Khoảng trống pháp lý đang cho phép spa thành “phòng mổ chui”
Khoảng trống pháp lý thẩm mỹ là tình trạng hệ thống luật hiện hành chưa quy định rõ ràng, đầy đủ về điều kiện kinh doanh, cấp phép, đào tạo và giám sát đối với các dịch vụ làm đẹp xâm lấn như tiêm filler, botox, căng chỉ, hút mỡ, nâng mũi tại spa, dẫn đến việc nhiều cơ sở chỉ đăng ký chăm sóc thông thường nhưng vẫn thực hiện thủ thuật có nguy cơ y khoa cao mà cơ quan chức năng khó kiểm soát hiệu quả.
Chiều 3/8, tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV Luật Đầu tư về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, các đại biểu Quốc hội đã nêu thẳng bất cập trong quản lý hoạt động chăm sóc sắc đẹp. Vấn đề không chỉ là cải thiện môi trường đầu tư, mà là bảo vệ tính mạng người dân trước làn sóng spa tiêm filler không phép, căng chỉ PDO spa không giấy phép, hút mỡ spa trái phép đang nở rộ ngay trong khu dân cư.
Nhiều cơ sở spa hiện chỉ đăng ký dịch vụ không xâm lấn như massage, gội đầu nhưng lại âm thầm cung cấp các gói làm đẹp xâm lấn – từ tiêm chất làm đầy, botox, căng chỉ đến phẫu thuật nâng mũi, tạo hình, hút mỡ. Khi pháp luật còn mờ, khách hàng bị biến thành “chuột bạch” mà chính họ không ý thức hết rủi ro.
Spa làm đẹp xâm lấn nhưng không phải… cơ sở y tế: vì sao nguy hiểm?
Điểm nghịch lý nằm ở chỗ: theo quy định khám bệnh, chữa bệnh, các kỹ thuật tiêm botox, filler chỉ được thực hiện tại bệnh viện, phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ hoặc cơ sở y tế có phạm vi chuyên môn được phê duyệt. Thế nhưng cơ sở spa không làm dịch vụ xâm lấn lại không phải xin giấy phép hoạt động của Sở Y tế như phòng khám thẩm mỹ. Khoảng cách giữa hai nhóm quy định này bị các spa lợi dụng triệt để.
Do chăm sóc sắc đẹp chưa thuộc diện kinh doanh có điều kiện, người hành nghề tại spa chỉ cần học chứng chỉ ngắn hạn là có thể bước vào lĩnh vực liên quan trực tiếp đến mạch máu, dây thần kinh, thuốc gây tê. Hoạt động thanh tra, kiểm tra lại chưa theo kịp, khiến ranh giới giữa dịch vụ xâm lấn và không xâm lấn bị xóa nhòa, tạo nên khoảng trống pháp luật thẩm mỹ cực kỳ nguy hiểm.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung cho biết nhiều spa đang tiêm chất làm đầy, tiêm botox, căng chỉ, dùng kim và thiết bị phát sóng, thậm chí nâng mũi, hút mỡ cho khách hàng – những kỹ thuật lẽ ra chỉ được phép ở cơ sở y tế được cấp phép. Khi spa tiêm filler không phép hoạt động như vậy, mọi tai biến xảy ra sẽ đẩy khách hàng vào tình thế bị động, khó đòi trách nhiệm đến cùng.
Hệ quả nhãn tiền: từ sốc thuốc gây tê đến nhiễm trùng, đe dọa tính mạng
Khoảng trống pháp lý không chỉ là chuyện thủ tục mà đã trở thành vấn đề an toàn sức khỏe cộng đồng. Khi các thủ thuật xâm lấn được thực hiện trong phòng nhỏ, thiếu trang thiết bị hồi sức, không tuân thủ vô khuẩn, xác suất xảy ra tai biến là rất cao. Các đại biểu cho biết đã ghi nhận nhiều sự cố do sử dụng thuốc gây tê dẫn đến sốc hoặc nhiễm trùng vì quy trình không bảo đảm vệ sinh.
