Sản phẩm giả mạo sức khỏe là gì và vì sao nguy hiểm hơn bạn nghĩ?
Sản phẩm giả mạo sức khỏe là những loại thuốc, thực phẩm chức năng hoặc thực phẩm hỗ trợ điều trị được làm nhái hoặc sản xuất từ nguyên liệu không rõ nguồn gốc, bị gắn tem, nhãn mác giả để đánh lừa người tiêu dùng rằng đó là hàng chính hãng, an toàn và có tác dụng điều trị hay phòng bệnh, trong khi thành phần thực tế có thể chỉ là bột rẻ tiền, hóa chất hoặc thậm chí chứa chất độc hại. Vấn đề không chỉ là bị lừa tiền, mà là việc dùng thuốc giả nguy hiểm khiến người bệnh mất cơ hội điều trị đúng, kéo dài bệnh, gây biến chứng và thậm chí đe dọa tính mạng. Khi niềm tin dành cho “thần dược” được xây dựng từ lời truyền miệng, Facebook hay người quen, kẻ làm giả có đủ đất sống và người tiêu dùng trở thành “chuột bạch” bất đắc dĩ.
Vụ An Cung giả mạo bị triệt phá gần đây là minh chứng rõ ràng cho mức độ liều lĩnh của các đường dây sản xuất sản phẩm giả mạo sức khỏe. Theo cơ quan chức năng, nhóm đối tượng đã mua viên hoàn và nguyên liệu trôi nổi, không rõ nguồn gốc cùng vỏ hộp, tem, nhãn từ Trung Quốc, sau đó đóng gói, dán tem nhãn, giới thiệu sản phẩm có nguồn gốc Hàn Quốc hoặc Trung Quốc để đưa ra thị trường. Thành phần viên hoàn chủ yếu chỉ gồm bột mì, hóa chất, chất tạo màu và một số nguyên liệu khác. Nói cách khác, người bệnh đã chi tiền cho “bột mì pha màu” nhưng nghĩ rằng mình đang mua một loại thuốc quý hỗ trợ phòng đột quỵ. Đây là cái giá của niềm tin đặt nhầm chỗ.
An Cung giả mạo: Từ “thần dược” truyền miệng đến chuỗi cung ứng bị xáo trộn
Câu chuyện của anh Nguyễn Văn Hướng – người liên tục mua An Cung Ngưu Hoàng Hoàn cho bố mẹ mắc tiểu đường, cao huyết áp với niềm tin phòng đột quỵ – phản ánh tâm lý rất phổ biến: con cháu xa nhà, sợ cha mẹ “có chuyện”, nên mua sẵn thuốc như một dạng “bảo hiểm tinh thần”. Điều đáng nói là anh hầu như không kiểm tra nguồn gốc, số lô hay chỉ định sử dụng; mọi thông tin chủ yếu đến từ người quen và những câu chuyện truyền miệng về “thần dược” sau tai biến. Khi vụ An Cung giả bị phanh phui, nỗi hoang mang của anh cũng là nỗi hoang mang của rất nhiều gia đình: những hộp đã mua là thật hay giả, bên trong là thuốc hay bột rẻ tiền?
Theo Công an tỉnh Thanh Hóa, lực lượng chức năng đã thu giữ khoảng 10.000 hộp An Cung các loại, khoảng 300kg viên hoàn chưa thành phẩm – tương đương hơn một triệu viên – cùng hàng nghìn vỏ hộp và hơn 20.000 tem, nhãn mác. Việc sản xuất An Cung giả được thực hiện ở quy mô lớn, nhắm đúng nhóm khách hàng chủ yếu là người cao tuổi, người có bệnh lý tim mạch, huyết áp – những người luôn trong tâm trạng lo sợ biến chứng và dễ tin vào sản phẩm được quảng cáo là “phòng đột quỵ”. Sau khi vụ việc bị công bố, nhiều nhà thuốc ở Quảng Trị, Nghệ An, Hà Tĩnh đồng loạt báo hết An Cung Ngưu Hoàng Hoàn hoặc tạm dừng bán. Sự xáo trộn nguồn cung này cho thấy một hậu quả khác: thuốc thật bị ảnh hưởng, thị trường rơi vào trạng thái nghi ngờ và hỗn loạn.
Thuốc giả nguy hiểm thế nào: Không chỉ vô hại mà có thể giết người chậm rãi
Nhiều người nghĩ thuốc giả chỉ đơn giản là “không có tác dụng”, cùng lắm là mất tiền. Thực tế, thuốc giả nguy hiểm ở chỗ nó vừa không điều trị được bệnh, vừa có thể thêm độc tố vào cơ thể. Với vụ An Cung giả mạo, thành phần chủ yếu là bột mì, hóa chất, chất tạo màu và một số nguyên liệu khác. Điều này đồng nghĩa người dùng – vốn đã có nguy cơ đột quỵ, tim mạch – phải uống một hỗn hợp không rõ độc tính, hoàn toàn không được kiểm nghiệm. Đáng lo hơn, nhóm đối tượng làm giả lại nhắm đến người cao tuổi, người có bệnh tim mạch, huyết áp – nhóm vốn dễ tổn thương và thường tìm kiếm sản phẩm để phòng ngừa nguy cơ sức khỏe. Khi đối tượng yếu nhất lại là người bị nhắm tới nhiều nhất, mức độ nghiêm trọng không còn là câu chuyện phát hiện thực phẩm chứa chất độc nữa, mà là một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng.
