Mukbang từ hiện tượng giải trí đến tâm điểm chỉ trích
Mukbang là hình thức quay video hoặc livestream cảnh người dẫn chương trình ăn uống trước ống kính với lượng thức ăn lớn, âm thanh nhai nuốt rõ ràng và tương tác trực tiếp với khán giả, xuất phát từ Hàn Quốc rồi nhanh chóng lan ra toàn cầu như một dạng giải trí kết hợp ăn uống, giao lưu và thể hiện cá tính trên mạng xã hội. Trào lưu này từng được xem là “mỏ vàng” nội dung, nuôi sống cả một thế hệ thánh ăn triệu view. Nhưng chính sự phô diễn sức ăn vô độ đã khiến mukbang Hàn Quốc và Trung Quốc trở thành tâm điểm tranh cãi: cổ súy hành vi ăn uống cực đoan, lãng phí thực phẩm và làm méo mó nhận thức về cơ thể. Trong video đăng tháng 9, Tzuyang – một trong những YouTuber mukbang nổi tiếng nhất Hàn Quốc với khoảng 13,5 triệu người đăng ký – thừa nhận “ăn nhiều không còn là xu hướng” và tuyên bố sẽ chuyển sang phong cách “ăn uống vừa phải”. Đây không chỉ là quyết định cá nhân, mà là tín hiệu cho thấy thời hoàng kim của những bữa ăn khổng lồ trước camera đang đi đến hồi kết.
Khi nền tảng và nhà nước cùng siết chặt nội dung ăn uống vô độ
Điều khiến giới thánh ăn triệu view lo lắng không phải là sự chán nản của khán giả, mà là cú xoay trục chính sách từ các nền tảng và cơ quan quản lý. YouTube không cấm mukbang Hàn Quốc, nhưng bắt đầu hạn chế quảng cáo với những video thể hiện hành vi ăn uống quá mức, cổ súy hoặc mô tả cụ thể các hành vi có nguy cơ liên quan đến rối loạn ăn uống. Tiêu đề, thumbnail, cách mô tả cân nặng, chỉ số cơ thể hay phương pháp giảm cân đều có thể bị soi kỹ, khiến các creator phải dè chừng từng khung hình. Ở Hàn Quốc, một số nhà sáng tạo đã mất khả năng kiếm tiền hoặc chủ động xóa hàng trăm video cũ để tránh vi phạm. Trong khi đó, Trung Quốc đi xa hơn với “Kế hoạch hành động tiết kiệm lương thực và chống lãng phí thực phẩm”, nghiêm cấm sản xuất, đăng tải và phát tán các chương trình hoặc video cổ súy ăn uống vô độ, gây lãng phí. Giới chức nước này đã đóng cửa 13.000 tài khoản, xếp video ăn vô độ vào nhóm hành vi vi phạm pháp luật và buộc nền tảng chịu trách nhiệm giám sát.
Mặt tối: nguy hiểm sức khỏe ăn uống cho cả creator lẫn người xem
Đằng sau những bữa tiệc khổng lồ là cái giá sức khỏe mà cả người làm nội dung lẫn khán giả phải trả. Trào lưu quay video ăn uống mang lại thu nhập cao nhưng đang đẩy nhiều người trẻ đến nguy cơ suy kiệt, thậm chí tử vong. Ngày 17/8, nhà sáng tạo nội dung Ganfan Yingying, 24 tuổi, đột tử; hình ảnh cuối cùng cho thấy mu bàn tay chằng chịt vết kim tiêm, nồng độ kali máu sụt giảm nghiêm trọng, sau thời gian thức đêm quay video và móc họng nôn để tống lượng thức ăn khổng lồ ra ngoài. Không ít streamer khác cũng chết ngay sau hoặc trong lúc quay mukbang: Pan Xiaoting, 24 tuổi, đột tử khi livestream ăn bánh chocolate, gà rán và hải sản suốt 10 giờ; Dongz Apatan, 37 tuổi, tử vong do đột quỵ xuất huyết não sau video ăn lượng lớn gà rán và cơm trắng. Nghiên cứu trên Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ năm 2023 chỉ ra việc xem mukbang liên quan trực tiếp đến hội chứng ăn vô độ và hành vi tự ép nôn. Cơ quan quản lý Hàn Quốc cảnh báo: khi ăn quá mức trở thành trò giải trí, hành vi có hại cho sức khỏe bị biến thành điều “bình thường” trước mắt hàng triệu người.
Từ mỏ vàng nội dung đến áp lực thay đổi xu hướng
Trong nhiều năm, sức hút của mukbang nằm ở khả năng biến những bữa ăn khổng lồ thành nguồn thu nhập khổng lồ: càng nhiều món, khẩu phần càng lớn, thử thách càng khó tin, video càng dễ bùng nổ. Các báo cáo ngành tại Hàn Quốc cho thấy 348 nhà sáng tạo nội dung mukbang thuộc top 1% dẫn đầu đạt tổng thu nhập 298 triệu USD, bình quân mỗi người khoảng 853.000 USD mỗi năm. Riêng một YouTuber Hàn Quốc như Heebab từng tiết lộ tiền YouTube đạt khoảng 100–120 triệu won mỗi tháng, tương đương hàng tỷ đồng. Nhưng công thức “ăn càng nhiều càng giàu” đang trở thành điểm yếu khi nền tảng quan tâm hơn đến trách nhiệm xã hội và nguy hiểm sức khỏe ăn uống. Một số creator Hàn Quốc đã mất khả năng kiếm tiền, buộc phải xóa hoặc ẩn hàng trăm video. Ở Trung Quốc, dù nội dung ăn thùng uống vại bị siết chặt, nhiều người vẫn cố lách luật bằng cách chuyển sang ăn món cực cay, nguyên liệu kỳ lạ hoặc thử thách gây tò mò. Cái vòng xoáy “càng cực đoan càng hút view” vẫn chưa dừng lại, nhưng biên độ để kiếm tiền an toàn đang thu hẹp nhanh chóng.
Tương lai của mukbang: sống sót nhờ ăn vừa phải và kể chuyện ẩm thực
Tuyên bố “ăn nhiều không còn là xu hướng” của Tzuyang là lời thú nhận thẳng thắn: nếu tiếp tục bám vào sức ăn vô độ, giới mukbang sẽ tự đẩy mình ra ngoài cuộc chơi. Một số content creator thay đổi xu hướng, chuyển sang ăn uống vừa phải, tập trung vào khám phá ẩm thực, văn hóa món ăn, trải nghiệm nhà hàng, nấu nướng hoặc thưởng thức có chừng mực. Điều đang thay đổi không phải là nhu cầu xem người khác ăn, mà là tiêu chuẩn để nội dung ăn uống được chấp nhận và kiếm tiền lành mạnh. Trước hàng loạt hệ lụy, cơ quan chức năng nhiều quốc gia bắt đầu hành động, thậm chí xem xét lệnh cấm triệt để sau các ca tử vong liên quan mukbang. Cuộc vận động chống “cực đoan ăn uống” ở Trung Quốc tiếp tục được đẩy mạnh đến năm 2025, báo hiệu một môi trường ngày càng khắt khe với nội dung phô trương sức ăn. Nếu muốn tồn tại, các thánh ăn triệu view buộc phải từ bỏ cuộc đua ăn thùng uống vại, chấp nhận trở thành người kể chuyện ẩm thực thay vì vận động viên dạ dày trên mạng.