Những tai biến này không chỉ để lại sẹo xấu hay biến dạng khuôn mặt, mà còn có thể đe dọa trực tiếp tính mạng người dùng dịch vụ. Khi spa quảng cáo căng chỉ PDO spa không giấy phép, hút mỡ spa trái phép với giá “mềm” hơn bệnh viện, nhiều người trẻ, cả phụ nữ trung niên, dễ bị thuyết phục mà quên rằng sự khác biệt lớn nhất không phải là giá, mà là mức độ an toàn và trách nhiệm pháp lý.
Đáng lo hơn, khi các dịch vụ làm đẹp xâm lấn chưa bị buộc vào khuôn khổ kinh doanh có điều kiện làm đẹp, cơ quan chức năng thiếu cơ sở pháp lý để kiểm tra, xử lý triệt để, còn người hành nghề không bắt buộc phải được đào tạo bài bản. Nói cách khác, pháp luật đang chậm hơn thị trường, và người dân phải trả giá cho sự chậm trễ đó.
Đưa dịch vụ làm đẹp xâm lấn vào diện kinh doanh có điều kiện: bước chặn cửa rủi ro
Trong bối cảnh Quốc hội đang thảo luận về việc cắt giảm, điều chỉnh danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, các đại biểu đã nhấn mạnh cần nhìn nhận dịch vụ thẩm mỹ xâm lấn như một loại hình kinh doanh có điều kiện làm đẹp, chứ không phải dịch vụ spa thuần túy. Theo bà Nguyễn Thị Thu Dung, các kỹ thuật tiêm filler, botox, căng chỉ da mặt, dùng sóng RF, HIFU đều thuộc nhóm này và phải được quản lý tương tự kỹ thuật y tế.
Đại biểu đề nghị Bộ Y tế và Chính phủ nghiên cứu cơ chế, khung pháp lý riêng cho chăm sóc sắc đẹp, đặc biệt là hoạt động thẩm mỹ xâm lấn, để đưa các dịch vụ này vào khuôn khổ quản lý phù hợp và tăng cường giám sát. Một khi đã được xếp vào danh mục kinh doanh có điều kiện, cơ sở muốn tiêm filler, căng chỉ, hút mỡ buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn về nhân lực, cơ sở vật chất, quy trình vô khuẩn, cấp cứu… thay vì chỉ cần tấm chứng chỉ ngắn hạn như hiện nay.
Quan điểm cắt giảm điều kiện kinh doanh để cải thiện môi trường đầu tư là cần thiết, nhưng không thể đánh đồng lĩnh vực làm đẹp xâm lấn với các ngành ít rủi ro hơn. Với những dịch vụ có tác động trực tiếp đến cơ thể, điều kiện kinh doanh không phải là rào cản, mà là hàng rào bảo vệ tính mạng người dân.
Đóng khoảng trống pháp lý thẩm mỹ: trách nhiệm không chỉ của Nhà nước
Việc hoàn thiện luật để siết quản lý spa tiêm filler không phép, căng chỉ PDO spa không giấy phép và hút mỡ spa trái phép là bước đi bắt buộc nếu muốn chấm dứt tình trạng “phòng mổ chui” đội lốt spa thư giãn. Tuy nhiên, pháp luật dù chặt chẽ đến đâu vẫn cần sự tỉnh táo của người tiêu dùng và trách nhiệm của người hành nghề.
Người dân cần thay đổi cách nhìn: làm đẹp xâm lấn không phải dịch vụ nhẹ nhàng như gội đầu hay massage. Việc tự đặt mình lên bàn mổ tại các cơ sở không có giấy phép y tế là đánh cược sức khỏe với may rủi. Về phía cơ quan quản lý, nếu không sớm đóng lại khoảng trống pháp lý thẩm mỹ bằng hệ thống điều kiện kinh doanh rõ ràng, mọi chiến dịch kiểm tra, xử phạt chỉ là chữa cháy, không thể ngăn chặn từ gốc.
Khi luật đã phân định rành mạch giữa spa chăm sóc thông thường và cơ sở y tế được phép làm thủ thuật xâm lấn, khi kinh doanh có điều kiện làm đẹp được ghi nhận đúng vị trí trong Luật Đầu tư, thị trường mới có cơ hội phát triển lành mạnh. Làm đẹp không nên là con đường ngắn nhất dẫn đến bệnh viện – và pháp luật phải là tấm lá chắn đầu tiên bảo vệ điều đó.
