Giá gạo xuất khẩu tăng không đồng nghĩa lợi nhuận bùng nổ
Giá gạo xuất khẩu là mức giá mà các nước bán gạo ra thị trường quốc tế, phản ánh cung cầu, rủi ro thời tiết, chi phí sản xuất và cả mức độ cạnh tranh giữa các quốc gia trong khu vực châu Á. Khi giá tăng vọt trên thị trường nông sản, điều đó thường được xem là cơ hội vàng cho các nước xuất khẩu lớn. Nhưng lần này, bức tranh không màu hồng như vậy. Giá gạo xuất khẩu của Ấn Độ đang ở mức cao nhất trong một năm vì mưa ít gây lo ngại sản lượng và làm nguồn cung thắt chặt. Thái Lan và Việt Nam cũng chứng kiến giá gạo tăng, song lại bị mắc kẹt giữa rủi ro thời tiết, sức mua biến động và khả năng đáp ứng các đơn hàng ngắn hạn. Kết quả là phần lợi thế giá bị bào mòn bởi chi phí và rủi ro, trong khi người tiêu dùng nhiều nước vẫn phải chịu mặt bằng giá lương thực cao.
Ấn Độ kéo mặt bằng giá lên vì rủi ro mưa ít
Động lực đầu tiên khiến giá gạo xuất khẩu toàn khu vực tăng chính là Ấn Độ. Lượng mưa gió mùa thấp hơn bình thường khiến lo ngại về năng suất và sản lượng gia tăng rõ rệt. Khi một thương nhân tại Mumbai nói triển vọng mùa vụ đang xấu đi, đó không chỉ là tâm lý bi quan mà là tín hiệu thị trường cho thấy rủi ro nguồn cung. Cơ quan Khí tượng Ấn Độ dự báo lượng mưa trong tháng 9 có khả năng thấp hơn trung bình, trong khi tháng 8 đã giảm 16% so với mức thông thường. Những con số này đủ để các nhà nhập khẩu phải mua phòng ngừa, hạn chế phụ thuộc vào nguồn gạo Ấn Độ. Nỗi lo mất mùa không chỉ đẩy giá lên cao mà còn làm các nước khác thận trọng, bởi bất kỳ cú sốc nguồn cung nào từ một nhà xuất khẩu lớn đều có thể khiến cuộc cạnh tranh gạo khu vực thêm căng thẳng.
Gạo Thái Lan: Giá cao, chi phí cao và nước lại thiếu
Trong cạnh tranh gạo khu vực, gạo Thái Lan đang hưởng lợi rõ rệt về giá, nhưng lợi thế này không sạch sẽ. Trên thị trường nông sản, gạo trắng 5% tấm của Thái Lan được các đơn vị định giá ở mức cao, song chính nguồn nước khan hiếm và thu hoạch trong mùa mưa đã làm chi phí sản xuất tăng lên. Ông Wanniwat Kitireanglarp, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà xuất khẩu Gạo Thái Lan, thừa nhận nguồn nước đang khan hiếm hơn so với năm ngoái và nhu cầu của Iraq có dấu hiệu sụt giảm do thay đổi tuyến thương mại chứ không phải sức mua thực sự yếu đi. Cùng lúc, doanh nghiệp phải đối mặt với tỷ lệ thu hồi gạo nguyên hạt giảm, khiến chi phí xay xát cao hơn. Các đơn hàng giao nhanh và hoạt động mua bù thiếu giúp giá duy trì ở vùng cao, nhưng cũng tạo áp lực về tiến độ và rủi ro nếu nhu cầu xuất khẩu bất ngờ chững lại.
Việt Nam: Giá nhích lên nhưng đơn hàng chưa bùng nổ
Việt Nam đang ở vị thế trung gian trong cuộc đua giá gạo xuất khẩu: giá tăng nhưng thị trường chưa thật sôi động. Gạo tấm 5% được chào bán với mức nhích nhẹ so với tuần trước, phản ánh xu hướng giá đi lên nhưng không tạo ra làn sóng mua mạnh. Một thương nhân cho biết thị trường vẫn khá trầm lắng, dù Philippines – khách hàng lớn của Việt Nam – có xu hướng tăng nhập khẩu trong những tháng còn lại do lo ngại El Niño. Điều này cho thấy Việt Nam chưa chuyển được lo ngại nguồn cung thành hợp đồng cụ thể. Trong bối cảnh cạnh tranh gạo khu vực gay gắt, các nhà xuất khẩu Việt Nam vừa phải giữ ổn định nguồn cung vừa thận trọng với rủi ro thời tiết. Giá cao chỉ là một phần, câu hỏi thực sự là liệu Việt Nam có đủ năng lực và tầm nhìn để chốt được các đơn hàng dài hạn thay vì chạy theo nhu cầu giao hàng ngắn hạn như Thái Lan.
Người tiêu dùng chịu thiệt, thị trường nông sản thêm bất ổn
Điều đáng lo nhất trong câu chuyện giá gạo xuất khẩu tăng là tác động đến người dân ở các nước nhập khẩu. Tại Bangladesh, giá gạo vẫn neo ở mức cao dù nguồn cung trong nước dồi dào; nhập khẩu tăng gần đây chỉ đủ kéo giá bán buôn giảm nhẹ, không thay đổi nhiều giá bán lẻ. Nói cách khác, người tiêu dùng Bangladesh tiếp tục phải trả mức giá cao cho lương thực, trong khi thị trường xuất khẩu khu vực bị chi phối bởi thời tiết và triển vọng nguồn cung. Bức tranh này không tách rời khỏi toàn bộ thị trường nông sản: đậu tương, ngô, cà phê cũng biến động mạnh theo thời tiết và dòng thương mại quốc tế. Khi xuất khẩu cà phê Việt Nam tăng hơn 13% so với cùng kỳ, nông dân có thể hưởng lợi nhưng người dùng cuối lại đối mặt giá thức uống cao hơn. Kết luận rõ ràng là: giá nông sản cao đang chuyển phần lớn rủi ro và chi phí sang phía người tiêu dùng, trong khi các nước xuất khẩu vẫn loay hoay với bài toán bền vững và an ninh lương thực.
