Tháng 8 – mùa lễ hội ẩm thực Hà Nội và những giá trị được đánh thức
Lễ hội ẩm thực Hà Nội tháng 8 là chuỗi hoạt động văn hóa – du lịch kết nối phố cổ Hoàn Kiếm với vùng đất Nam Bộ, nơi ẩm thực truyền thống, bánh dân gian và sản phẩm OCOP cùng xuất hiện trong các không gian mở, giúp người dân và du khách thưởng thức hương vị Rằm Tháng Tám ngay giữa đời sống đô thị. Điểm đáng nói không phải ở số lượng gian hàng hay sự sôi động của hoạt động vui chơi, mà ở cách các sự kiện này đặt món ăn, đồ chơi và sản phẩm thủ công vào trung tâm câu chuyện về bản sắc. Khi cốm, bánh Trung thu, tò he, đèn ông sao được bày giữa phố, chúng không còn là “hàng hóa” đơn thuần mà trở thành kí ức tập thể được kể lại bằng mùi hương, sắc màu và nhịp bước của người xem.
“Rằm rộ phố cổ – Hà Nội trong tôi”: khi phố cổ trở thành sân khấu của ẩm thực và ký ức
Chương trình “Sức sống hàng Việt” số 11 với chủ đề “Rằm rộ phố cổ – Hà Nội trong tôi” diễn ra từ 14–16/8 tại 62 Tràng Tiền, mở cửa tự do từ 9h đến 21h. Đây không chỉ là một lễ hội ẩm thực Hà Nội mà là tuyên ngôn rằng phố cổ vẫn còn sức sống nếu được kết nối với nhu cầu trải nghiệm hiện đại. Không gian giới thiệu, trải nghiệm và mua sắm tập trung những cái tên đã đi vào đời sống Thăng Long: ô mai Hồng Lam, Trà Tây Hồ, bánh Chả Hà Nội, bánh Trung thu và bánh dẻo Phương Soát, bánh nướng nhân cốm Gia Trịnh, chả cốm Tân Việt Hương cùng mâm cỗ truyền thống của Nhà hàng Ánh Tuyết. Việc đưa cà phê trứng hòa tan của Cà phê Giảng vào sự kiện cho thấy tư duy mới: giữ nguyên tinh thần cà phê phố cổ Hà Nội nhưng dịch chuyển sang dạng thức phù hợp với người tiêu dùng hôm nay.
Ấn tượng mạnh nhất lại đến từ những món “không ăn được”: tò he, đèn ông sao, đèn lồng, mặt nạ giấy bồi, đầu lân, trống của các nghệ nhân như Hậu Tò He và Bích Decor. Sự hiện diện đồng thời của bánh Trung thu, cốm, mâm cỗ với đồ chơi thủ công tạo một tiểu vũ trụ Trung thu thu nhỏ giữa phố Tràng Tiền, nơi người lớn nhận ra tuổi thơ mình, còn trẻ nhỏ được chạm vào những giá trị đang dần thiếu vắng trong đô thị hiện đại. Theo đánh giá của chính quyền phường Hoàn Kiếm, mỗi sản phẩm tham gia chương trình không chỉ có giá trị trao đổi mà còn gắn với câu chuyện về nghề, về người làm nghề và đời sống phố cổ. Đó là cách lễ hội ẩm thực chuyển hóa thành không gian đọc lại lịch sử bằng ngôn ngữ rất đời: món ăn, đồ uống và đồ chơi.
Từ phố cổ đến Long Châu: bánh dân gian Nam Bộ bước vào bản đồ ẩm thực Rằm Tháng Tám
Nếu “Rằm rộ phố cổ” là lời khẳng định sức hấp dẫn của ẩm thực truyền thống Hà Nội, thì “Tuần lễ Văn hóa – Du lịch – Bánh dân gian vị ngon Nam Bộ” diễn ra từ 15–23/8 tại quảng trường và trục đường Lê Lai, phường Long Châu, lại mở rộng trục trải nghiệm về phương Nam. Dự kiến 200–250 gian hàng sản phẩm OCOP cùng khu thương mại và khu đặc sản địa phương xuất hiện, biến Lê Lai thành đại lộ của bánh dân gian Nam Bộ, từ những loại bánh gắn với ruộng đồng, sông nước đến món ăn ngày thường lẫn ngày lễ. Việc đặt các gian hàng OCOP cạnh không gian ẩm thực, trình diễn chế biến món ăn, khu chụp hình chủ đề “Long Châu hội tụ và phát triển”, đờn ca tài tử và trò chơi dân gian cho thấy cách địa phương nhìn ẩm thực như “cửa ngõ” để kể câu chuyện phát triển: không chỉ bán món ăn, mà bán cả hình ảnh quê hương Vĩnh Long thân thiện, giàu bản sắc.
