Từ xúc tiến đầu tư đến bài toán liên kết thực chất
Hợp tác Việt Trung trong chuỗi cung ứng là sự phối hợp giữa doanh nghiệp hai nước ở các khâu sản xuất, vận chuyển, ứng dụng công nghệ và phát triển nhà cung ứng, nhằm tạo giá trị cao hơn thay vì dừng ở mua bán hàng hóa. Ngày 29/10, TP.HCM tổ chức hội thảo xúc tiến đầu tư Việt Nam – Trung Quốc bên lề Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, tập trung vào kết nối sản xuất, logistics và chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là hướng đi đúng, nhưng thước đo không nên là số cuộc gặp hay biên bản ghi nhớ. Thành phố cần chứng minh được doanh nghiệp Việt tham gia thêm khâu nào, công nghệ nào được tiếp nhận và điểm nghẽn vận chuyển nào được tháo gỡ. Bối cảnh chuỗi giá trị đang tái tổ chức theo hướng khu vực hóa, số hóa và xanh hóa khiến khả năng kết nối đồng bộ giữa nhà máy, cảng, vận tải, tài chính và thị trường trở thành lợi thế cạnh tranh.
Không gian phát triển mới cần gắn với năng lực sản xuất
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, TP.HCM có không gian phát triển hơn 6.772 km², dân số trên 14 triệu người, kết nối trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ với khu công nghiệp, cơ sở công nghệ cao cùng hệ thống cảng biển nước sâu. Lợi thế này có thể tạo chuỗi liên kết từ sản xuất đến lưu thông và tiêu dùng, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia mạng lưới sản xuất khu vực, toàn cầu. Nhưng quy mô địa lý tự nó không nâng sức cạnh tranh: doanh nghiệp trong nước cần cải thiện chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng, đồng thời số hóa chuỗi cung ứng, rút ngắn thông quan và giảm chi phí logistics. Định hướng hợp tác với doanh nghiệp Trung Quốc vì vậy phải ưu tiên nâng năng lực nhà cung ứng Việt, giúp họ đảm nhận thêm công đoạn có giá trị cao, thay vì chỉ làm vệ tinh gia công.
Logistics TP.HCM phải nối được cảng với nhà máy và thị trường
Muốn mở rộng giao thương, TP.HCM cần biến kết nối cảng biển, hạ tầng vận tải và kho bãi thành một hệ thống vận hành liền mạch. Thành phố định hướng hợp tác về công nghệ vận hành, logistics thông minh và logistics xanh để giảm chi phí, rút ngắn thời gian vận chuyển; trong đó có mong muốn khai thác hiệu quả cụm cảng Cái Mép – Thị Vải. Phía Trung Quốc đề xuất mở rộng phối hợp về vận tải đa phương thức, cửa khẩu thông minh và kho bảo quản chuỗi lạnh, những giải pháp có thể giảm điểm nghẽn vận tải xuyên biên giới và chi phí thương mại. Với doanh nghiệp và người tiêu dùng, lợi ích cuối cùng là hàng hóa lưu thông ổn định hơn, thời gian giao nhận được cải thiện và áp lực chi phí trong toàn chuỗi giảm xuống. Tuy nhiên, công nghệ logistics chỉ phát huy tác dụng nếu được lựa chọn theo nhu cầu thực tế, thay vì đầu tư rời rạc.
Chuyển giao công nghệ cần đi cùng năng lực tiếp nhận
Cơ hội hợp tác không chỉ nằm ở hạ tầng. Doanh nghiệp Trung Quốc có kinh nghiệm về sản xuất thông minh, quản lý quy trình, kiểm soát chất lượng và logistics hiện đại; doanh nghiệp Việt có thể tận dụng quan hệ này để nâng năng suất và chuẩn hóa hoạt động. Nhưng chuyển giao công nghệ sẽ ít ý nghĩa nếu bên tiếp nhận thiếu nhân lực, thiết bị hoặc khả năng vận hành lâu dài. Giám đốc Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP.HCM Lê Trường Duy đề xuất xác định rõ nhu cầu, công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, đối tác và nguồn lực triển khai; các hướng ứng dụng gồm trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, logistics thông minh và logistics xanh. Đây là cách tiếp cận thiết thực hơn việc chạy theo danh mục công nghệ: bắt đầu từ vấn đề của doanh nghiệp, rồi chọn giải pháp có thể đo hiệu quả và nhân rộng.
Thước đo là dự án vận hành được
Thử thách lớn nhất của hợp tác Việt Trung là chuyển hoạt động xúc tiến thành dự án có đối tác, nhu cầu và trách nhiệm triển khai rõ ràng. Phiên tọa đàm chính sách tại hội thảo tập trung vào khả năng xây dựng liên doanh theo mô hình Nhà nước – Doanh nghiệp – Nhà trường, xác định nhu cầu thực tế, tháo gỡ rào cản và lựa chọn dự án thử nghiệm phù hợp. TP.HCM cũng cần có đầu mối kết nối chính quyền, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để đưa cơ hội hợp tác đến khâu thực thi. Thành phố cho biết sẽ tiếp tục tạo môi trường đầu tư thuận lợi để hình thành các chương trình, dự án cụ thể. Kết luận nên rõ ràng: thành công không nằm ở số lần gặp gỡ, mà ở nhà cung ứng Việt được nâng cấp, công nghệ được vận hành tại chỗ và dòng hàng đi qua logistics TP.HCM nhanh, hiệu quả hơn.
