Khi AI trở thành “vũ khí” của kẻ lừa đảo
Công nghệ AI chủ động phòng chống lừa đảo là tập hợp các công cụ và quy trình dùng trí tuệ nhân tạo để nhận diện hành vi bất thường, cảnh báo rủi ro trong thời gian thực và tạo ra các “điểm dừng” bắt buộc, giúp người dùng có thêm thông tin, thời gian suy nghĩ trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp dữ liệu nhạy cảm, từ đó giữ an toàn thanh toán trực tuyến trong bối cảnh thủ đoạn gian lận ngày càng tinh vi. Tội phạm mạng đang ngày càng tận dụng trí tuệ nhân tạo để thực hiện các hành vi lừa đảo với quy mô và mức độ tinh vi hơn. Theo Chris Whyte, AI càng dễ tiếp cận, chi phí thấp và hiệu quả hơn trong hỗ trợ tấn công mạng. Chỉ trong tuần trước, các tác nhân AI đã được thử nghiệm với khả năng truy cập Internet và xâm nhập hệ thống doanh nghiệp khác, dù chưa gây rò rỉ dữ liệu khách hàng. Điều đó cho thấy, nếu người dùng tiếp tục dựa vào “cảm giác” để đánh giá rủi ro, họ sẽ nhanh chóng bị bỏ lại phía sau.
Deepfake, giả giọng và những chiêu đánh gục sự tỉnh táo
Ai còn tin rằng mình “nhìn là biết giả” trước video, cuộc gọi hay giọng nói lạ thì đang quá chủ quan. Deepfake là công nghệ có thể sao chép khuôn mặt, giọng nói, tạo ra video hoặc hình ảnh mô tả những sự việc chưa từng xảy ra. Khoảng 12% nạn nhân lừa đảo tại Mỹ trong năm qua cho biết họ đã mắc bẫy các chiêu trò có sử dụng AI hoặc deepfake. Với vài giây ghi âm, AI có thể tạo bản sao giọng nói tương đồng tới khoảng 85% và con người chỉ phân biệt đúng khoảng 60% lần. Trong thực tế Việt Nam, các câu chuyện lừa đảo qua mạng nhắm vào người cao tuổi, người bệnh, gia đình khó khăn đang gây phẫn nộ, bởi chúng đánh vào đúng “khoản tiền sinh mệnh” của nạn nhân. Mục tiêu của kẻ gian không còn là hack tài khoản, mà là đánh gục sự tỉnh táo, khiến nạn nhân tự nguyện chuyển tiền.
MoMo xây lớp khiên AI: không thay người dùng, mà ép họ dừng lại để nghĩ
Trong cuộc chơi mới, ví điện tử không thể đứng ngoài, bởi nếu người dùng sập bẫy, niềm tin vào cả hệ sinh thái thanh toán số sẽ lung lay. Tại một tọa đàm thuộc chiến dịch “Tin AI?”, chuyên gia bảo mật của MoMo nhấn mạnh: “Mục tiêu không phải để AI thay người dùng đưa ra quyết định, mà giúp họ có thêm thông tin và thời gian để đưa ra quyết định an toàn hơn”. Đây là sự khác biệt quan trọng: MoMo dùng công nghệ nhận diện gian lận như lớp phòng chống lừa đảo AI chủ động, chứ không biến AI thành “ông chủ” tài khoản. Các giải pháp AI tại MoMo đang hỗ trợ phát hiện gần 29.000 giao dịch bất thường mỗi ngày, góp phần bảo vệ khoảng 15.000 tỉ đồng khỏi nguy cơ lừa đảo trong năm 2025. Song song, hệ thống phát đi hơn 10.000 lượt cảnh báo mỗi ngày, hoạt động 24/7, với 99,5% người dùng sau khi nhận cảnh báo đã chủ động dừng lại kiểm tra trước khi tiếp tục hoặc hủy giao dịch. Khi công cụ gặp thói quen kiểm chứng, “tấm khiên” bảo vệ ví điện tử mới thực sự có sức.
Các lớp bảo vệ ví điện tử và vai trò chủ động của người dùng
Điểm đáng nói trong cách MoMo bảo vệ ví điện tử là họ không chỉ khóa chặt hệ thống, mà còn đưa “nút chặn” vào đúng các điểm người dùng dễ sơ hở nhất. Chuyển tiền cho người lạ khi mua hàng online, đặt cọc dịch vụ hay giao dịch qua mạng xã hội luôn tiềm ẩn rủi ro khó lường. Nếu tài khoản đích có dấu hiệu bất thường, tính năng Cảnh báo tài khoản nhận (Receiver Label) tự động hiển thị; đồng thời hệ thống cũng cảnh báo nếu phát hiện giao dịch khả nghi, buộc người dùng phải đọc, cân nhắc trước khi xác nhận. Người dùng thấy cuộc gọi hay tin nhắn lạ có thể báo cáo và tra cứu lừa đảo ngay trên ứng dụng, kể cả khi vụ việc không xảy ra trên đó. Bên cạnh các lớp công nghệ nhận diện gian lận, MoMo còn cho phép quản lý liên kết giao dịch để kiểm tra, ngắt kết nối dịch vụ không còn dùng, giảm nguy cơ phát sinh giao dịch ngoài ý muốn.
Từ hiểu chiêu trò đến tự xây “phản xạ an toàn số”
Dù hệ thống có mạnh đến đâu, người dùng vẫn là mắt xích yếu nhất nếu không hiểu mình đang đối mặt với loại rủi ro gì. Deepfake gương mặt trong cuộc gọi video, giọng nói bị sao chép, tin nhắn giả danh cơ quan nhà nước hay ngân hàng đều là những kịch bản cần được nhận diện sớm. Các chuyên gia khuyến nghị phải nâng cao cảnh giác và áp dụng biện pháp bảo mật phù hợp để giảm nguy cơ trở thành nạn nhân của lừa đảo AI, từ việc bật xác thực đa yếu tố, dùng mật khẩu dài, đến thỏa thuận “mật khẩu bí mật” trong gia đình để xác minh danh tính. Trong trường hợp video hoặc ghi âm yêu cầu chuyển tiền hay cấp quyền truy cập tài khoản, người dùng nên xác minh lại qua kênh chính thức trước khi hành động. MoMo đồng hành bằng Trung tâm trợ giúp, chuyên trang an toàn – bảo mật và chiến dịch TinAI giúp người dùng cập nhật kịch bản lừa đảo mới, rèn phản xạ “Kiểm trước tin sau” trước mỗi quyết định. Khi cả hệ thống và người dùng cùng chủ động, an toàn thanh toán trực tuyến không còn là kỳ vọng xa vời, mà là thói quen có thể rèn mỗi ngày.
