Giá gạo xuất khẩu phục hồi: tín hiệu đủ mạnh hay chỉ thoáng qua?
Giá gạo xuất khẩu phục hồi là hiện tượng mặt bằng giá gạo trên thị trường thế giới và trong các hợp đồng xuất khẩu tăng lên sau giai đoạn giảm hoặc đi ngang, phản ánh sự thay đổi về cung - cầu, điều kiện thời tiết và chiến lược mua vào của các thị trường nhập khẩu lớn, qua đó tạo ra cơ hội cải thiện doanh thu và giá trị xuất khẩu cho các nước sản xuất như Việt Nam. Thị trường gạo thế giới được ghi nhận đang tiếp tục biến động, khiến xuất khẩu gạo Việt Nam trong 8 tháng đầu năm giảm so với cùng kỳ, nhưng sự hồi phục của giá lại mở ra một câu chuyện khác: cơ hội bù đắp phần suy giảm bằng giá trị thay vì chỉ trông vào sản lượng. Vấn đề là đà hồi phục này có đủ rộng và đủ dài để trở thành bàn đạp cho cú tăng tốc trong những tháng cuối năm, hay chỉ là nhịp hắt hơi của một thị trường nông sản đầy rủi ro?
Giá gạo thế giới đảo chiều: cung yếu, thời tiết xấu và cuộc chơi mới
Ở bình diện khu vực, gạo châu Á đang bước vào giai đoạn giá bị đẩy lên bởi nguồn cung yếu và các hạn chế kỹ thuật trong khâu sản xuất. Một đơn vị đánh giá thị trường đã ghi nhận gạo trắng 5% tấm của Thái Lan tăng giá so với tuần trước đó, mức giá này cao nhất trong khoảng hai tháng gần đây, cho thấy nguồn nước khan hiếm, mùa mưa gây khó cho xay xát và nhu cầu giao hàng ngắn hạn đang siết chặt thị trường. Khi hiệu suất xay xát giảm, tỷ lệ thu hồi gạo nguyên hạt thấp đi, toàn bộ chuỗi cung ứng gạo chịu áp lực chi phí cao hơn, đẩy giá bán lên. Đây không chỉ là câu chuyện nội bộ của Thái Lan hay gạo 5% tấm Thái Lan, mà là tín hiệu về mặt bằng giá gạo thế giới đang dịch chuyển theo hướng có lợi cho các nhà xuất khẩu có nguồn cung ổn định như Việt Nam.
Đà phục hồi của xuất khẩu gạo Việt Nam: điểm mạnh nằm ở chất lượng
Ở trong nước, thị trường lúa gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long đang phát đi những tín hiệu trái chiều: giá bán lẻ các loại gạo khá ổn định, trong khi giá thu mua gạo nguyên liệu tiếp tục giảm nhờ nguồn cung lúa hàng hóa dồi dào từ vụ Hè Thu. Ngược lại, trên thị trường xuất khẩu, tháng 7 ghi nhận bước ngoặt khi giá gạo xuất khẩu bình quân lần đầu trong năm tăng so với cùng kỳ, thể hiện mặt bằng giá đang chuyển biến thuận lợi hơn. Điều đáng nói: gạo trắng 5% tấm của Việt Nam vẫn chịu sức ép cạnh tranh giá từ các nguồn cung quốc tế, khi gạo cùng chủng loại của Ấn Độ rẻ hơn, nhưng lợi thế xuất khẩu của Việt Nam không nằm ở phân khúc phổ thông mà ở gạo thơm, gạo chất lượng cao, vốn chiếm tới khoảng 75% cơ cấu xuất khẩu những năm gần đây. Nói thẳng, nếu Việt Nam cố bám vào cuộc chiến giá ở phân khúc phổ thông, chúng ta sẽ tự đánh mất ưu thế thực sự của mình.
Cung - cầu toàn cầu đổi chiều: cơ hội nhưng cũng là phép thử bản lĩnh
Bối cảnh cung - cầu toàn cầu đang cho Việt Nam một cửa sổ cơ hội hiếm có. Cân đối gạo thế giới trong niên vụ 2026-2027 được nhận định có thể chuyển sang trạng thái thâm hụt, trong khi thương mại gạo vẫn duy trì ở mức cao. Nhu cầu nhập khẩu từ Philippines dự kiến đạt khoảng 5,6 triệu tấn, gắn với xu hướng tăng dự trữ, Trung Quốc gia tăng nhập khẩu gạo tấm làm nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, còn châu Phi đối mặt thiếu hụt lớn, trong đó Nigeria dự kiến thiếu khoảng 3,5 triệu tấn, Kenya miễn thuế nhập khẩu gạo trắng theo hạn ngạch đến hết tháng 11. Nếu nhu cầu từ châu Phi tiếp tục cải thiện trong khi một số nước sản xuất bị thời tiết bào mòn sản lượng, mặt bằng giá gạo thế giới rất có thể sẽ tiếp tục được nâng lên. Nhưng đây cũng là phép thử: Việt Nam có dám kiên định đi theo con đường gạo chất lượng cao, giảm phụ thuộc vào phân khúc giá rẻ đầy biến động?
Tăng tốc cuối năm: chiến lược nào để không bị cuốn vào vòng xoáy giá?
Dư địa tăng giá lớn nhất hiện nằm ở phân khúc gạo chất lượng cao, gạo phát thải thấp, có chứng nhận, vốn đang được một số thị trường như Nhật Bản, EU, Australia chấp nhận ở mức giá rất cao. Đây là hướng đi giúp xuất khẩu gạo Việt Nam thoát khỏi cái bẫy cạnh tranh đơn thuần bằng giá ở phân khúc phổ thông. Cùng lúc, thị trường nông sản toàn cầu cho thấy không chỉ gạo, mà cả đậu tương, ngô, cà phê đều đang chịu tác động mạnh từ thời tiết, địa chính trị và động thái mua vào của các nền kinh tế lớn. Một ví dụ điển hình là việc các nhà xuất khẩu đậu tương Mỹ bán thêm hàng trăm nghìn tấn cho Trung Quốc trong niên vụ 2026-2027, góp phần kéo giá lên sau nhiều tuần. Trong bức tranh đó, khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động theo dõi sát cung - cầu, chính sách nhập khẩu và thời tiết của các nước sản xuất lớn không còn là lời nhắc chung chung mà là điều kiện sống còn. Kết luận rõ ràng: nếu biết tận dụng đà tăng giá bằng chiến lược chất lượng và điều tiết sản xuất thông minh, xuất khẩu gạo Việt Nam hoàn toàn có thể vượt qua khó khăn cuối năm, biến biến động thành lợi thế.
