Tự thiết kế chip để bảo vệ dữ liệu từ phần cứng
Chip bảo mật VGC là dòng vi mạch do Việt Nam thiết kế nhằm xử lý mật mã ngay trong phần cứng, tạo lớp bảo vệ dữ liệu độc lập hơn với các giải pháp chỉ dựa vào phần mềm. VGC v1.0, sản phẩm đầu tiên của nền tảng bán dẫn bảo mật do Ban Cơ yếu Chính phủ và Viettel cùng phát triển, được ra mắt ngày 3/11. Đây là kết quả của 24 tháng nghiên cứu với hơn 40 kỹ sư, chuyên gia từ hai đơn vị. Bối cảnh khiến hướng đi này trở nên cấp thiết: thiết bị dùng chip nhập khẩu có thể đối mặt nguy cơ bị can thiệp kỹ thuật hoặc cài mã độc từ xa. Đưa thuật toán mật mã quốc gia vào cấu trúc chip vì vậy không chỉ là lựa chọn kỹ thuật; đó là cách giảm phụ thuộc ở lớp bảo vệ cốt lõi. Giá trị của chip bảo mật Việt Nam sẽ được chứng minh qua độ an toàn và độ tin cậy khi vận hành, chứ không chỉ qua việc thiết kế thành công.
Năng lực tự thiết kế được thể hiện ra sao?
VGC v1.0 có kích thước đóng gói 10 × 10 mm, tích hợp 300 triệu bóng bán dẫn trên tiến trình CMOS 28 nm. Theo kết quả đo kiểm, chip mã hóa và giải mã nhanh khoảng 15 lần so với xử lý thuần phần mềm trong cùng tác vụ. Những con số này cho thấy nhóm phát triển đã hiện thực hóa thiết kế thành phần cứng có thể đo kiểm, thay vì dừng ở thuật toán hay bản vẽ. Vai trò được phân chia rõ: Ban Cơ yếu Chính phủ xác định yêu cầu bảo mật, xây dựng thuật toán và tiêu chí đánh giá; Trung tâm Bán dẫn Viettel đảm nhiệm thiết kế vi mạch và chuyển bản thiết kế thành chip. Đội ngũ cũng áp dụng biện pháp bảo vệ bản thiết kế trước khi gửi chế tạo nhằm hạn chế lộ lọt hoặc dịch ngược. Dù vậy, hiệu năng không tự động đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối: sản phẩm vẫn cần được kiểm thử và đánh giá theo từng môi trường sử dụng.
USB an toàn là phép thử thực tế đầu tiên
Ứng dụng ban đầu của VGC v1.0 là USB lưu trữ an toàn phục vụ các cơ quan Đảng, Nhà nước và Quốc phòng. Đây là lựa chọn có trọng tâm: dữ liệu nhạy cảm cần được bảo vệ ngay trên thiết bị lưu trữ, nơi có thể phát sinh rủi ro khi sao chép, mang theo hoặc kết nối với hệ thống khác. Lô chip đầu tiên đã vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật và được cấp chứng nhận trong quý I/2026, với phạm vi sử dụng trong kinh tế – xã hội. Nhưng một chứng nhận và kết quả đo kiểm ban đầu chưa thay thế được thử nghiệm lâu dài trong vận hành thực tế. Bởi vậy, USB là bước mở đầu hợp lý, đồng thời là phép thử quan trọng về độ tin cậy, khả năng triển khai và quy trình bảo vệ dữ liệu. Nếu đáp ứng được những yêu cầu ấy, chip bảo mật VGC mới có cơ sở để mở rộng sang các hệ thống quan trọng hơn.
Chủ quyền số cần được kiểm chứng bằng ứng dụng
Giá trị chiến lược của VGC v1.0 nằm ở nỗ lực làm chủ cả thuật toán lẫn phần cứng. Lõi mật mã gồm thuật toán mã khối quốc gia MKV, được nêu là tiêu chuẩn TCVN 14263:2024 và hỗ trợ kích cỡ khối 128-bit cùng 256-bit. Trong lộ trình tiếp theo, chip được dự kiến đưa vào hệ thống chứng thực chữ ký số quốc gia, nơi có hơn 2 triệu chứng thư số đang lưu hành. Thỏa thuận hợp tác giữa Ban Cơ yếu Chính phủ và Viettel cũng hướng tới sản xuất loạt chip cho thiết bị cơ yếu, nghiên cứu vi mạch bảo mật đa lõi, đào tạo nhân lực chuyên sâu và kiểm thử trước khi khai thác rộng. Xa hơn, công nghệ có tiềm năng bảo vệ dữ liệu khách hàng trong ngân hàng, mạng lưới camera và các hệ thống điện, nước, dầu khí, viễn thông. Đây là triển vọng đáng kể, nhưng không nên nhầm tiềm năng với kết quả đã đạt được: chủ quyền số chỉ có ý nghĩa khi sản phẩm vận hành an toàn, ổn định và được kiểm chứng.
