Dạy thêm học thêm Thanh Hóa: Từ “nhu cầu thật” chứ không phải cuộc đua lợi nhuận
Dạy thêm học thêm Thanh Hóa là toàn bộ các hoạt động bổ trợ kiến thức chương trình giáo dục phổ thông, được tổ chức trong hoặc ngoài nhà trường, có hoặc không thu tiền, và nay được siết quản lý để bảo đảm xuất phát từ nhu cầu tự nguyện, chính đáng của học sinh chứ không bị chi phối bởi mục tiêu trục lợi hay ép buộc. Ngày 27/9, Sở GD&ĐT Thanh Hóa ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện quy định dạy thêm, học thêm gửi tới UBND xã, phường, các cơ sở giáo dục trực thuộc và các cơ sở dạy thêm trên địa bàn tỉnh. Cốt lõi của quy định dạy thêm mới là một thông điệp khá rõ: học thêm là quyền lựa chọn, không phải nghĩa vụ; và nhà trường, giáo viên không được phép biến nó thành công cụ gây áp lực học tập hay tạo thêm nguồn thu bất minh.
Văn bản nhấn mạnh mọi hoạt động học thêm phải dựa trên nhu cầu, sự tự nguyện của học sinh, có sự đồng ý của cha mẹ; mọi hình thức ép buộc đều bị nghiêm cấm. Đây là bước “phanh gấp” cần thiết sau nhiều năm dạy thêm trở thành một thị trường xô bồ, nơi phụ huynh đôi khi trả tiền để mua cảm giác yên tâm hơn là chất lượng thực. Thông điệp chính sách lần này mang tính định hướng: đưa dạy thêm trở về đúng nghĩa là hoạt động hỗ trợ học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi và ôn thi, không phải một “ca học bắt buộc thứ hai” song song với chính khóa.
Đối tượng, sĩ số, thời lượng: Siết lại quản lý lớp dạy thêm trong trường
Điểm thay đổi quan trọng của quy định dạy thêm mới là xác định rất rõ “ai được học thêm, học thêm bao lâu và trong điều kiện nào”. Với bậc tiểu học, Sở GD&ĐT không cho phép tổ chức dạy thêm, trừ các hoạt động bồi dưỡng nghệ thuật, thể dục thể thao và rèn luyện kỹ năng sống. Điều này đánh thẳng vào tâm lý cho con tiểu học học thêm văn, toán từ sớm, vốn gây mệt mỏi cho cả gia đình. Trong nhà trường, dạy thêm không được thu tiền và chỉ áp dụng cho ba nhóm: học sinh có kết quả môn học cuối kỳ liền kề ở mức chưa đạt; học sinh được lựa chọn bồi dưỡng học sinh giỏi; và học sinh lớp cuối cấp tự nguyện đăng ký ôn thi tuyển sinh, ôn thi tốt nghiệp theo kế hoạch của nhà trường.
Ở góc độ quản lý lớp dạy thêm, Thanh Hóa quy định mỗi lớp không quá 45 học sinh, xếp theo từng môn và khối, không bố trí giờ dạy thêm xen kẽ thời khóa biểu chính khóa, không dạy trước chương trình. Mỗi môn chỉ được dạy thêm tối đa 2 tiết/tuần; nếu muốn vượt phải được Giám đốc Sở GD&ĐT chấp thuận trước khi thực hiện. Đây là “nút chặn kỹ thuật” quan trọng để tránh biến dạy thêm trong trường thành một hệ thống lớp học song song hoặc guồng học căng kéo dài cả ngày. Quan điểm đáng ủng hộ là dùng giới hạn về sĩ số và thời lượng để buộc nhà trường lựa chọn đúng đối tượng, đúng mục tiêu hỗ trợ, thay vì mở tràn lan.
Cấm giáo viên dạy chéo môn cho học sinh mình phụ trách: Rào chắn xung đột lợi ích
Một điểm gây chú ý trong bức tranh dạy thêm học thêm Thanh Hóa là sự đồng bộ với quy định cấp Bộ về giáo viên dạy chéo môn. Tình huống điển hình: giáo viên được phân công dạy chính khóa môn Tin học nhưng có bằng cấp đủ để dạy Toán; họ có được mở lớp dạy thêm Toán ngoài nhà trường, thu tiền với chính học sinh mình đang dạy môn Tin không? Bộ GD&ĐT đã trả lời rõ: không. Việc xác định đối tượng học sinh ở đây dựa vào việc giáo viên có được nhà trường phân công giảng dạy theo kế hoạch giáo dục hay không, chứ không căn cứ vào môn dạy ở trường hay môn mở lớp dạy thêm. Nói thẳng, giáo viên không được tổ chức dạy thêm có thu tiền cho chính những học sinh mình đang phụ trách, dù là dạy thêm đúng môn hay dạy chéo môn.
