Lừa đảo AI không nhắm vào tài khoản, mà nhắm vào sự tỉnh táo
Lừa đảo AI trong tài chính số là hình thức lừa đảo trực tuyến sử dụng deepfake, giả giọng nói, nội dung sinh bởi AI và kịch bản thao túng tâm lý để khiến nạn nhân tự nguyện chuyển tiền, không cần chiếm đoạt mật khẩu hay truy cập trái phép vào tài khoản, làm suy yếu khả năng phán đoán của người dùng ở mọi điểm chạm giao dịch. Những ngày gần đây, các câu chuyện mất tiền vì cuộc gọi giả công an, người thân, hay tin nhắn kêu gọi hỗ trợ người bệnh đang tràn ngập mạng xã hội, đánh vào nhóm người cao tuổi, khó khăn hoặc đang mang trọng bệnh. Điều gây phẫn nộ không chỉ là số tiền bị mất, mà là việc kẻ xấu nhắm vào “khoản tiền sinh mệnh” của các gia đình. Trong thời đại AI, mục tiêu của kẻ lừa đảo không còn là tài khoản, mà là đánh gục sự tỉnh táo của nạn nhân để họ tự bấm nút chuyển tiền.
AI của MoMo: chặn gian lận ngay trước nút bấm chuyển tiền
Điểm đáng chú ý trong chiến lược phòng chống lừa đảo AI của MoMo là đưa công nghệ vào từng điểm chạm giao dịch, tạo ra những “điểm dừng” bắt buộc trước khi tiền rời tài khoản. Theo chia sẻ của lãnh đạo MoMo, các giải pháp AI trên nền tảng đang hỗ trợ phát hiện gần 29.000 giao dịch bất thường mỗi ngày, góp phần bảo vệ khoảng 15.000 tỉ đồng khỏi nguy cơ lừa đảo trong năm 2025. Công nghệ chống gian lận được xây dựng như một trợ lý âm thầm: AI theo dõi hành vi, so sánh với thói quen giao dịch, phát hiện điểm lạ chỉ trong chưa đến nửa giây và đưa ra cảnh báo nhưng không ép người dùng dừng lại. Hơn 10.000 lượt cảnh báo được hệ thống phát đi mỗi ngày, hoạt động 24/7; đáng chú ý, 99,5% người dùng sau khi nhận cảnh báo đã chủ động dừng lại kiểm tra trước khi tiếp tục hoặc hủy giao dịch. Đây là con số cho thấy khi công nghệ được đặt đúng chỗ, người dùng sẵn sàng thay đổi phản xạ.
Các lớp bảo vệ: từ nhãn cảnh báo đến quản lý liên kết
Khác với nhiều ứng dụng chỉ khóa ở lớp mật khẩu, MoMo chọn bảo vệ tài khoản MoMo bằng nhiều lớp công nghệ chống gian lận gắn chặt với hành vi thực tế của người dùng. Khi chuyển tiền cho người lạ, đặc biệt trong mua bán online hay đặt cọc qua mạng xã hội, nếu tài khoản đích có dấu hiệu bất thường, nhãn cảnh báo người nhận (Receiver Label) sẽ tự động hiện lên để nhắc người dùng kiểm tra lại. Hệ thống AI cũng đánh giá các tín hiệu hành vi trước giao dịch; khi phát hiện dấu hiệu rủi ro lừa đảo, ứng dụng xuất cảnh báo và tạo khoảng tạm dừng, giúp người dùng thoát khỏi trạng thái vội vã. Song song, chỉ cần thấy dấu hiệu bất thường từ một cuộc gọi hay tin nhắn lạ, người dùng có thể chủ động báo cáo và tra cứu lừa đảo ngay trên MoMo, kể cả khi vụ việc không diễn ra trên ứng dụng. Tính năng Quản lý liên kết giao dịch cho phép kiểm tra và ngắt kết nối dịch vụ không còn dùng, hạn chế giao dịch phát sinh ngoài ý muốn. Đây là cách tiếp cận coi người dùng là “đồng đội” trong cuộc chiến bảo vệ tài khoản MoMo.
Tấn công vào tâm lý: vì sao công nghệ không đủ nếu người dùng thiếu cảnh giác
Phần nguy hiểm nhất của lừa đảo trực tuyến hiện nay không nằm ở công nghệ deepfake, mà ở kịch bản tâm lý được thiết kế để hạ thấp khả năng phán đoán của nạn nhân. Kẻ lừa đảo không nhất thiết dùng công nghệ quá tinh vi, mà khai thác cảm xúc bằng đe dọa, gây áp lực, khiến người bị hại hoảng loạn và tự nguyện chuyển tiền. AI tạo sinh làm cho tin nhắn, trang mạng xã hội, cuộc gọi video giống thật đến mức khó phân biệt; ngày càng ít lỗi chính tả, ít dấu hiệu “giả” để người dùng bám vào. Theo Bộ Công an, riêng năm 2025, người Việt đã mất hơn 8.000 tỉ đồng vì lừa đảo trực tuyến, con số phản ánh niềm tin đang bị tấn công rộng khắp. Trong bối cảnh đó, chính MoMo cũng thừa nhận: công nghệ là cần thiết, nhưng không thể thay thế sự cảnh giác của mỗi người. Nếu công nghệ là dây an toàn thì thói quen kiểm chứng là cú phanh đúng lúc; thiếu một trong hai, rủi ro sẽ tìm đến rất nhanh.
MoMo chủ động giáo dục người dùng: từ chiến dịch “TinAI?” đến phản xạ kiểm chứng
Điều khiến MoMo khác nhiều nền tảng tài chính số là họ không chỉ nói về công nghệ, mà đặt nặng vai trò giáo dục người dùng trong phòng chống lừa đảo AI. Tại tọa đàm thuộc Chiến dịch "TinAI?" do Liên minh Niềm Tin Số phát động, dưới sự bảo trợ của cơ quan an ninh mạng và các đơn vị liên quan, chuyên gia MoMo nhấn mạnh mục tiêu của AI không phải thay người dùng quyết định, mà giúp họ có thêm thông tin và thời gian để ra quyết định an toàn hơn. Cùng thông điệp "Kiểm trước, tin sau", MoMo triển khai nhiều lớp bảo vệ ngay trên ứng dụng, đồng thời chủ động chia sẻ kiến thức phòng chống lừa đảo, cập nhật thông tin bảo mật qua các kênh truyền thông chính thức để người dùng tự trang bị kỹ năng bảo vệ tài khoản MoMo. MoMo còn xây dựng Trung tâm trợ giúp, chuyên trang An Toàn – Bảo Mật và tham gia Chiến dịch TinAI để phổ biến kịch bản lừa đảo mới, rèn phản xạ “Kiểm trước tin sau” thành thói quen xã hội. Đây là cách tiếp cận chủ động, thừa nhận rào cản lớn nhất hiện nay không phải thiếu công nghệ, mà là yếu tố tâm lý và thói quen kiểm chứng của mỗi người.
