Cuộc đua mới: Vì sao Thái Lan và Indonesia đồng loạt tăng tốc?
Làn sóng đầu tư Thái Lan Việt Nam và đầu tư Indonesia Việt Nam là sự dịch chuyển vốn mạnh mẽ của các tập đoàn nước ngoài Việt Nam trong nội khối ASEAN, khi họ coi Việt Nam là thị trường trụ cột để mở rộng chuỗi cung ứng, chiếm lĩnh ngành cốt lõi và tái định hình cạnh tranh đầu tư khu vực. Thái Lan hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong ASEAN, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ hai của Thái Lan trong khối này. Điều đó giải thích vì sao các tập đoàn Thái chọn tăng hiện diện, từ công nghiệp nặng, năng lượng tái tạo tới bán lẻ và nông nghiệp. Ở chiều ngược lại, Indonesia bất ngờ vươn lên nhóm nhà đầu tư lớn, cho thấy cuộc chơi đã vượt ra ngoài khuôn khổ quen thuộc của Hàn Quốc hay Nhật Bản. Câu hỏi không còn là “có đầu tư hay không”, mà là “ai sẽ thống lĩnh và thống lĩnh bằng chiến lược gì”.
Chiến lược Thái Lan: Đánh vào “mạch máu” công nghiệp và tiêu dùng
Điểm dễ thấy nhất trong làn sóng đầu tư Thái Lan Việt Nam là sự lựa chọn các ngành được coi là “mạch máu” của nền kinh tế: công nghiệp nền tảng, chuỗi cung ứng nhựa, bán lẻ, nông nghiệp và năng lượng. Theo Phòng Thương mại và Công nghiệp Thái Lan tại Việt Nam, 6 tập đoàn Thái lớn nhất đang hiện diện là SCG, ThaiBev, Central Group, C.P. Group, Amata Corporation và Super Energy. SCG không chỉ đầu tư tổ hợp hóa dầu Long Sơn mà còn dùng chiến lược mua cổ phần nước ngoài để thâu tóm các doanh nghiệp nhựa, vật liệu xây dựng và bao bì, qua đó khép kín chuỗi giá trị từ thượng nguồn đến hạ nguồn. Central Group lại chọn kênh bán lẻ đại siêu thị GO! và trung tâm thương mại, biến Việt Nam thành thị trường nước ngoài quan trọng nhất chỉ sau Thái Lan. Đây là chiến lược “bám rễ dài hạn”: sở hữu hạ tầng cứng của tiêu dùng và sản xuất, chấp nhận chu kỳ đầu tư dài đổi lấy quyền chi phối thị trường.
Indonesia: Tăng vốn 293 lần nhờ M&A – cuộc tấn công đường tắt
Khác với cách đi “xây nhà từ móng” của Thái Lan, dòng đầu tư Indonesia Việt Nam lại chọn con đường tắt: mua lại doanh nghiệp sẵn có thay vì xây dự án mới. Theo Cục Đầu tư nước ngoài, vốn đăng ký của nhà đầu tư Indonesia vào Việt Nam đã tăng hơn 293 lần, từ khoảng 11,8 triệu lên hơn 1,74 tỷ, giúp nước này nhảy từ vị trí 36 lên vị trí 6 trong danh sách nhà đầu tư lớn nhất. Một câu có thể trích dẫn là: “Điều này cho thấy các doanh nghiệp Indonesia đang lựa chọn cách tiếp cận nhanh hơn để thâm nhập thị trường Việt Nam thông qua việc mua lại hoặc tham gia vào các doanh nghiệp đang hoạt động”. Trong khi đó, vốn cho các dự án mới chỉ ở mức rất nhỏ. Nghĩa là họ ưu tiên mua cổ phần, góp vốn vào doanh nghiệp Việt Nam đã có khách hàng, tài sản và giấy phép, giảm rủi ro thủ tục nhưng tăng tốc độ chiếm chỗ trên thị trường.
Cạnh tranh đầu tư khu vực: Việt Nam là “sân nhà chung” của ASEAN?
Thái Lan và Indonesia không đầu tư trong chân không; họ đang bước vào một cuộc cạnh tranh đầu tư khu vực mới, nơi Việt Nam là “sân nhà chung” cho các tập đoàn nước ngoài Việt Nam. Việc Indonesia gia tăng đầu tư diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn trong ASEAN ngày càng mạnh hơn. Các doanh nghiệp trong khu vực không chỉ tìm kiếm lợi thế chi phí mà còn nhắm tới việc chiếm lĩnh thị trường, xây dựng chuỗi cung ứng và mở rộng hệ sinh thái kinh doanh. Theo Đại sứ Indonesia tại Việt Nam Adam M. Tugio, hai nước cùng chiếm hơn một nửa dân số ASEAN và gần một nửa GDP của khu vực. Điều này khiến Việt Nam trở thành điểm giao thoa: doanh nghiệp Thái cần thị trường 100 triệu dân và vị trí cửa ngõ chuỗi cung ứng, doanh nghiệp Indonesia vừa coi Việt Nam là thị trường, vừa là bàn đạp sang khu vực khác. Kết quả là một cuộc đua song hành nhưng cũng đầy va chạm lợi ích.
Ai sẽ chiếm ưu thế và Việt Nam nên chọn vai trò nào?
Nhìn vào cấu trúc ngành, Thái Lan đang có lợi thế rõ rệt ở những lĩnh vực cần vốn dài hạn và hạ tầng lớn: từ công nghiệp nặng của SCG đến bán lẻ của Central và nông nghiệp – thực phẩm của các tập đoàn như C.P. Group. Indonesia lại nổi bật ở chiến lược M&A nhanh, tập trung vào bất động sản, tiêu dùng và dịch vụ, tận dụng làn sóng mua cổ phần nước ngoài để chen chân vào chuỗi giá trị khi các doanh nghiệp Việt cần thêm vốn hoặc đối tác. Sự dịch chuyển này cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam – Indonesia đang chuyển từ thương mại thuần túy sang hợp tác sâu hơn về đầu tư và chuỗi cung ứng. Câu chuyện quan trọng với Việt Nam không phải chọn Thái hay Indonesia, mà là thiết kế luật chơi: khuyến khích vốn ngoại, nhưng giữ được không gian cho doanh nghiệp nội, ngăn tập trung sở hữu quá mức ở ngành chiến lược, đồng thời tận dụng cạnh tranh giữa các nhà đầu tư ASEAN để nâng chuẩn quản trị, công nghệ và thị trường nội địa.
