Khủng hoảng sách giáo khoa: Khi thị trường méo mó ngay cửa năm học
Khủng hoảng sách giáo khoa là tình trạng khan hiếm tài liệu học tập thiết yếu khiến giá sách giáo khoa tăng đột biến, tạo ra cơ hội cho lừa đảo, trục lợi và làm méo mó thị trường phân phối sách. Ngày 10-9, trong bối cảnh khan hiếm sách giáo khoa tại TPHCM, cảnh mua bán trực tiếp tại trụ sở nhà xuất bản giảm rõ rệt nhưng trên diễn đàn, hội nhóm, mạng xã hội lại trở nên sôi động bất thường, với vô số lời rao bán và cảnh báo về lừa đảo, giá sách giáo khoa tăng gấp nhiều lần so với giá bìa. Đây không còn là chuyện thiếu vài cuốn sách lẻ, mà là biểu hiện của một thị trường bị méo mó ngay từ sản phẩm nền tảng nhất của giáo dục.
Giá bị đẩy lên gấp 7 lần: Cơn sốc mang tên “dịch vụ xếp hàng”
Điểm nghiêm trọng nhất của đợt khủng hoảng này là giá sách giáo khoa tăng đến mức phi lý. Một phụ huynh ở xã Nhà Bè phản ánh Vở bài tập Toán 2, tập 1 được rao bán với giá 138.000 đồng, đắt gấp 7 lần giá bìa chỉ 20.000 đồng. Người bán biện minh bằng một “bảng giá” khó chấp nhận: 100.000 đồng tiền công xếp hàng mua, 18.000 đồng phí giao hàng, cộng với giá bìa 20.000 đồng, tổng thành 138.000 đồng. Một phụ huynh khác cần Vở bài tập Mĩ thuật lớp 1 giá bìa 10.000 đồng nhưng bị chào bán tới 70.000 đồng, trong đó 40.000 đồng tiền sách và 30.000 đồng phí giao hàng. Đây là kiểu trục lợi dựa trên khan hiếm, chứ không phải dịch vụ hỗ trợ. Câu nói đáng trích ở đây là: “Vở bài tập Toán 2, tập 1 được rao bán với giá 138.000 đồng, đắt gấp 7 lần so với giá bìa của quyển sách này là 20.000 đồng”.
Lừa đảo sách giáo khoa: Từ tài khoản ảo đến chiêu mượn danh nhà sách
Giá cao chưa phải là nỗi lo lớn nhất; đáng sợ hơn là những chiêu lừa đảo sách giáo khoa nhắm thẳng vào sự sốt ruột của phụ huynh. Chị P.H cho biết trên một hội nhóm phụ huynh, một tài khoản Zalo có tên và số điện thoại trùng với bảng hiệu một nhà sách, do chính tài khoản đó giới thiệu, yêu cầu phụ huynh chuyển khoản trước để được giao sách tận nhà. Sau khi chuyển tiền, phụ huynh không thể liên lạc được và mới tá hỏa nhận ra mình bị lừa. Nhiều phụ huynh khác kể lại cảnh “dở khóc dở cười” khi bị dụ mua sách với giá “trên trời” trên các nhóm mạng xã hội. Đây không còn là vài vụ lẻ tẻ mà là một môi trường lừa đảo được nuôi dưỡng nhờ khan hiếm sách và tâm lý phải có bằng được sách cho con trước ngày tới lớp.
Khan hiếm tạo đất cho đầu cơ: Ai đang hưởng lợi từ hỗn loạn?
Khan hiếm sách giáo khoa không xuất hiện trong chân không; nó tạo ra một lớp người trung gian gom hàng và thao túng giá. Tại trụ sở nhà xuất bản ở TPHCM, nhân viên phát hiện nhiều trường hợp “mua hộ” sách giáo khoa: người mua tự nhận không biết chữ, đưa danh sách đầu sách nhưng không biết mình cần sách môn gì, lớp mấy; có người sau khi mua xong một bộ lại quay lại xếp hàng nhiều lần để mua thêm các bộ khác. Đây là dấu hiệu cho thấy sách không trực tiếp đến tay học sinh mà bị chuyển thành hàng hóa đầu cơ. Trong khi đó, danh sách các đầu sách giáo khoa được thông báo sẽ bổ sung sau ngày 15-9 tại trụ sở nhà xuất bản ở TPHCM. Câu hỏi đặt ra là: nếu khâu phân phối không minh bạch hơn, tình trạng gom hàng rồi đẩy giá sẽ còn tái diễn và trầm trọng thêm.
Gia đình kẹt giữa cơn sốt giá và trách nhiệm học hành của con
Tất cả sự méo mó này cuối cùng dồn lên vai phụ huynh và học sinh. Nhiều người bị lừa mất tiền khi chuyển khoản mua sách giáo khoa, rồi không thể liên lạc lại với người bán. Nhiều gia đình khác phải đối mặt với cảnh “dở khóc dở cười” khi buộc phải cân nhắc giữa việc chi số tiền gấp nhiều lần giá bìa sách hoặc chấp nhận để con thiếu tài liệu học tập ngay đầu năm học. Trong bối cảnh đó, khuyến cáo của nhà xuất bản rằng phụ huynh, học sinh chỉ nên mua sách tại hệ thống phân phối chính thức hoặc kênh trực tuyến thuộc nhà xuất bản, không mua qua tài khoản mạng xã hội để tránh lừa đảo là cần thiết nhưng chưa đủ. Muốn bảo vệ các gia đình, cần siết chặt quản lý phân phối, minh bạch thông tin nguồn cung và xem sách giáo khoa là thiết yếu, không phải món hàng để ai cũng có thể trục lợi.
