Muốn tư nhân lớn lên, phải nghĩ theo logic hệ sinh thái
Hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân là cấu trúc liên kết trong đó doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI gắn kết bằng chuỗi giá trị, hợp đồng và chia sẻ công nghệ, giúp mỗi mắt xích cùng nâng năng lực cạnh tranh, tạo giá trị gia tăng nội địa cao hơn và giảm phụ thuộc vào gia công lắp ráp đơn thuần. Nếu coi khu vực tư nhân chỉ là những cá thể độc lập tự bươn chải, Việt Nam sẽ khó thoát khỏi vị thế “xưởng gia công giá rẻ”. Quan điểm đang thay đổi: vấn đề không còn là tăng số lượng doanh nghiệp, mà là tổ chức chúng thành hệ sinh thái có khả năng kéo nhau đi sâu vào chuỗi giá trị Việt Nam và toàn cầu. Đây là bước chuyển tư duy mang tính sống còn.
Tài nguyên doanh nghiệp lớn, nhưng liên kết vẫn lỏng
Đông Nam Bộ cho thấy Việt Nam không thiếu tài nguyên doanh nghiệp tư nhân: khu vực này chỉ chiếm khoảng 20% dân số nhưng đóng góp hơn 30% GDP, 36% ngân sách và tập trung khoảng 42% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động của cả nước. Dù vậy, phần lớn vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, yếu ở vốn, công nghệ, quản trị và khả năng kết nối FDI. Ở tầm quốc gia, Thủ tướng Lê Minh Hưng thẳng thắn đánh giá doanh nghiệp nhà nước chưa phát huy vai trò dẫn dắt, tiến độ đầu tư chậm, quan hệ với tư nhân và FDI còn hạn chế. Nói cách khác, chúng ta có nhiều doanh nghiệp nhưng thiếu “keo” liên kết. Các chuỗi giá trị Việt Nam hiện bị chia cắt bởi những ranh giới hành chính, lợi ích cục bộ và tư duy ưu tiên số lượng hơn chất lượng.
Liên kết vùng và chương trình chuỗi giá trị: Doanh nghiệp lớn phải kéo doanh nghiệp nhỏ
Không thể nói phát triển kinh tế tư nhân nếu doanh nghiệp nhỏ mãi đứng ngoài chuỗi cung ứng. TS. Trần Du Lịch đề xuất một Chương trình phát triển chuỗi giá trị Đông Nam Bộ, trước mắt xác định 5–7 chuỗi ưu tiên, lập “bản đồ chuỗi” để rõ doanh nghiệp đầu chuỗi, nhà cung ứng, các công đoạn còn thiếu cùng nhu cầu logistics và nhân lực. Cách tiếp cận này đòi hỏi doanh nghiệp lớn kéo doanh nghiệp nhỏ vào bằng những đơn hàng cụ thể, tiêu chuẩn rõ ràng và cơ chế chia sẻ rủi ro, thay vì các hội thảo kết nối hình thức. Thủ tướng yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty nhà nước mở rộng cơ hội cho tư nhân tham gia dự án và chuỗi cung ứng, đồng thời buộc doanh nghiệp FDI phải đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp Việt đáp ứng tiêu chuẩn mạng lưới sản xuất toàn cầu.
Doanh nhân trẻ và hành động cụ thể thay cho khẩu hiệu
Điểm tích cực là cộng đồng doanh nhân trẻ bắt đầu dịch chuyển từ khẩu hiệu sang hành động. Trước khi tổ chức Đại hội Đại biểu Hội Doanh nhân trẻ TP.HCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2026–2029, 4 phiên đối thoại tại Tây Ninh, An Giang, Cà Mau và Đồng Nai đã ghi nhận 121 ý kiến, kiến nghị và đề xuất của doanh nghiệp; gần 30% trong số này phải chuyển lên cấp cao hơn để xử lý. Theo tham luận của các hội địa phương, “một cuộc gặp chưa phải là kết quả, một biên bản ghi nhớ chưa phải là kết quả” – kết quả phải đo bằng số doanh nghiệp được nâng chuẩn, số nhà cung ứng mới và giá trị hợp đồng thực tế. Tại TP.HCM, sau quá trình hợp nhất tổ chức ở ba địa phương, Hội Doanh nhân trẻ hiện có hơn 2.000 hội viên, kết nối hệ sinh thái hơn 16.000 doanh nhân; Đại hội đã bầu Ban Chấp hành 68 thành viên và ông Phan Tấn Đạt làm Chủ tịch nhiệm kỳ mới.
Muốn đi sâu vào chuỗi giá trị, phải nâng sức doanh nghiệp nội địa
Câu hỏi trung tâm không phải “làm sao tham gia chuỗi giá trị”, mà là “tham gia với vị thế nào”. Theo ý kiến từ giới doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài, việc chỉ dựa vào gia công lắp ráp không còn bền vững trước cạnh tranh công nghệ. Mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp chủ lực lên 45–50% và có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng FDI sẽ vô nghĩa nếu doanh nghiệp nội địa không đủ năng lực đáp ứng yêu cầu về chất lượng, giá thành, tiến độ, trách nhiệm môi trường và quản trị rủi ro. Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí thấp, mà phải nâng năng lực nội sinh, đặc biệt là doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đáp ứng tiêu chuẩn công nghệ và quản trị. Kết luận không thể né tránh: hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân phải được thiết kế để doanh nghiệp lớn kéo doanh nghiệp nhỏ đi lên cùng, nếu không chúng ta sẽ tiếp tục mắc kẹt ở đáy chuỗi giá trị.
