Thi lớp 10 hai môn là gì và vì sao thay đổi lúc này?
Thi lớp 10 hai môn là phương án tuyển sinh lớp 10 mới, trong đó kỳ thi vào trường THPT không chuyên chỉ còn môn Toán và Ngữ văn, đi kèm quyền chủ động lớn hơn cho các địa phương trong việc lựa chọn hình thức tuyển sinh, thay đổi cách học sinh chuyển tiếp từ THCS lên THPT trên phạm vi toàn hệ thống phổ thông. Theo dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, Bộ GDĐT đề xuất ba phương thức tuyển sinh vào lớp 10: xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai. Tức là, kỳ thi toán ngữ văn không còn là con đường duy nhất, mà chỉ là một trong các công cụ lọc tuyển. Bộ GDĐT khẳng định quy định mới được xây dựng sau khi rà soát quy định hiện hành, đồng thời tính đến các chủ trương đổi mới quản trị giáo dục, chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính.
Cấu trúc kỳ thi toán ngữ văn và điểm mới quan trọng
Điểm mấu chốt của tuyển sinh lớp 10 mới là nếu địa phương chọn thi tuyển, kỳ thi vào trường THPT không chuyên chỉ gồm Toán và Ngữ văn, thay vì ba môn như trước. Thí sinh làm bài Ngữ văn trong 120 phút, còn Toán là 90 hoặc 120 phút tùy quyết định của địa phương. Nội dung đề thi vẫn nằm trong chương trình THCS, nhưng việc thu hẹp xuống hai môn sẽ kéo trọng tâm ôn tập về đúng trục Toán – Văn vốn luôn chiếm thời lượng lớn trong nhà trường. Với lớp chuyên, thí sinh phải thi thêm môn chuyên, nghĩa là áp lực thi cử ở phân khúc này hầu như không giảm. Nói cách khác, cải cách lần này không triệt tiêu tính cạnh tranh của kỳ thi, mà tái cấu trúc lại cuộc chơi quanh hai môn trụ cột.
Phương án tuyển sinh địa phương: Tự chủ nhưng không dễ
Một thay đổi quan trọng khác là quyền quyết định phương án tuyển sinh địa phương được đẩy mạnh. Dự thảo quy định việc tiếp nhận học sinh vào lớp 10 được thực hiện theo một trong ba phương thức: xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai. Sở GDĐT, căn cứ vào quy mô học sinh, nhu cầu học tập, khả năng tiếp nhận, mạng lưới trường lớp và điều kiện thực tế, tự quyết phương thức tuyển sinh. Tuy nhiên, việc tổ chức thi tuyển (hoặc thi kết hợp xét tuyển) chỉ được phép khi số thí sinh đăng ký vượt quá khả năng tiếp nhận và sau khi đã áp dụng các phương án điều phối, phân bổ nhưng vẫn không đủ chỗ học. Thiết kế này buộc các địa phương phải tính toán kỹ bài toán phân luồng, thay vì mặc định dùng kỳ thi căng thẳng cho mọi đối tượng.
Áp lực thi có giảm hay chỉ chuyển hướng sang Toán, Văn?
Không ít phụ huynh kỳ vọng bớt một môn thi sẽ giúp con giảm tải ôn tập, có thêm thời gian củng cố kiến thức và nghỉ ngơi nếu dự thảo được thông qua. Một số phụ huynh chia sẻ có thể cắt bớt lịch học thêm ngoại ngữ để tập trung cho hai môn chính, đồng thời tiết kiệm chi phí học thêm. Nhưng kỳ thi lớp 10 vốn có tính cạnh tranh cao, nên giảm môn thi không đồng nghĩa giảm áp lực. Như nhiều chuyên gia cảnh báo, áp lực nằm ở tỷ lệ chọi, không nằm ở con số 2 hay 3 môn; nhu cầu học thêm nhiều khả năng không giảm mà chuyển dịch mạnh sang Toán và Ngữ văn. Tâm lý “thi gì học nấy” khiến hai môn này có nguy cơ trở thành “siêu môn”, kéo theo sự sao nhãng với các môn khác, đặc biệt là Tiếng Anh khi không còn là môn thi bắt buộc ở nhiều nơi.
Từ dự thảo đến thực tế: Cần gì để cải cách không chệch hướng?
Hiện Bộ GDĐT đang lấy ý kiến các sở và cơ sở giáo dục có trường THPT về dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, với hạn chót gửi góp ý là trước ngày 30/9. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật kỳ thi toán ngữ văn, mà là bước điều chỉnh cách hệ thống phổ thông “đón” học sinh sau THCS. Nếu các địa phương coi thi lớp 10 hai môn là cơ hội để đa dạng hóa phương án tuyển sinh địa phương, mở rộng xét tuyển, kết hợp đánh giá năng lực và tăng phân luồng sau THCS, cải cách sẽ đỡ bị lệ thuộc vào một kỳ thi duy nhất. Ngược lại, nếu mọi nguồn lực lại dồn hết cho Toán – Văn, bỏ quên các năng lực khác, thì đổi mới tuyển sinh lớp 10 mới có nguy cơ chỉ là cuộc đổi tên, chứ chưa phải đổi chất.
