn bị dự án.
Bộ Tài chính đánh giá AIIB là đối tác có tiềm năng đối với hạ tầng chiến lược, tăng trưởng xanh và chuyển dịch năng lượng, nhưng kết quả hợp tác hiện vẫn khiêm tốn so với khả năng. Một nguyên nhân được nêu là AIIB còn mới với nhiều bộ, ngành và địa phương, khiến việc nắm bắt phương thức cùng điều kiện tài trợ cần thêm thời gian. Vì vậy, đề nghị AIIB chia sẻ thông tin về quy trình, thủ tục và kinh nghiệm triển khai ở các nước không phải phần việc phụ: đó là điều kiện để cơ quan Việt Nam chuẩn bị dự án sát yêu cầu, thay vì dừng ở lời kêu gọi vốn chung chung.
Đường sắt và cảng biển là trọng tâm giao thông
Thông điệp ưu tiên rõ nhất trong các cuộc làm việc là đầu tư đường sắt và đầu tư cảng biển. Phó Thủ tướng đề nghị AIIB quan tâm các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Đồng Đăng phục vụ kết nối liên vận quốc tế, cùng đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và hạ tầng cảng biển. Danh mục trải từ vận tải đô thị đến kết nối liên vùng, quốc tế và trục Bắc – Nam; vì thế, bài toán không chỉ là tìm vốn cho từng công trình mà còn là xếp thứ tự, phối hợp và bảo đảm mỗi dự án nằm trong mạng lưới có tính kết nối. Việt Nam cũng xác định cảng hàng không và hạ tầng năng lượng là các cấu phần quan trọng của chương trình phát triển hạ tầng chiến lược.
AIIB cho biết muốn mở rộng tham gia vào các dự án khu vực công, sau thời gian tập trung nhiều hơn vào hợp tác với khu vực tư nhân; những hướng được nêu gồm đường sắt đô thị Hà Nội, hạ tầng số tại Đà Nẵng và năng lượng. Đây là tín hiệu phù hợp với ưu tiên của Việt Nam, nhưng vẫn cần được chuyển thành dự án có hồ sơ, cơ chế và tiến độ rõ ràng. Với đường sắt và cảng biển, phối hợp sớm giữa cơ quan nhà nước và ngân hàng có thể giúp nhận diện vướng mắc ngay từ khâu chuẩn bị, thay vì để chúng cản trở quá trình triển khai.
Năng lượng cần đi cùng giao thông
Đề nghị hợp tác không dừng ở giao thông. Phó Thủ tướng mong muốn AIIB quan tâm tài trợ các dự án điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, hạ tầng truyền tải điện và các dự án chuyển đổi năng lượng. Những hạng mục này bổ sung cho ưu tiên hạ tầng chiến lược, đồng thời gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững mà Bộ Tài chính đã nêu trong cuộc làm việc đầu tháng 11. Đặt năng lượng cạnh đường sắt, cảng biển và kết nối vùng là lựa chọn có cơ sở: một danh mục hạ tầng có tầm nhìn dài hạn cần xem xét đồng thời năng lực vận tải và nguồn cung điện, thay vì chia nhỏ thành những đề xuất rời rạc.
Quy mô cho vay của AIIB dự kiến tăng gấp đôi trong 5 năm tới, và ngân hàng cho biết sẽ hỗ trợ các nước thành viên xuyên suốt chu trình dự án, từ chuẩn bị đến theo dõi, đánh giá hiệu quả. Điều đó mở ra cơ hội để Việt Nam tiếp cận thêm nguồn lực và hỗ trợ kỹ thuật, nhưng không bảo đảm mọi đề xuất đều lập tức thành khoản tài trợ. Giá trị thực tế phụ thuộc vào khả năng chuẩn bị dự án, phối hợp liên ngành và làm rõ cách tháo gỡ các vướng mắc.
Danh mục 5 năm là phép thử của hợp tác
Việt Nam đề nghị hai bên khẩn trương xây dựng danh mục đầu tư dài hạn trong 5 năm, rồi cụ thể hóa thành các dự án ưu tiên có khả năng triển khai sớm. Đây là mắt xích quan trọng giữa cam kết hợp tác và quyết định tài trợ: một danh mục chung giúp Chính phủ, các bộ ngành, địa phương và AIIB thống nhất thứ tự ưu tiên, nhận diện dự án cần chuẩn bị trước và xác định nơi cần tháo gỡ thủ tục. Phó Thủ tướng cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Xây dựng cùng các cơ quan và địa phương phối hợp chặt chẽ để xử lý khó khăn, tạo điều kiện cho dự án sớm triển khai và vận hành.
Nhu cầu vốn trung và dài hạn lớn, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số và hướng tới trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Vì thế, AIIB đầu tư Việt Nam chỉ phát huy ý nghĩa khi nguồn vốn gắn với một danh mục được chuẩn bị kỹ, có ưu tiên rõ và cơ chế phối hợp đủ sức đưa dự án qua các bước triển khai. Kết luận đáng chú ý không chỉ là lời đề nghị rót vốn cho đường sắt, cảng biển hay năng lượng, mà là yêu cầu hai phía cùng làm việc để biến ưu tiên thành dự án khả thi. Nếu làm được điều đó, hợp tác sẽ bớt dàn trải và tiến gần hơn tới những công trình có thể thực sự được thực hiện.
