Thiếu sách giáo khoa Hải Phòng: Từ khó khăn học tập đến nguy cơ lừa đảo
Thiếu sách giáo khoa Hải Phòng là tình trạng nhiều trường học trên địa bàn không có đủ sách cho học sinh ngay từ đầu năm, khiến phụ huynh phải xoay xở mọi cách để tìm sách và vô tình đối mặt với các rủi ro lừa đảo mua sách trực tuyến trên mạng xã hội, ảnh hưởng cả việc học của con lẫn an toàn tài chính của gia đình. Ba tuần sau khai giảng năm học 2026-2027, 367 trường học các cấp tại Hải Phòng vẫn còn thiếu sách giáo khoa, trong đó có nhiều đầu sách quan trọng như Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh và các môn khác ở hầu hết khối lớp. Tại xã Vĩnh Bảo, ba trường với 1.283 học sinh, chiếm 29,9%, còn thiếu tới 7.395 cuốn sách. Đây không còn là trục trặc kỹ thuật phân phối; đây là một lỗ hổng đang bị tội phạm mạng tận dụng.
Cơn khát sách và cái bẫy mang tên lừa đảo mua sách trực tuyến
Khi trường thiếu sách, phụ huynh buộc phải “săn” từng cuốn cho con ngay đầu năm học mới, từ nhà sách, hiệu sách nhỏ đến các kênh online, nhưng vẫn thường xuyên trở về tay không. Tình trạng thiếu sách chỉ diễn ra trong một thời điểm nhất định, song với những gia đình có con đã vào học, thiếu một cuốn sách vẫn là nhu cầu phải giải quyết ngay. Khoảng trống này lập tức bị mạng xã hội lấp đầy bằng vô số lời rao bán, tạo nên một “chợ sách” tự phát, thiếu kiểm soát. Nhiều trường hợp đã bị lừa khi mua sách giáo khoa trên mạng: người mua chuyển tiền, người bán nhận xong liền chặn liên lạc hoặc giao sách không đúng cam kết, biến nhu cầu chính đáng của phụ huynh thành cơ hội chiếm đoạt tài sản.
Chiêu trò của kẻ lừa đảo: Từ lời rao “còn sách” đến cú chuyển khoản biến mất
Các đối tượng lừa đảo không cần thủ đoạn quá tinh vi; họ chỉ cần đánh đúng vào tâm lý nóng ruột của phụ huynh. Một phụ huynh bức xúc đăng lên mạng xã hội: “Mọi người có buôn bán thì làm ơn cho e xin chữ tâm... mới ck có 60k đã chặn rồi”, sau khi chuyển tiền mua sách thì bị người bán chặn liên lạc. Nếu người bán cố ý đưa thông tin gian dối về việc có sách để tạo niềm tin, rồi nhận tiền và chiếm đoạt, hành vi này có dấu hiệu tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nguy hiểm hơn, trong bối cảnh nguồn cung chưa rõ ràng, sách mua vội trên mạng có thể là sách giả, sai nội dung hoặc không đúng chương trình. Khi phải tìm sách qua những lời rao trên mạng xã hội, người mua không chỉ nên hỏi “còn sách không, giá bao nhiêu”, mà cần kiểm tra kỹ nguồn sách và người bán.
Giải pháp trước mắt: An toàn mua hàng online và những “lối thoát” tạm thời
Trước khi chuyển khoản, phụ huynh cần mặc định xem mỗi lời rao bán là một “nghi ngờ cần kiểm chứng”. Khi giao dịch qua mạng xã hội, nên lưu lại bài đăng, tin nhắn, thông tin tài khoản nhận tiền và chứng từ chuyển khoản để có cơ sở cung cấp cho cơ quan chức năng nếu xảy ra tranh chấp. Đây là nguyên tắc tối thiểu của an toàn mua hàng online, nhất là trong bối cảnh lừa đảo mua sách trực tuyến ngày càng nhiều. Song song đó, phụ huynh có thể chọn các phương án ít rủi ro hơn: phối hợp với giáo viên để dùng sách giáo khoa điện tử, tải file PDF thầy cô gửi, hoặc góp tiền phô tô sách theo tuần cho con bám sát chương trình. Nhiều trường đã tổ chức cho học sinh học chung sách theo nhóm 3-5 bạn mỗi cuốn, kết hợp trình chiếu sách giáo khoa trên lớp như một giải pháp tạm thời.
Trách nhiệm không chỉ của phụ huynh: Cần hệ thống phân phối minh bạch và đáng tin hơn
Đổ hết trách nhiệm lên phụ huynh là không công bằng. Khi hệ thống in ấn, dự báo nhu cầu và phân phối sách sơ hở, thì việc tội phạm lợi dụng là điều khó tránh. Nguyên nhân thiếu sách giáo khoa sẽ được kiểm tra, làm rõ và công khai; trách nhiệm tổ chức, cá nhân liên quan cũng sẽ được xác định. Lãnh đạo Chính phủ đã đặt thời hạn trong 10 ngày để cung ứng đủ sách cho học sinh, trong khi ở một số địa phương khác, sách đang được nhà xuất bản tiếp tục giao, phần còn thiếu đang in và dự kiến sẽ sớm hoàn tất phân phối. Nhưng bài học quan trọng hơn cho tương lai là phải xây dựng một kênh cung cấp sách chính thống, minh bạch và dễ tiếp cận, để đến mỗi mùa tựu trường, phụ huynh không phải phó mặc con mình giữa ma trận thiếu sách giáo khoa và bẫy lừa đảo trên mạng xã hội.
