Quy hoạch 447 ha mở đầu cuộc tái thiết
Tái thiết Vĩnh Hưng là quá trình cải tạo, chỉnh trang và tổ chức lại không gian đô thị trên quy mô lớn, nhằm khắc phục hạ tầng yếu kém, nâng chất lượng sống và tạo động lực phát triển mới cho khu vực. Dự thảo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đang được UBND phường Vĩnh Hưng lấy ý kiến cộng đồng đến 17 giờ ngày 1/11; đây không nên chỉ là thủ tục trước khi xây dựng, mà là cơ hội để cư dân chỉ ra những vấn đề mà bản vẽ chưa thể hiện. Phạm vi nghiên cứu khoảng 447 ha, chia thành 206,1 ha tái thiết với xây dựng mới, tổ chức lại không gian và 240,9 ha chỉnh trang trên nền đô thị hiện hữu. Cách chia này cho thấy quy hoạch Vĩnh Hưng không đơn thuần mở rộng xây dựng: phần lớn diện tích phải được cải thiện trong khi cộng đồng vẫn đang sống tại đó. Vì vậy, chất lượng quy hoạch cần được đo bằng khả năng biến đổi khu vực mà không đẩy người dân ra ngoài lợi ích của cuộc chuyển đổi.
Cực phát triển phía Đông phải tạo giá trị thực
Hà Nội đang chuyển sang cấu trúc đa cực, đa trung tâm với 9 cực phát triển; Vĩnh Hưng được đặt trong cực phía Đông, hướng tới vai trò trung tâm thương mại và dịch vụ hiện đại, góp phần giảm áp lực cho nội đô. Vị trí giữa Vành đai 2 và Vành đai 3, tiếp giáp trục Vành đai 2,5 và có tiềm năng kết nối hành lang cảnh quan sông Hồng, tạo cơ sở cho tham vọng ấy. Nhưng vị trí thuận lợi không tự biến thành cực tăng trưởng Hà Nội. Vĩnh Hưng hiện đối mặt với đường sá chật hẹp, ngập úng, ô nhiễm và nguy cơ mất an toàn phòng cháy chữa cháy kéo dài. Nếu quy hoạch chỉ tạo thêm công trình thương mại mà không giải quyết điểm nghẽn giao thông, môi trường và kết nối vùng, danh xưng trung tâm mới sẽ vượt xa trải nghiệm hằng ngày của cư dân.
Định hướng đô thị 15 phút và phát triển gắn với giao thông công cộng có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa tầm nhìn và đời sống. Theo phương án được giới thiệu, người dân cần có thể đi bộ tới công viên, trường học, cơ sở y tế và điểm mua sắm trong khoảng 15 phút; quy hoạch cũng tính đến kết nối các tuyến đường sắt đô thị số 4, 8, 10 và 15. Đây là tiêu chuẩn đáng theo đuổi, nhưng chỉ có ý nghĩa khi dịch vụ thiết yếu phân bố hợp lý, giao thông công cộng khả thi và không gian công cộng được bảo đảm trong quá trình triển khai.
Sinh kế cư dân là thước đo của phát triển
Quy hoạch có thể cải thiện đường sá và cảnh quan, nhưng không thể gọi là thành công nếu người dân mất chỗ ở, việc làm hoặc mạng lưới sinh hoạt quen thuộc mà không có phương án thay thế phù hợp. Khoảng 7.250 hộ, tương đương gần 20.000 người, thuộc diện ảnh hưởng dự kiến được tái định cư tại chỗ trên quỹ đất khoảng 14,39 ha dành cho tái định cư và nhà ở xã hội. Các chuyên gia đề xuất ưu tiên tái định cư tại chỗ và đa dạng loại hình nhà ở để đáp ứng nhu cầu của từng nhóm dân cư. Đây phải là cam kết được làm rõ bằng tiêu chí, tiến độ và cơ chế đối thoại cụ thể, chứ không chỉ là lời hứa chung.
Phương án dự kiến tăng quỹ đất hạ tầng xã hội lên khoảng 83,68 ha, gấp 3,5 lần; diện tích công viên, cây xanh, mặt nước và thể thao lên 42,5 ha, gấp khoảng 22 lần. Những con số này cho thấy cơ hội nâng tiện ích, song sinh kế còn phụ thuộc vào việc người dân có tiếp cận được nhà ở phù hợp, dịch vụ và cơ hội kinh tế sau chuyển đổi hay không. Nếu thiếu cơ chế bảo vệ nhóm dễ tổn thương và hỗ trợ ổn định cuộc sống, lợi ích đô thị mới có thể phân bổ không đều. Phát triển đô thị vì thế phải đặt chất lượng sống của cư dân ngang hàng với mục tiêu xây dựng.
Nguồn lực quyết định quy hoạch có thành hiện thực
Với tổng mức đầu tư dự kiến gần 186.000 tỷ đồng và tiến độ dự kiến từ quý III/2026 đến quý IV/2030, dự án đặt ra một bài toán triển khai lớn. Việc Hà Nội dự kiến chọn Sun Group làm nhà đầu tư chiến lược cho thấy quy hoạch không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước, vốn còn phải ưu tiên các dự án giao thông kết nối liên vùng. Tuy nhiên, huy động được vốn mới là điều kiện cần: dự án còn cần cơ chế thực thi minh bạch, phân kỳ hợp lý và trách nhiệm rõ ràng với cộng đồng bị ảnh hưởng. Một quy hoạch dài hạn sẽ khó đứng vững nếu nguồn lực không đi cùng khả năng giám sát và bảo đảm quyền lợi cư dân.
Người dân được mời góp ý trước khi phương án hoàn thiện, còn tiến độ dự kiến kéo dài đến cuối năm 2030. Tầm vóc 447 ha khiến tái thiết Vĩnh Hưng có thể trở thành kinh nghiệm cho những khu vực đô thị khác, nhưng chỉ khi quá trình này chứng minh được rằng hạ tầng mới, dịch vụ tốt hơn và sinh kế ổn định có thể cùng tồn tại. Kết luận cần rõ ràng: Vĩnh Hưng có cơ hội trở thành cực tăng trưởng phía Đông, song thành công không nằm ở quy mô bản vẽ hay mức đầu tư. Thước đo cuối cùng là cư dân có được sống tốt hơn trong chính khu đô thị đang đổi thay hay không.