Quy định này đánh vào gốc rễ một xung đột lợi ích nhạy cảm: nếu giáo viên vừa chấm điểm chính khóa, vừa thu tiền dạy thêm của cùng nhóm học sinh, rất khó bảo đảm sự công bằng. Nó cũng chặn lại tâm lý “muốn con được thầy cô quan tâm thì phải học thêm” vốn ám ảnh nhiều phụ huynh. Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 19/2026/TT-BGDĐT tiếp tục định hướng quản lý dạy thêm, học thêm theo hướng ngăn chặn ép buộc, trục lợi và phân định rõ với các hoạt động giáo dục tăng cường, bổ trợ. Về phía Thanh Hóa, giáo viên trường công lập còn bị cấm tham gia quản lý, điều hành cơ sở dạy thêm ngoài nhà trường, giúp giảm nguy cơ “vừa đá bóng vừa thổi còi” trong thị trường dạy thêm.
Dạy thêm ngoài nhà trường: Minh bạch để không biến thành “vùng xám”
Phần nhạy cảm nhất của dạy thêm học thêm Thanh Hóa nằm ở các lớp thu tiền ngoài nhà trường. Sở không cấm nhưng siết chặt bằng yêu cầu minh bạch và trách nhiệm giải trình. Tổ chức, cá nhân muốn mở lớp phải đăng ký kinh doanh, công khai môn học, thời lượng, địa điểm, thời khóa biểu, danh sách người dạy, học sinh và mức thu. Giáo viên tham gia dạy thêm ngoài nhà trường phải báo cáo với Hiệu trưởng trước khi bắt đầu, nêu rõ môn, thời gian, hình thức, địa điểm và mối quan hệ với chủ thể đứng tên đăng ký kinh doanh; khi có thay đổi phải cập nhật lại thông tin. Đây không chỉ là thủ tục hành chính; nó buộc giáo viên và cơ sở dạy thêm “lộ diện”, giảm khả năng tổ chức lớp chui hoặc mượn danh trường học để câu học sinh.
Sở GD&ĐT yêu cầu người đứng đầu các cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm quản lý hoạt động dạy thêm, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh việc dạy thêm, học thêm trá hình hoặc biến tướng để né quy định. Đồng thời, trong Thông báo số 5415/TB-SGDĐT, Sở công bố số điện thoại 081.369.5858 để tiếp nhận phản ánh về thu chi không đúng và dạy thêm trái quy định tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn. “Mỗi lớp dạy thêm trong trường không được vượt quá 45 học sinh và mỗi môn không quá 2 tiết/tuần” là những con số cụ thể cho thấy cơ quan quản lý đã chuyển từ lời kêu gọi chung chung sang quy tắc có thể kiểm tra, đo đếm. Nếu đường dây phản ánh hoạt động hiệu quả, phụ huynh và giáo viên sẽ có thêm kênh để bảo vệ quyền lợi chính đáng.
Phụ huynh, giáo viên, học sinh cần làm gì để thích nghi?
Với bộ khung quy định dạy thêm mới, câu hỏi quan trọng không phải là “siết có quá không” mà là “mỗi bên sẽ điều chỉnh ra sao”. Với phụ huynh, đã đến lúc xem lại quan niệm equate học thêm với học tốt. Khi dạy thêm trong trường chỉ dành cho học sinh chưa đạt, học sinh giỏi và lớp cuối cấp, phụ huynh cần đối thoại với con và giáo viên để xác định nhu cầu thật, thay vì đăng ký học thêm vì sợ “thiệt thòi”. Với giáo viên, việc báo cáo đầy đủ khi tham gia dạy thêm ngoài nhà trường và tuân thủ cấm dạy thêm cho học sinh mình phụ trách không chỉ là tránh vi phạm mà còn là cách bảo vệ uy tín nghề nghiệp.
Về phía nhà trường và Sở, thách thức lớn nhất là thực thi. Số điện thoại tiếp nhận phản ánh sẽ vô nghĩa nếu thái độ xử lý thiếu quyết liệt. Ngược lại, nếu các vụ việc bị phát hiện và chấn chỉnh kịp thời, quy định sẽ tạo ra mặt bằng công bằng hơn giữa học sinh học thêm và không học thêm. Về dài hạn, siết quản lý lớp dạy thêm phải đi kèm nâng chất dạy học chính khóa; nếu giờ học trên lớp không đủ hiệu quả, nhu cầu học thêm sẽ luôn tìm cách “lách”. Kết luận công bằng là: chính sách mới của Thanh Hóa tạo cơ hội chỉnh lại “cuộc chơi” dạy thêm, nhưng thành công hay không phụ thuộc rất lớn vào lựa chọn của từng phụ huynh, từng giáo viên và cách thực thi của từng nhà trường.