Ở góc nhìn rộng hơn, tuần lễ bánh dân gian Nam Bộ đối thoại âm thầm với những món cốm, ô mai, bánh Trung thu ở Tràng Tiền. Cả hai sự kiện cùng đặt trọng tâm vào ẩm thực truyền thống, nhưng mỗi nơi một giọng nói: Hà Nội kể về mùa thu, về cốm và phố cổ; Long Châu nói về nắng gió miệt vườn, về vị ngọt của bánh dân gian và nhịp đờn ca tài tử. Khi người dân, du khách có thể di chuyển, trải nghiệm từ không gian này sang không gian kia, bản đồ lễ hội ẩm thực Hà Nội trong tháng 8 bất ngờ mở rộng ra, không còn bó hẹp trong địa giới. Câu hỏi đặt ra là: chúng ta muốn Rằm Tháng Tám của mình gắn với ký ức nào – tiếng trống lân ở phố cổ hay mùi bánh dân gian trên đường Lê Lai – hay là sự hòa trộn của cả hai?
Sản phẩm OCOP, nền tảng số và cuộc “lội ngược dòng” của ẩm thực truyền thống
Điểm chung đáng kể của hai lễ hội là cách chúng dùng sản phẩm OCOP và nền tảng số để đưa ẩm thực truyền thống trở lại trung tâm thị trường. Tại Long Châu, hàng trăm gian hàng OCOP không chỉ nhằm kích cầu tiêu dùng, phát triển du lịch địa phương mà còn tôn vinh giá trị ẩm thực truyền thống Nam Bộ, quảng bá đặc sản tới du khách trong và ngoài tỉnh nhân dịp Quốc khánh 2/9. Ở phía Bắc, chương trình “Sức sống hàng Việt” thiết kế mô hình đa kênh: không gian mua sắm trực tiếp tại 62 Tràng Tiền kết hợp với livestream, giúp ô mai, cốm, bánh Trung thu, cà phê trứng và cả tò he, đèn ông sao tiếp cận người tiêu dùng trên môi trường số. Một câu nói mang tính định hướng đã được nêu rõ: mục tiêu của chương trình là “tạo thêm một kênh kết nối sản phẩm với người tiêu dùng và thị trường”, thông qua việc kết hợp trải nghiệm trực tiếp và nền tảng số.
Đây là bước đi cần thiết nếu chúng ta không muốn ẩm thực truyền thống chỉ tồn tại như điểm nhấn trong các dịp lễ. Khi sản phẩm gắn với phố cổ Hà Nội – từ ô mai Hồng Lam, Trà Tây Hồ, bánh Chả Hà Nội, mâm cỗ Ánh Tuyết đến đồ chơi thủ công – được đặt lên nền tảng số, chúng rời khỏi không gian địa phương cụ thể để bước vào thị trường rộng hơn. Câu hỏi không còn là “làm sao giữ gìn” mà là “làm sao để người trẻ thấy hấp dẫn”. Livestream, nội dung ngắn trên nền tảng video, các khu chụp hình lưu niệm ở Long Châu hay cách bài trí giàu màu sắc ở Tràng Tiền đều là câu trả lời: hãy để món ăn, bánh dân gian, đồ chơi truyền thống xuất hiện trong đời sống số với sự hiện diện đủ đẹp, đủ thú vị, để người trẻ chủ động tìm đến thay vì chỉ nghe kể lại.
Rằm Tháng Tám giữa phố: kết luận từ hai lễ hội ẩm thực
Nhìn từ hai sự kiện, có thể nói lễ hội ẩm thực Hà Nội trong tháng 8 không còn là những phiên chợ Ngày Rằm rời rạc, mà đang trở thành mạng lưới không gian trải nghiệm xoay quanh Rằm Tháng Tám. Ở Tràng Tiền, hương cốm, vị bánh Trung thu, cà phê trứng và tiếng trống lân hòa cùng màu sắc tò he, đèn ông sao tạo nên một Rằm tháng Tám sinh động giữa phố cổ. Ở Long Châu, bánh dân gian Nam Bộ, trò chơi dân gian, đờn ca tài tử và hình ảnh sản phẩm OCOP vẽ ra bức tranh một vùng đất vừa giữ bản sắc, vừa hướng tới phát triển du lịch.
Quan điểm đáng rút ra là: nếu ẩm thực truyền thống được đặt đúng ngữ cảnh – gắn với câu chuyện, không gian và cách tiếp cận phù hợp – nó có thể trở thành động lực văn hóa lẫn kinh tế. Rằm Tháng Tám không chỉ là đêm phá cỗ mà là cả quá trình chuẩn bị, thưởng thức, hồi tưởng. Những lễ hội ẩm thực này gợi ý một hướng đi: hãy để phố cổ Hà Nội và những địa phương như Long Châu cùng kể câu chuyện về bánh dân gian, đặc sản vùng miền và sản phẩm OCOP, để mỗi mùa trăng tròn, chúng ta có thêm những ký ức mới bên cạnh những kỷ niệm cũ.
