Giải phóng mặt bằng Ninh Bình: Nút thắt lớn nhất của tham vọng hạ tầng
Giải phóng mặt bằng Ninh Bình là quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để tạo quỹ đất sạch phục vụ thi công các dự án hạ tầng giao thông chiến lược, trong đó bao gồm cao tốc, đường tỉnh và cầu vượt sông, với mục tiêu tăng cường kết nối vùng và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương.
Điểm cốt lõi hiện nay không phải Ninh Bình thiếu dự án hạ tầng, mà là thiếu mặt bằng sạch để biến các bản vẽ thành công trình cụ thể. Từ cao tốc Ninh Bình Hải Phòng đến đường tỉnh 477 và cầu vượt sông Ninh Cơ, mọi cam kết tiến độ đều đang bị treo trên sợi dây giải phóng mặt bằng. UBND tỉnh đã yêu cầu các xã, phường như Yên Mô, Yên Từ, Khánh Nhạc tập trung giải phóng mặt bằng để kịp tiến độ thi công. Câu hỏi không còn là có làm hay không, mà là Ninh Bình có dám xử lý dứt điểm các vướng mắc về đất đai, bồi thường và tái định cư trong khung thời gian rất chặt hay không.
Cao tốc Ninh Bình Hải Phòng: Tham vọng kết nối, áp lực mặt bằng
Dự án cao tốc Ninh Bình Hải Phòng đoạn qua Ninh Bình là trục xương sống mới, kết nối nút giao Mai Sơn của cao tốc Bắc – Nam phía Đông với cầu vượt sông Đáy, nối Ninh Bình với Nam Định. Tuyến dài 25,3km, quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 120km/h, nền đường gần 25m, mặt đường 15m. Việc điều chỉnh diện tích sử dụng đất từ khoảng 273,57ha lên 303,62ha cho thấy tham vọng hoàn thiện hệ thống kết nối với ba nhánh kết nối và các cầu vượt mới.
Tổng mức đầu tư dự án đã được nâng lên 9.113 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là cấu phần quan trọng. "Việc điều chỉnh, bổ sung các hạng mục nhằm hoàn thiện hệ thống kết nối, đáp ứng yêu cầu khai thác đồng bộ tuyến cao tốc và tiến độ chung của dự án". Nhưng chính phần đất tăng thêm này đang tạo thêm áp lực cho giải phóng mặt bằng Ninh Bình. Nếu các địa phương không bàn giao đất đúng hẹn, mục tiêu hoàn thành các hạng mục bổ sung trong năm 2028 sẽ chỉ còn trên giấy.
Đường tỉnh 477: Bài kiểm tra về đồng thuận và công bằng bồi thường
Trong số các dự án hạ tầng Ninh Bình, đường tỉnh 477 (ĐT.477) là minh chứng rõ nhất cho việc giải phóng mặt bằng vừa là rủi ro, vừa là cơ hội tạo đồng thuận. Dự án dài khoảng 27,9km, đi qua 9 xã và được kỳ vọng cụ thể hóa quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030, tăng cường kết nối với Phú Thọ và các tỉnh miền núi Tây Bắc thông qua quốc lộ 12B, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội.
Dự án thu hồi khoảng 132,1ha đất, trong đó 74,1ha đất nông nghiệp, 5,3ha đất dân cư và 52,7ha các loại đất khác, ảnh hưởng tới 3.182 hộ dân, với 336 hộ phải tái định cư. Đây là con số đủ lớn để bất kỳ sai sót nào trong bồi thường cũng có thể châm ngòi khiếu kiện. Tuy vậy, 9/9 xã đã bàn giao khoảng 22km mặt bằng, tạo điều kiện cho nhà thầu thi công. Tại xã Gia Hưng, chính quyền đã hoàn thành giải phóng toàn bộ 2,76km tuyến, phê duyệt bồi thường cho 480 hộ và 2 tổ chức với hơn 60,764 tỷ đồng. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Gia Hưng Trần Ngọc Chi, kết quả này có được nhờ "sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị" và sự đồng thuận của người dân.
Cầu vượt sông Ninh Cơ: Điểm nghẽn mặt bằng và bài toán 90 tỷ đồng
Nếu cao tốc và đường tỉnh 477 cho thấy hướng đi tích cực, thì cầu vượt sông Ninh Cơ trên quốc lộ 37B lại phơi bày rõ nhất điểm nghẽn giải phóng mặt bằng Ninh Bình. Dù các nhà thầu duy trì 4 mũi thi công khoan cọc nhồi, trong đó trụ P7 đã hoàn thành 12/12 cọc và trụ P6 đạt 6/12 cọc, tiến độ toàn dự án vẫn bị níu lại bởi vướng mắc đất đai tại hai xã Ninh Cường và Nghĩa Hưng.
Tại Ninh Cường, tổng diện tích cần thu hồi là 19.873m² nhưng mới thu hồi được 7.797,9m², tương đương khoảng 39%. 77 hộ và 5 tổ chức vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến, nhiều người dân đề nghị điều chỉnh giá bồi thường, giá đất tái định cư và thu hồi toàn bộ phần diện tích còn lại khó sử dụng. Ở Nghĩa Hưng, dù đã bàn giao hơn 18.340m² đất công, đất công ích và đất nông nghiệp, vẫn còn 2 hộ chưa đồng thuận do nhà ở bị ảnh hưởng. Kinh phí giải phóng mặt bằng dự án là 289,075 tỷ đồng, nhưng mới bố trí 52,2 tỷ đồng; Ban Quản lý dự án số 2 cho biết còn thiếu khoảng 90 tỷ đồng và đề nghị tỉnh ứng vốn để bảo đảm tiến độ.
Liệu Ninh Bình có kịp về đích các dự án hạ tầng?
Điểm chung của các dự án hạ tầng Ninh Bình là mục tiêu tăng cường kết nối giao thông và mở rộng không gian phát triển kinh tế – xã hội. Khi hoàn thành, tuyến ĐT.477, cầu Hoàng Long và đường dẫn ĐT.477C sẽ nâng cao năng lực kết nối, tạo thuận lợi cho đi lại, vận chuyển hàng hóa, hỗ trợ các địa phương lân cận. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Cao Sơn cũng nhấn mạnh cầu Ninh Cường là công trình quan trọng, giúp hoàn thiện mạng lưới giao thông, tăng cường kết nối và thúc đẩy giao thương của người dân.
Nhưng để những lợi ích này không dừng ở khẩu hiệu, Ninh Bình phải coi giải phóng mặt bằng là ưu tiên số một, thay vì chỉ là một khâu thủ tục. Các mốc thời gian đã được đặt ra: các hạng mục bổ sung của cao tốc phải hoàn thành thi công trong năm 2028, phương án bồi thường cầu Ninh Cường phấn đấu phê duyệt trước ngày 15/11/2026, và dự kiến trong tháng 10 dự án sẽ tiếp tục giải ngân 95,41 tỷ đồng. Nếu tỉnh không giải quyết kịp thời bài toán 90 tỷ đồng thiếu hụt cho bồi thường và không xử lý dứt điểm các kiến nghị của người dân, khả năng về đích đúng hẹn của loạt dự án này vẫn là dấu hỏi lớn.