Một bác sĩ tại Nghệ An cho biết bao bì, tem nhãn của hàng giả được làm giống sản phẩm nhập khẩu đến mức người tiêu dùng khó phân biệt thật – giả bằng mắt thường. Khi uống một sản phẩm không rõ thành phần, người bệnh có nguy cơ gặp các tác dụng phụ khó lường: từ rối loạn tiêu hóa, dị ứng, tổn thương gan – thận, cho tới biến chứng tim mạch ở những người vốn đã có bệnh nền. Các chất cấm thường được trộn trong thực phẩm giảm cân, thực phẩm chức năng “tăng nhanh hiệu quả” cũng có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, ung thư nếu sử dụng kéo dài. Vấn đề cốt lõi là người tiêu dùng chỉ nhìn thấy vỏ hộp đẹp, lời quảng cáo hấp dẫn, mà không thấy những gì thực sự đi vào cơ thể. Khi đó, mỗi viên thuốc giả là một canh bạc với sức khỏe.
Làm sao nhận biết thuốc và thực phẩm chức năng giả trước khi quá muộn?
Trong bối cảnh sản phẩm giả mạo sức khỏe ngày càng tinh vi, chờ đợi “ai đó” kiểm tra giúp là không đủ. Người tiêu dùng cần tự trang bị kỹ năng phát hiện thực phẩm chứa chất độc và thuốc giả ngay từ khâu lựa chọn sản phẩm. Theo khuyến cáo từ bác sĩ, khi rà soát An Cung nói riêng và các sản phẩm tương tự nói chung, không được chỉ tin vào tem, nhãn, hóa đơn hay lời giới thiệu của người bán; cần đồng thời đối chiếu thông tin về nhà cung cấp, số lô, đơn vị nhập khẩu và hồ sơ liên quan. Nói rõ hơn: đừng mua sản phẩm chỉ vì nó “có tem” hay vì người bán đưa ra vài tờ giấy photo khó kiểm chứng. Giấy tờ có thể bị làm giả, nên phải kiểm tra chéo thông tin.
Một số nguyên tắc thực tế để nhận biết và tránh thuốc giả, thực phẩm chức năng giả: - Luôn kiểm tra nhãn: tên sản phẩm, thành phần, hạn dùng, số lô, nhà sản xuất, nhà nhập khẩu; tránh sản phẩm thiếu thông tin hoặc chữ in mờ, sai chính tả. - Kiểm tra nguồn gốc: ưu tiên sản phẩm có thông tin rõ ràng, tra cứu được trên cổng thông tin của cơ quan quản lý hoặc đơn vị nhập khẩu; nghi ngờ những sản phẩm “hàng xách tay”, “hàng ngoại không hóa đơn”. - Cảnh giác với giá cả bất thường: quá rẻ so với mặt bằng chung thường là dấu hiệu đáng ngờ, nhưng giá quá cao cũng không bảo đảm là hàng thật khi mỗi hộp giả có giá thành rất thấp nhưng được bán ra với giá cao nhờ nhiều tầng trung gian. - Không tự dùng sản phẩm theo lời truyền miệng, nhất là cho người cao tuổi, người có bệnh tim mạch, huyết áp.
Bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng: Đừng để “thần dược” thay thế bác sĩ
Một trong những ngộ nhận nguy hiểm nhất là xem An Cung hoặc các loại “thuốc bổ não”, “thuốc phòng đột quỵ” như phương án cấp cứu tại nhà. Giám đốc một bệnh viện tuyến tỉnh khẳng định An Cung Ngưu Hoàng Hoàn không nằm trong phác đồ điều trị đột quỵ nên bác sĩ không chỉ định sử dụng sản phẩm này. Khuyến cáo của Bộ Y tế về xử trí đột quỵ nhấn mạnh: việc ưu tiên là gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế; người dân không được tự ý cho bệnh nhân uống bất cứ thứ gì, kể cả thuốc hay An Cung Ngưu Hoàng Hoàn, vì có thể làm tăng nguy cơ sặc và làm mất cơ hội điều trị đặc hiệu. Nói cách khác, việc cho bệnh nhân đột quỵ uống thuốc “dự phòng” tại nhà là hành động có thể tước đi cơ hội sống của họ.
Bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn là lựa chọn hằng ngày của mỗi người. Khi đứng trước kệ thuốc hoặc quảng cáo một “thần dược” mới, hãy tự hỏi: sản phẩm này có hồ sơ rõ ràng không; bác sĩ điều trị có khuyên dùng không; hiệu quả được chứng minh hay chỉ dựa trên vài lời kể. Hãy ưu tiên thăm khám, điều trị theo phác đồ chuẩn, dùng thuốc theo đơn và tái khám đúng hẹn. Đừng để sản phẩm giả mạo sức khỏe, dù được gắn mác ngoại nhập hay “bí phương gia truyền”, đánh cắp cả tiền bạc lẫn cơ hội sống. Kết luận thẳng thắn là: trong thế giới đầy thuốc giả nguy hiểm, sự tỉnh táo và hoài nghi hợp lý chính là liều “thuốc” quan trọng nhất mà mỗi người cần tự kê cho mình.
