Từ thu hút vốn đến tạo chỗ đứng cho doanh nghiệp Việt
Chuỗi cung ứng công nghệ cao là mạng lưới doanh nghiệp và cơ sở sản xuất cùng tạo ra sản phẩm công nghệ, từ nghiên cứu, thiết kế và chế tạo linh kiện đến lắp ráp, kiểm thử và phân phối. Muốn Bắc Ninh trở thành trung tâm của mạng lưới ấy, tỉnh cần giúp doanh nghiệp nội địa nắm được những công đoạn giá trị hơn, thay vì đứng ngoài hoặc chỉ làm gia công.
Chiều 4/11, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức Diễn đàn Công nghiệp Bắc Ninh 2026, bàn cách kiến tạo trung tâm chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu. Thời điểm này có ý nghĩa: doanh nghiệp toàn cầu đang đa dạng hóa địa điểm sản xuất và tìm cách tăng sức chống chịu cho mạng lưới cung ứng. Đây là cơ hội để Bắc Ninh đón thêm dự án, nhưng thu hút nhà máy không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt tự động được tham gia sâu hơn.
Quy mô FDI của tỉnh đã lớn, song mối liên kết với doanh nghiệp trong nước và mức tham gia của họ vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao vẫn chưa tương xứng tiềm năng. Bởi vậy, thước đo tiến bộ không thể chỉ là số dự án mới: phải nhìn vào số nhà cung ứng Việt đạt chuẩn, làm được linh kiện, thiết kế, nghiên cứu và sản xuất cho các tập đoàn đa quốc gia.
Hạ tầng công nghiệp phải mở đường cho liên kết nội địa
Bắc Ninh đang chuẩn bị quỹ đất công nghiệp sạch khoảng 1.000 ha có thể bàn giao ngay, cùng hạ tầng năng lượng, logistics và nguồn nhân lực kỹ thuật. Đây là nền tảng đáng kể để đón các dự án bán dẫn, điện tử và thiết bị thông minh; nhưng hạ tầng chỉ tạo lợi thế bền vững nếu nhà cung ứng trong nước có cơ hội tiếp cận dự án, tiêu chuẩn kỹ thuật và kế hoạch mua hàng của doanh nghiệp FDI.
Năng lượng sạch cũng là một phần của sức cạnh tranh. Địa phương hiện có khoảng 400 MW điện mặt trời áp mái và 50 MW hệ thống lưu trữ điện; giá điện mặt trời tự dùng được nêu ở mức 600–700 đồng/kWh, hướng tới gần 4.000 MW điện áp mái vào năm 2028. Nguồn điện sạch, ổn định có thể hỗ trợ nhà máy bán dẫn và trung tâm dữ liệu AI, đồng thời giúp đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về năng lượng trong chuỗi cung ứng.
Logistics đa phương thức bổ sung lợi thế thực tế cho hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Tân Cảng Quế Võ có công suất 300.000 TEU; vận tải thủy từ đây được cho là giúp tiết kiệm tới ba phần tư chi phí so với đường bộ khi đưa hàng tới cảng Lạch Huyện. Lợi ích ấy có thể giảm áp lực vận chuyển cho doanh nghiệp, nhưng kết nối hạ tầng cần đi cùng dịch vụ thông quan, giao nhận đúng lịch và liên kết hiệu quả giữa đường sắt, đường thủy, hàng không.
Cơ hội vào chuỗi giá trị đi kèm yêu cầu nâng cấp năng lực
Cửa vào chuỗi cung ứng toàn cầu không mở chỉ nhờ vị trí gần các nhà máy lớn. Doanh nghiệp Việt cần chứng minh khả năng duy trì chất lượng, sản lượng, giao hàng và truy xuất theo yêu cầu của khách hàng công nghệ cao. Bắc Ninh vì thế cần biến kết nối FDI thành cơ chế cụ thể: công bố nhu cầu mua hàng, tổ chức đánh giá nhà cung ứng, hỗ trợ cải tiến quy trình và tạo cơ hội thử nghiệm sản phẩm.
Các lĩnh vực được ưu tiên gồm bán dẫn, điện tử, thiết bị thông minh, công nghiệp hỗ trợ và nghiên cứu – phát triển. Nghị quyết 10-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ nội địa hóa bình quân trong các ngành công nghiệp chủ lực đạt 40–45%, với khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của khu vực FDI. Đây là đích đến đáng chú ý, nhưng để đạt được, doanh nghiệp trong nước phải đầu tư vào công nghệ, quản trị chất lượng và nhân lực, thay vì chỉ dựa vào ưu đãi địa điểm.
Kế hoạch đào tạo kỹ thuật viên, bao gồm các chương trình phối hợp với tập đoàn công nghệ về vận hành máy đúc chip, đóng gói và kiểm thử vi mạch, có thể thu hẹp khoảng cách kỹ năng. Tuy nhiên, đào tạo chỉ tạo giá trị khi gắn với vị trí việc làm và lộ trình nâng cấp nhà cung ứng. Cơ hội lớn nhất của Bắc Ninh không đơn thuần là đón thêm nhà máy, mà là giúp doanh nghiệp Việt tiến từ cung ứng đầu vào cơ bản sang linh kiện, quy trình và dịch vụ có hàm lượng tri thức cao hơn.
Thước đo thành công là giá trị giữ lại trong nước
Những kế hoạch tiếp theo cho thấy Bắc Ninh đang chuẩn bị đồng thời nhiều mắt xích của hệ sinh thái. Tỉnh hướng tới gần 4.000 MW điện mặt trời áp mái và cụm lưu trữ tập trung 1.000 MW vào năm 2028; ga cạn Sen Hồ dự kiến vận hành cuối năm 2027. Sân bay Gia Bình được định hướng khai thác thương mại đầu năm 2028, với công suất dự kiến 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Nếu các hạng mục này tiến triển đồng bộ, doanh nghiệp có thêm lựa chọn vận chuyển và nguồn lực phục vụ sản xuất.
Dù vậy, quy mô hạ tầng không thể thay thế năng lực nội sinh. Bắc Ninh cần đặt kết quả liên kết doanh nghiệp làm chỉ số theo dõi: bao nhiêu doanh nghiệp nội địa được chứng nhận, ký hợp đồng cung ứng, tham gia thiết kế hay nghiên cứu, và tỷ lệ giá trị sản phẩm được giữ lại trong nước tăng ra sao. Cách làm ấy cũng giúp chính sách hỗ trợ tránh dàn trải, tập trung vào những khoảng trống khiến nhà cung ứng Việt chưa đạt chuẩn.
Bắc Ninh có cơ hội kết hợp hạ tầng công nghiệp, năng lượng xanh, logistics và nhân lực để đón chuỗi giá trị toàn cầu. Nhưng vị thế trung tâm không được xác lập chỉ bằng vốn đầu tư hay công suất nhà máy. Thành công phải thể hiện ở việc doanh nghiệp Việt có thể cung ứng ổn định, tham gia khâu công nghệ cao và giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước. Đó mới là con đường biến lợi thế thu hút đầu tư thành năng lực công nghiệp bền vững.
