Dòng vốn tăng 293 lần: bước ngoặt trong hợp tác kinh tế ASEAN
Đầu tư Indonesia Việt Nam là sự dịch chuyển khi Indonesia từ chỗ chủ yếu là đối tác thương mại trở thành một nhà đầu tư khu vực có vị thế, với dòng vốn tăng vọt và xu hướng hợp tác sâu hơn trong chuỗi cung ứng, nông sản, công nghệ và công nghiệp chiến lược giữa hai nền kinh tế ASEAN. Theo Cục Đầu tư nước ngoài, vốn đăng ký của nhà đầu tư Indonesia vào Việt Nam đã tăng hơn 293 lần so với cùng kỳ trước, từ khoảng 11,8 triệu USD lên hơn 1,74 tỷ USD, giúp Indonesia nhảy từ vị trí thứ 36 lên thứ 6 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư lớn nhất vào Việt Nam. Sự tăng tốc này mang tính chất định vị: Indonesia không còn là “người ngoài cuộc” trong cuộc cạnh tranh thu hút vốn nội khối ASEAN, mà đang nổi lên như một nhà đầu tư khu vực có chiến lược rõ ràng, ưu tiên thâm nhập nhanh thị trường thông qua mua bán – sáp nhập doanh nghiệp thay vì triển khai ồ ạt các dự án sản xuất mới.
Từ đối tác thương mại đến trục đầu tư mới của ASEAN
Đằng sau dòng vốn tăng vọt là sự chuyển dịch căn bản trong quan hệ kinh tế giữa hai nước: từ mô hình “bán – mua” sang cùng xây dựng chuỗi giá trị. Indonesia đã trở thành một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Việt Nam trong khối ASEAN, với kim ngạch hai chiều tăng từ 9 tỷ USD năm 2019 lên 16,7 tỷ USD năm 2024 – mức cao nhất từ trước đến nay. Hai bên đặt mục tiêu nâng con số này lên 18 tỷ USD vào năm 2028, đồng thời hướng tới cân bằng hơn trong cán cân thương mại song phương. Nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở chỗ thương mại đang dần nhường chỗ cho hợp tác đầu tư và chuỗi cung ứng. Sự dịch chuyển này cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam – Indonesia đang dần chuyển từ mô hình thương mại đơn thuần sang hợp tác sâu hơn về đầu tư, chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường. Trong bối cảnh ASEAN cạnh tranh thu hút vốn ngày càng mạnh, việc Indonesia gia tăng đầu tư vào Việt Nam không chỉ là lựa chọn kinh doanh, mà còn là bước đi chiến lược để chiếm lĩnh thị trường và mở rộng hệ sinh thái khu vực.
Giá trị cộng hưởng: nông sản, tri thức và văn hóa cà phê
Một biểu hiện cụ thể của xu hướng này là cuộc làm việc giữa Tổng Lãnh sự Indonesia và bà Lê Hoàng Diệp Thảo tại trụ sở King Coffee, nơi hai bên bàn sâu về hợp tác trong ngành cà phê. Đây không chỉ là một cuộc gặp xã giao; nó phản ánh nhận thức mới: Việt Nam và Indonesia đều sở hữu nguồn nguyên liệu cà phê phong phú, đa dạng giống, cùng nền văn hóa cà phê đậm bản sắc, và nếu biết kết nối, hai bên có thể tạo ra giá trị cộng hưởng thay vì cạnh tranh đơn thuần. Bà Lê Hoàng Diệp Thảo nhấn mạnh, sự kết hợp giữa nguồn nguyên liệu, tri thức, công nghệ, văn hóa và thị trường của Việt Nam và Indonesia có thể mang lại lợi ích cho doanh nghiệp cũng như cộng đồng cà phê. Trong bức tranh rộng hơn, đây là mô hình hợp tác nông sản mà hai nước có thể nhân rộng sang các mặt hàng khác: cùng tiêu chuẩn hóa chất lượng, chia sẻ kinh nghiệm chế biến, đồng xây dựng thương hiệu khu vực thay vì xuất khẩu thô. Nếu làm được, nông sản sẽ trở thành “bệ phóng mềm” cho hợp tác kinh tế ASEAN, giúp cả hai gia tăng sức nặng trên thị trường toàn cầu.
Công nghệ và công nghiệp chiến lược: nơi vốn Indonesia tìm đến
Dòng vốn Indonesia vào Việt Nam không chỉ nằm ở nông nghiệp mà đã tạo dấu ấn trong bất động sản, công nghiệp, tiêu dùng và dịch vụ số – những lĩnh vực được xem là công nghiệp chiến lược cho tăng trưởng dài hạn. Khu đô thị Nam Thăng Long (Ciputra Hà Nội) là một trong những biểu tượng đầu tiên của vốn Indonesia tại Việt Nam, cho thấy nhà đầu tư khu vực này sẵn sàng tham gia các dự án dài hơi gắn với đô thị hóa và phát triển hạ tầng. Trong nông nghiệp, Japfa Comfeed Vietnam xây dựng chuỗi sản xuất khép kín từ thức ăn chăn nuôi tới chế biến thực phẩm, can dự sâu vào chuỗi giá trị chăn nuôi trong nước. Ở công nghệ và dịch vụ số, Traveloka tiếp cận thị trường Việt Nam qua nền tảng du lịch trực tuyến, trong khi Gojek (trước đây là GoViet) thử nghiệm mô hình gọi xe và giao hàng. Những hiện diện này cho thấy nhà đầu tư Indonesia đang ưu tiên ngành có khả năng mở rộng hệ sinh thái, không chỉ bán sản phẩm mà còn tạo thói quen tiêu dùng và dữ liệu thị trường – một lợi thế lớn trong kỷ nguyên kinh tế số.
Song phương cùng thắng: Việt Nam nên chủ động định hình cuộc chơi
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng không đứng ngoài làn sóng hợp tác. Indonesia đã trở thành một trong những điểm đến đầu tư đáng chú ý, với hơn 100 dự án của Việt Nam hiện diện tại nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á. Hệ sinh thái xe điện của Vingroup (VinFast, GSM, V-Green) cùng các hãng hàng không như Vietnam Airlines, Vietjet Air đang mở rộng kết nối, cho thấy Việt Nam muốn xem Indonesia như mắt xích quan trọng trong chiến lược vươn ra khu vực. Theo Đại sứ Indonesia tại Việt Nam Adam M. Tugio, hai nước cùng chiếm hơn một nửa dân số ASEAN và gần một nửa GDP của khu vực. Nếu không chủ động định hình cuộc chơi, cả hai sẽ bỏ lỡ cơ hội xây dựng trục tăng trưởng nội khối. Việt Nam vì thế cần xem dòng vốn Indonesia không chỉ là nguồn FDI, mà là “đồng kiến trúc sư” cho chuỗi giá trị mới trong nông sản, công nghệ và công nghiệp chiến lược. Khi hai nền kinh tế cùng coi nhau là thị trường và bệ phóng, hợp tác kinh tế ASEAN sẽ bớt phụ thuộc vào các dòng vốn ngoài khu vực, và giá trị gia tăng sẽ được giữ lại nhiều hơn trong tay chính các doanh nghiệp ASEAN.
