Từ số hóa quy trình đến vận hành thông minh AI: bước ngoặt không thể trì hoãn
Chuyển đổi số ngành tài chính là quá trình chuyển từ việc đưa quy trình, dịch vụ và hồ sơ lên môi trường số sang giai đoạn mới, trong đó dữ liệu tài chính được quản trị như một nguồn lực cốt lõi, được kết nối và chia sẻ thống nhất, còn vận hành thông minh AI trở thành cách thức nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và phục vụ người dân. Giai đoạn 2026-2030 được chính các nhà quản lý tài chính xác định là bước chuyển từ xây dựng nền tảng số sang quản trị dựa trên dữ liệu và vận hành thông minh bằng AI. Nói thẳng, giai đoạn "làm dịch vụ công trực tuyến cho đủ" đã qua; nếu chỉ dừng ở số hóa quy trình mà không biến dữ liệu thành năng lực quyết định, ngành tài chính sẽ tự bỏ lỡ cơ hội cải thiện quản trị tài chính công và niềm tin xã hội.
Những thành tựu số hóa và giới hạn buộc phải vượt qua
Nhìn lại giai đoạn 2020-2025, không thể phủ nhận ngành tài chính đã đi được một quãng đường dài: các hệ thống ngân sách, thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, bảo hiểm xã hội, tài sản công… được duy trì, nâng cấp và từng bước liên thông, dữ liệu số ngày càng được dùng trong quản lý, giám sát và điều hành. Đối với người dân và doanh nghiệp, gần 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện đã được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Đây là một câu chuyện thành công, nhưng không trọn vẹn. Mức độ chuyển đổi số giữa các lĩnh vực vẫn chưa đồng đều, dữ liệu còn phân mảnh, chia sẻ và tái sử dụng chưa đồng bộ, ứng dụng AI mới ở bước khởi đầu và nhân lực chuyên sâu vẫn là thách thức. Nói cách khác, nền móng số đã xây xong, nhưng ngôi nhà vận hành thông minh AI còn đang dang dở.
Quản trị dữ liệu tài chính: từ kho lưu trữ sang nguồn lực chiến lược
Điểm khác biệt của giai đoạn 2026-2030 nằm ở tư duy: dữ liệu không còn là phụ trợ cho hệ thống CNTT, mà được đối xử như tài sản chiến lược của tài chính công. Chiến lược đến năm 2030 đặt mục tiêu xây dựng ngành tài chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả và có khả năng thích ứng cao, dựa trên nền tảng công nghệ số và dữ liệu số, đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính công và sự phát triển của kinh tế số, xã hội số. 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành phải được tạo lập, cập nhật, kết nối và chia sẻ, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, đồng thời tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính. Chiến lược dữ liệu nội ngành được thiết kế với ba cột mốc 2026, 2028 và 2030, chuyển hóa các yêu cầu quốc gia thành nguyên tắc quản trị dữ liệu tài chính cụ thể. Nếu các đơn vị không coi dữ liệu là nguồn lực, toàn bộ chuyển đổi số ngành tài chính sẽ bị treo trên những kho dữ liệu rời rạc.
Tài chính công và AI: xây năng lực dự báo thay vì chạy theo sự vụ
Dữ liệu chỉ phát huy giá trị khi đi cùng trí tuệ nhân tạo. Các nhà hoạch định chính sách đã nói rõ: dữ liệu và AI mở ra phương thức quản trị mới cho tài chính công, giúp nâng cao chất lượng ra quyết định, quản lý rủi ro và tối ưu thủ tục hành chính. Ở cấp quốc gia, chiến lược AI đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ hồ sơ thủ tục hành chính phải được xử lý bằng AI và 10% quyết định chỉ đạo, điều hành của cơ quan nhà nước được hỗ trợ bởi dữ liệu và AI. Với thuế, ngành đã tích lũy hơn 30 tỷ hóa đơn điện tử, mỗi ngày tiếp nhận dữ liệu của hơn 50 triệu hóa đơn; nếu không dùng AI để phân tích, đây sẽ chỉ là "núi" dữ liệu vô cảm. Hướng chia sẻ dữ liệu với ngân hàng nhằm quản lý theo dòng tiền và từng bước phân tích, dự báo dòng tiền AI phục vụ quản lý thuế cho thấy tham vọng chuyển từ xử lý sự vụ sang quản trị chủ động.
Bốn cuộc chuyển đổi lớn: thước đo thật của vận hành thông minh AI
Một hệ sinh thái vận hành thông minh AI trong ngành tài chính không tự nhiên xuất hiện; nó đòi hỏi những cuộc chuyển đổi sâu rộng. Đại diện cơ quan phụ trách công nghệ thông tin đã nêu bốn chuyển đổi then chốt: từ số hóa đơn thuần sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ ứng dụng AI đơn lẻ sang xây dựng năng lực AI toàn diện; từ hệ thống riêng lẻ, khép kín sang hệ sinh thái kết nối, liên thông đồng bộ; và từ tư duy “an toàn đi sau” sang nguyên tắc “an toàn ngay từ thiết kế”. Đồng thời, ngành phải lấy dữ liệu làm nguồn lực cốt lõi, kết nối và chia sẻ làm phương thức vận hành, AI và công nghệ số làm công cụ đắc lực, còn hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp là thước đo thành công. Nếu tới năm 2030, việc dự báo dòng tiền AI, giám sát rủi ro theo thời gian thực, kiểm toán dữ liệu định kỳ và phục vụ người dân qua danh tính số chưa trở thành hoạt động thường ngày, thì khẩu hiệu "vận hành thông minh AI" sẽ chỉ là lời hứa.
