Phú Bài được ‘lên đời’: từ sân bay thời Pháp đến cửa ngõ hàng không vùng Trung mới
Sân bay Phú Bài mở rộng là quá trình nâng cấp hạ tầng hàng không từ khu bay đến nhà ga, với mục tiêu tăng công suất khai thác lên 4 triệu hành khách/năm vào 2030 và định hướng 12 triệu hành khách/năm vào 2050, đồng thời bổ sung thêm đường cất hạ cánh và nhà ga mới để biến Phú Bài thành cửa ngõ giao thương chiến lược của vùng Trung bộ. Việc Bộ Xây dựng thành lập Hội đồng thẩm định quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Phú Bài thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến 2050 cho thấy dự án không chỉ là một bản vẽ kỹ thuật, mà là quyết định chính trị về phân bổ năng lực kết nối vùng. Đáng nói hơn, đây là bước nâng cấp một sân bay được người Pháp xây dựng từ năm 1940, chuyển từ vai trò hỗn hợp dân dụng – quân sự sang trung tâm vận tải hàng không hiện đại của miền Trung.
7 triệu hay 4 triệu hành khách năm 2030: tham vọng của Huế đối thoại với tính toán quy hoạch
Tranh luận quanh con số công suất 2030 phản ánh khác biệt giữa tham vọng địa phương và cách tiếp cận thận trọng của cơ quan quy hoạch. Hồ sơ quy hoạch hiện tính toán công suất sân bay Phú Bài đạt 4 triệu hành khách/năm vào 2030, phù hợp với điều chỉnh quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc. Trong khi đó, UBND TP Huế lại đề xuất nâng thiết kế lên 7 triệu khách/năm cùng thời điểm, viện dẫn đà tăng trưởng du lịch, dịch vụ và nhu cầu mở các đường bay quốc tế mới. Nhìn từ góc độ phát triển đô thị và kết nối kinh tế vùng Trung, đề xuất 7 triệu không phải là con số “tham vọng vô lý” mà là cách Huế đòi hỏi một vai trò lớn hơn trong mạng lưới hàng không quốc gia. Câu hỏi đặt ra là: nếu quy hoạch bị bó hẹp ở 4 triệu khách, liệu sân bay Phú Bài có đủ dư địa đón làn sóng đầu tư mới hay lại rơi vào vòng lặp thiếu công suất rồi mới mở rộng?
Hai đường băng, nhà ga T3 và bài toán nâng cấp hạ tầng hàng không thời đường sắt tốc độ cao
Dự án 22 tỷ đồng để nâng cấp sân bay Phú Bài không dừng ở việc kéo dài đường băng hay mở rộng sân đỗ, mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện hạ tầng hàng không của Huế. Đến năm 2030, đường cất hạ cánh 09/27 hiện hữu được đề xuất kéo dài lên 3.600 m, rộng 45 m, bổ sung đường lăn song song và các đường lăn nối, nhằm đáp ứng khai thác tàu bay code E – tức là các dòng thân rộng phục vụ thị trường trung – xa. Tầm nhìn 2050, cảng sẽ khai thác 2 đường cất hạ cánh song song và hệ thống nhà ga gồm T2 vận hành ở mức 5 triệu khách/năm cùng nhà ga T3 mới công suất thiết kế 7 triệu khách/năm, đưa tổng công suất tối thiểu lên 12 triệu khách/năm. Theo hồ sơ quy hoạch, "tổng nhu cầu vốn đầu tư được khái toán khoảng 22.188 tỷ đồng để triển khai các hạng mục đến năm 2050". Điều thú vị là, dự báo nhu cầu khách đã chủ động tính đến tác động của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam giai đoạn 2040–2045, cho thấy tư duy quy hoạch không xem hàng không và đường sắt là đối thủ mà là hai trục bổ sung cho nhau.
Từ dự án 22.188 tỷ đến sức bật kết nối kinh tế vùng Trung và đầu tư giao thông Huế
Điểm đáng chú ý nhất của sân bay Phú Bài mở rộng không nằm ở kiến trúc nhà ga hay chiều dài đường băng, mà ở cách dự án này tái định nghĩa kết nối kinh tế vùng Trung. Việc nâng cấp hạ tầng hàng không ở Thừa Thiên Huế được đánh giá sẽ trực tiếp tháo gỡ điểm nghẽn giao thương, rút ngắn khoảng cách giữa cố đô với các trung tâm kinh tế lớn trong nước và quốc tế, đồng thời tạo nền cho phát triển du lịch, dịch vụ và logistics. Một trong những điểm cộng của quy hoạch là bài toán đầu tư giao thông Huế không chỉ gói trong khu vực sân bay: đến năm 2050, hồ sơ đề xuất thêm tuyến đường nối khu nhà ga T3 với Đường tỉnh 49B, chia sẻ lưu lượng với cửa ngõ hiện hữu và hạn chế nguy cơ ùn tắc khi sản lượng hành khách tăng cao. Theo quan điểm của hồ sơ phân tích, "đầu tư nâng cấp cảng hàng không không đơn thuần là một dự án giao thông, mà là bài toán đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia và vùng kinh tế" – nhận định hoàn toàn phù hợp với vai trò hạ tầng trong thu hút dòng vốn mới vào trung bộ.
Hội đồng thẩm định quy hoạch: bước đi chiến lược để hoàn thiện mạng lưới sân bay quốc gia
Việc thành lập Hội đồng thẩm định quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Phú Bài không nên được xem như thủ tục hành chính, mà là bước đi chiến lược trong quá trình hoàn thiện mạng lưới sân bay quốc gia. Hội đồng quy tụ đại diện các bộ Quốc phòng, Công an, Tài chính, Nông nghiệp và Môi trường, Công thương, Văn hóa – Thể thao – Du lịch, cùng UBND TP Huế và các tổng công ty quản lý bay, cảng hàng không, hàng không quốc gia; đồng thời mời hai chuyên gia hàng không dân dụng phản biện hồ sơ. Điều này cho thấy Phú Bài không còn là câu chuyện riêng của Huế, mà là mảnh ghép trong thiết kế tổng thể trục vận tải Bắc – Nam, nơi đường sắt tốc độ cao, đường bộ và hàng không phải được quy hoạch đồng bộ. Sau khi quy hoạch được phê duyệt, UBND TP Huế đã yêu cầu cơ quan lập quy hoạch phối hợp cắm mốc giới chi tiết và bàn giao hồ sơ ranh giới, nhằm tránh lặp lại tình trạng quy hoạch treo, đất quanh sân bay bị sử dụng manh mún, cản trở phát triển lâu dài. Nhìn tổng thể, nếu Hội đồng thẩm định thực sự đóng vai trò “bộ lọc chiến lược”, Phú Bài có cơ hội trở thành mẫu hình cho cách Việt Nam nâng cấp hạ tầng hàng không gắn với mục tiêu kết nối kinh tế vùng Trung.
