Xuất khẩu phân bón tăng mạnh: bức tranh mới của ngành nông nghiệp
Xuất khẩu phân bón Việt Nam là hoạt động đưa các loại phân như urê, phân lân, DAP, NPK… từ các nhà máy trong nước sang thị trường nước ngoài, vừa giúp doanh nghiệp tận dụng nhu cầu và giá bán trên thị trường phân bón toàn cầu, vừa tác động trực tiếp đến khả năng bảo đảm nguồn cung và chi phí đầu vào cho sản xuất nông nghiệp trong nước. Nửa đầu năm nay, hoạt động này không còn là mảng phụ mà đã trở thành một trụ cột tăng trưởng mới của ngành phân bón. Điểm nhấn rõ nhất là khối lượng xuất khẩu 6 tháng đầu năm đạt khoảng 1,7 triệu tấn, tăng 52% so với cùng kỳ. Đáng chú ý hơn, kim ngạch xuất khẩu tăng tới 107,5%, thể hiện giá bán bình quân trên thị trường quốc tế cải thiện mạnh. Từ một ngành từng phụ thuộc nhập khẩu, phân bón đang cho thấy vị thế ngày càng chủ động của sản xuất nội địa, ít nhất ở nhóm urê và phân lân. Đây là bước xoay trục đáng kể, nhưng đi kèm là trách nhiệm không để nông dân trả giá vì thiếu hàng hoặc giá quá cao.
Động lực quốc tế: địa chính trị, giá năng lượng và thị trường phân bón toàn cầu
Tăng trưởng phân bón 2026 không thể tách khỏi những biến động mạnh trên thị trường phân bón toàn cầu. Nửa đầu năm, nguồn cung bị siết bởi xung đột khu vực, gián đoạn vận chuyển qua các tuyến trọng yếu và chi phí khí tự nhiên, amoniac, lưu huỳnh tăng cao. Trong chuỗi cung ứng thế giới, khu vực Trung Đông giữ vai trò trung tâm, với lượng lớn urê, amoniac, MAP, DAP và lưu huỳnh đi qua eo biển Hormuz. Bất kỳ căng thẳng nào tại đây đều phản ánh nhanh vào giá. Theo IFA, tiêu thụ phân bón toàn cầu niên vụ 2025/26 ước đạt 206,9 triệu tấn dinh dưỡng, trong đó phân đạm chiếm 57,5%, phân lân 23% và kali 19,6%. Cầu ổn định trong khi cung bị đe dọa là lý do giá thế giới tăng. World Bank dự báo chỉ số giá phân bón toàn cầu tăng khoảng 30,7% trong năm, với urê tăng gần 60%. Như vậy, doanh nghiệp Việt Nam đang hưởng lợi từ mặt bằng giá cao, nhưng đồng thời phải đối mặt rủi ro “sống chung” với chi phí năng lượng và nguyên liệu đầu vào biến động.
Việt Nam xuất khẩu mạnh, nhập khẩu giảm: cơ cấu nguồn cung đang dịch chuyển
Bùng nổ xuất khẩu phân bón Việt Nam đi cùng xu hướng nhập khẩu giảm sâu, cho thấy cơ cấu nguồn cung đang dịch chuyển theo hướng tự chủ hơn. 6 tháng đầu năm, lượng phân bón nhập khẩu về nước chỉ khoảng 2,08 triệu tấn, giảm 35,4% so với cùng kỳ. Dù khối lượng giảm, giá nhập khẩu bình quân vẫn nhích lên, phản ánh chi phí ngoại nhập không hề dễ chịu. Trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh xuất khẩu là lựa chọn hợp lý về kinh tế, vì tận dụng được giá cao trên thị trường ngoài. Thế nhưng bức tranh không hoàn toàn màu hồng. Trong nước, nguồn cung được đánh giá là vẫn bảo đảm nhờ khả năng chủ động sản xuất urê và phân lân. Ngược lại, các nhóm phân kali, SA và một phần nguyên liệu cho DAP, NPK vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu. Điều này đồng nghĩa nếu doanh nghiệp quá ưu tiên xuất khẩu mà không giữ vùng đệm an toàn cho cung nội địa, nông dân sẽ là người chịu rủi ro khi chi phí đầu vào tăng nhanh hơn tốc độ cải thiện giá nông sản.
Nhu cầu nội địa phân bón: chuẩn bị cho vụ Đông Xuân và tác động tới nông dân
Trong nước, nhu cầu nội địa phân bón không hề suy yếu mà duy trì khá ổn định, nhờ hoạt động canh tác ở các vùng lúa, cà phê, cây ăn trái và rau màu trọng điểm. Điều này tạo áp lực phải cân đối giữa xuất khẩu phân bón Việt Nam và nhiệm vụ đảm bảo phân bón cho sản xuất trong nước. Thị trường nội địa đã chịu ảnh hưởng đáng kể từ mặt bằng giá phân bón và năng lượng thế giới tăng cao trong nửa đầu năm. Người nông dân cảm nhận rõ nhất qua việc chi phí gieo trồng tăng, trong khi giá thu mua nông sản chưa chắc cải thiện tương xứng. Theo dự báo, từ cuối quý III, nhu cầu phân bón sẽ phục hồi và tăng rõ trong quý IV, khi bước vào vụ Đông Xuân 2026–2027. Vụ Đông Xuân luôn là thời điểm có nhu cầu cao đối với lúa gạo và nhiều cây trồng hàng hóa. Nếu doanh nghiệp chạy theo đơn hàng xuất khẩu mà quên chuẩn bị tồn kho cho nội địa, thị trường hoàn toàn có thể rơi vào tình trạng căng thẳng cục bộ. Chính sách điều tiết, cùng chiến lược dài hơi của từng nhà máy, sẽ quyết định liệu nông dân có được bảo vệ khỏi các cú sốc giá hay không.
Triển vọng tăng trưởng phân bón 2026: cân bằng lợi nhuận và an ninh phân bón
Từ góc nhìn chiến lược, tăng trưởng phân bón 2026 là cơ hội để Việt Nam khẳng định năng lực sản xuất trên bản đồ thị trường phân bón toàn cầu. Khi giá thế giới được dự báo vẫn ở mặt bằng cao trong năm nay, xuất khẩu tiếp tục là nguồn doanh thu hấp dẫn. Nhưng một ngành phân bón khỏe không chỉ đo bằng kim ngạch xuất khẩu, mà còn bằng khả năng giữ giá trong nước ở mức nông dân chấp nhận được. Theo đánh giá, giá phân bón thế giới đã bắt đầu hạ nhiệt khi hoạt động xuất khẩu và công suất sản xuất phục hồi, nhưng thị trường vẫn tiềm ẩn rủi ro từ căng thẳng địa chính trị, chính sách hạn chế xuất khẩu của các quốc gia sản xuất lớn và biến động giá năng lượng. Điều đó buộc doanh nghiệp và cơ quan quản lý phải chủ động hơn: có kế hoạch tồn kho, đa dạng hóa nguồn nhập đối với các loại phân còn phụ thuộc bên ngoài, đồng thời linh hoạt điều tiết nhịp độ xuất khẩu. Nếu làm được, ngành phân bón không chỉ hưởng lợi từ chu kỳ giá cao, mà còn góp phần nâng sức cạnh tranh lâu dài cho nông nghiệp Việt Nam, thay vì để nông dân luôn trong thế phòng thủ trước mỗi “cơn sốt” giá phân bón.
